AVRUPA KONSEYİ

Avrupa Andlaşmaları

ETS No. 160

Strazburg, 25.1.1996
 

Önsöz

Bölüm I – Sözleşmenin kapsamı, amacı ve tanımlar

Bölüm II – Çocuk haklarının uygulanmasını teşvik etmeye yönelik usule ilişkin yöntemler

Bölüm III – Daimi Komite

Bölüm IV – Sözleşmenin değiştirilmesi

Bölüm V – Son Hükümler
 
 

Önsöz

Avrupa Konseyi`ne Üye Devletler ve burada imzası bulunan diğer Devletler,

Avrupa Konseyinin amacının, üyeleri arasında birliği arttırmak olduğunu düşünerek;

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına dair Sözleşmeye, özellikle de Taraf Devletlerin adı geçen Sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri almalarını gerektiren Madde 4’ü göz önüne alarak;

Çocuk Hakları Meclis Toplantısında getirilen 1121 sayılı Tavsiye`nin (1990) içeriği dikkate alınarak;

Çocukların hakları ve yüksek yararının teşvik edilmesi gerektiğine ve bu nedenle çocukların, özellikle de kendilerini etkileyen aileye ilişkin kovuşturmalarda haklarını kullanma fırsatı olması gerektiğine inanmış olarak;

Çocukların haklarının ve yüksek yararının teşvik edilmesini sağlamak için çocuklara kendileri ile ilgili bilgilerin sunulması ve çocukların görüşlerine gereken ağırlığın verilmesi gerektiğini kabul ederek;

Çocukların haklarının ve yüksek yararının korunması ve teşvik edilmesinde ana babanın rolünün önemini kabul ederek ve ihtiyaç duyulduğunda, bu tür bir koruma ve teşvike Devletlerin de katılması gerektiğini düşünerek;

Ancak, herhangi bir uyuşmazlık ortaya çıktığında ailelerin konuyu adli bir makama taşımadan önce kendi aralarında anlaşarak çözmeye çalışmalarının tercih edilir olduğu düşünülerek,

Aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmaya varmışlardır:
 

Madde1 - Sözleşmenin kapsamı ve amacı

1. Bu Sözleşme, 18 yaşını henüz tamamlamamış çocuklara uygulanacaktır.
2. İşbu Sözleşmenin amacı çocukların, yüksek yararları göz önünde bulundurularak, haklarının teşvik edilmesi, usul haklarının tanınması ve çocukların, kendileri veya diğer kişiler veya organlar yoluyla bilgilendirilmelerinin ve yasal makamlar karşısında kendilerini etkileyen kovuşturmalara katılmalarına izin verilmesinin sağlanmasıyla haklarını kullanmalarının kolaylaştırılmasıdır.
3. Bu Sözleşmenin amaçları dikkate alındığında, adli bir makam önünde çocuğa ilişkin olarak gerçekleştirilen kovuşturmalar, özellikle ıkametgah ve çocuğa erişim gibi velayete ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesini içerenler, aileye ilişkin kovuşturma olarak adlandırılır. Her Devlet, Sözleşmeyi imzaladığında ya da onay, kabul veya katılma belgesini Avrupa Konseyi Genel Sekreteri nezdine tevdi ettiğinde, bu Sözleşmenin geçerli olacağı, adli makamlar karısında gerçekleştirilen en az üç farklı dalda aile davası belirtmekle yükümlüdür.
4. Taraflardan herhangi biri, ek bildiri ile, Sözleşmenin geçerli olacağı diğer dallarda aile davaları belirtebilir veya 5 inci maddenin, 9 uncu maddenin 2 nci fıkrasının, 10 uncu maddenin 2 nci fıkrasının ve 11 inci maddenin uygulanmasına ilişkin bilgi sağlayabilir.
5. Bu Sözleşmede yer alan hiçbir şey, Tarafların çocuk haklarının teşvik edilmesi ve uygulanmasına daha elverişli kuralları uygulamasını engelleyemez.

Bu Sözleşmenin amaçları itibariyle:

• "adli makam" terimi

bir mahkeme ve ya eşit güçlere sahip bir idari makam anlamına gelmektedir.
 
• “velayet yükümlülüğü taşıyanlar" terimi

velayete ilişkin yükümlülüklerin bir kısmını ya da tamamını kullanma hakkına sahip ana babalar ve diğer kişiler ya da kurumlar anlamına gelmektedir.
 
• "temsilci" terimi

adli bir makam karşısında çocuğun adına hareket etmekle görevlendirilmiş bir kişi, örneğin bir avukat, ya da kurum anlamına gelmektedir.
 
• "ilgili bilgi" terimi

A. Çocuğun usule ilişkin hakları

Madde 3 – Bilgilendirilme ve kovuşturmalarda görüşlerini ifade etme hakkı

İç hukuk tarafından görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip olduğu düşünülen çocuğa, adli makamlar karşısında kendisini etkileyen kovuşturmalarda, aşağıda sıralanan haklar ve bunları talep etme yetkisi verilmelidir:

1. ilgili tüm bilgileri edinme;
2. görüşlerine başvurulması ve görüşlerini ifade etme;
3. bu görüşlere uyulmasının ve herhangi bir kararın olası sonuçları hakkında bilgilendirilme.

1. 9 uncu maddenin konusu olduğu üzere, çocuğu etkileyen adli kovuşturmalarda, velayet hakkına sahip olan kişilerin çocuğu temsil etmeleri, çocuğun yararına aykırı olduğu için, iç hukuk tarafından engelleniyorsa, çocuğun bizzat veya diğer kişiler ya da organlar yoluyla özel bir temsilci için başvurma hakkı olmalıdır.
2. Devletler, 1 inci fıkrada yer alan hakkı iç hukuk tarafından görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip kabul edilen çocukla sınırlandırmakta serbesttirler.

Taraflar, çocuklara kendilerini etkileyen adli makamlar karşısındaki kovuşturmalarla ilgili olarak, özellikle de aşağıda sıralananlar başta olmak üzere, usule ilişkin ek haklar tanımayı göz önünde bulundurmalıdırlar:

1. görüşlerini ifade etmekte kendilerine yardımcı olması için, kendi seçimleri olan uygun bir kişi tarafından yönlendirilme konusunda başvurma hakkı;
2. bizzat ya da diğer kişiler veya organlar yoluyla kendilerine özerk bir temsilci, uygun olduğu durumlarda bir avukat, tayin etme hakkı;
3. kendi temsilcilerini atama hakkı;
4. bu tür kovusturmalarda tarafların sahıp oldugu hakların bır kısmından ya da tümünden yararlanma hakkı

 

Madde 6 – Karar verme aşaması

Çocuğu etkileyen kovuşturmalarda adli makam, karar vermeden önce :

1. elinde bulunan bilgilerin çocuğun yüksek yararı doğrultusunda bir karar verilebilmesi için yeterli olup olmadığını gözden geçirmeli ve gerektiğinde, özellikle de velayet hakkına sahip olanlardan, ek bilgi toplamalıdır.
2. İç hukuk tarafından görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip olduğu düşünülen çocuğun durumunda:

• çocuğun tüm ilgili bilgiyi edinmesi sağlanmalı;
• çocuğun yüksek yararına açıkça karşı olmadığı sürece, uygun vakalarda çocuğa doğrudan, gerekiyorsa özel olarak, veya diğer kişiler ya da kurullar yoluyla danışılmalıdır;
• çocuğun görüşlerini ifade etmesine izin verilmelidir.

1. çocuk tarafından ifade edilen görüşlere gereken özen gösterilmelidir.

Çocuğu etkileyen kovuşturmalarda adli makamlar gereksiz gecikmelerden kaçınmak için hızlı hareket etmeli ve kararların hızlı bir şekilde yürürlüğe konmasını sağlamaya yönelik usuli işlemler mevcut olmalıdır. Acil durumlarda, adli makamlar uygun olan yerlerde derhal yürürlüğe girebilecek kararlar alma yetkisine sahip olmalıdır.
 

Madde 8 – Bağımsız hareket etme

Çocuğu etkileyen kovuşturmalarda adli makamlar, iç hukuk tarafından çocuğun refahının tehlikede olduğu belirlenen durumlarda, bağımsız hareket etme gücüne sahip olmalıdırlar.

Madde 9 – Temsilci Atanması

1. Çocuğu etkileyen kovuşturmalarda, velayet hakkına sahip olan kişilerin çocuğu temsil etmelerinin, çocuğun yararına ters düştüğü için, iç hukuk tarafından engellendiği durumlarda adli makamlar kovuşturmalar için çocuğa özel bir temsilci atama yetkisine sahip olmalıdır.
2. Taraflar, çocuğu etkileyen kovuşturmalarda adli makama çocuğu temsil etmesi için özerk bir temsilci, uygun olduğu durumlarda bir avukat, atama yetkisi sağlamayı göz önünde bulundurmalıdırlar.

C. Temsilcilerin Rolü

Madde 10

1. Adli makamlar karşısında çocugu etkıleyen kovuşturmalarda, çocuğun yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, temsilci:

1. İç hukuk tarafından görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip olduğu düşünülüyorsa, çocuğa tüm ilgili bilgileri sağlamalıdır.
2. İç hukuk tarafından görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip olduğu düşünülüyorsa, çocuğa görüşlerine uyulmasının ve temsilcinin herhangi bir hareketinin olası sonuçları konularında açıklamalar getirmelidir.
3. Çocuğun görüşlerini saptamalı ve bu görüşleri adli makama sunmalıdır.

1. Taraflar, 1 inci fıkranın hükümlerini velayet hakkına sahip olanları kapsayacak şekilde genişletmeyi düşünmelidirler.

D.    Bazı hükümlerin kapsamının genişletilmesi

Madde 11

Taraflar; 3üncü, 4üncü ve 9uncu madde hükümlerini, baska makamlar onunde çocuğu ilgilendiren kovusturmalara ve kovusturmanın konusuna girmemekle birlikte çocuğu etkılemeyen diğer durumlara da uygulamayı düşünmelidir.

E.    Ulusal Organlar

Madde 12

1. Taraflar, 2 nci fıkrada ortaya konan işlevleri yerine getiren organlar aracılığıyla, çocuk haklarının teşvik edilmesi ve kullanımını desteklemelidirler.
2. Bu işlevler şunlardır:

1. çocuk haklarının kullanımına ilişkin yasanın güçlendirilmesi hakkında öneriler sunulması;
2. çocuk haklarının kullanımına ilişkin taslak mevzuat üzerine fikir beyan edilmesi;
3. kitle iletişim araçlarına, kamuya ve çocuklarla ilgili konuları ele alan kişi ve organlara çocuk haklarının kullanımı hakkında genel bilgi verilmesi;
4. çocukların görüşlerinin alınması ve onlara ilgili bilgilerin sunulması.

F. Diğer hususlar

Madde 13 –Uyuşmazlıkların Çözümlenmesinde Arabuluculuk veya diğer süreçler

Uyuşmazlıkların önlenmesi veya giderilmesi ya da adli makamlar karşısında kovuşturmalardan kaçınılması için Taraflar, uyuşmazlıkların çözümlenmesinde ve Tarafların belirleyeceği uygun durumlarda uzlaşmaya varılmasında, arabuluculuğa  veya diğer süreçlere başvurmalıdır.
 

Madde 14 – Yasal yardım ve tavsiye

İç hukuk, çocukların kendilerini etkileyen kovuşturmalarda temsil edilmesine yönelik yasal yardım ve tavsiyede bulunuyorsa, bu hükümler 4 üncü ve 5 inci maddelerde ele alınan konularla ilişkili olarak işlenmelidir.
 

Madde 15 – Diğer uluslararası belgelerle ilişkiler

Bu Sözleşme, çocukların ve ailelerin korunması bağlamında ortaya çıkan özel konuları ele alan ve işbu Sözleşme Taraflarından herhangi birinin taraf olduğu diğer uluslararası belgelerin uygulanmasına kısıtlama getirmeyecektir.

Madde 16 – Daimi Komitenin oluşturulması ve işlevleri

1. Daimi Komite, bu Sözleşmenin amaçları dogrultusunda kurulmuştur.
2. Daimi Komite, bu Sözleşmeye ilişkin sorunları gözlem altında tutacaktır; özellikle de:

1. Sözleşmenin yorumlanması ve uygulanmasına ilişkin karsılasılan soruları ele alabilir. Sözleşmenin uygulanmasına ilişkin olarak Daimi Komite`nin varacağı nihai kararlar bir tavsiye kararı niteliğini taşıyabilir; tavsiye kararı Komite`nin dörtte üç çoğunluğu ile kabul edilebilir.
2. Sözleşmeye ilişkin değişiklik veya ek hüküm önerilerinde bulunabilir ve 20 nci madde uyarınca yapılan önerileri inceleyebilir.
3. 12 nci maddenin 2 nci fıkrasında belirtilen işlevlere sahip ulusal organlara tavsiye ve yönlendirmede bulunabilir ve bu organlar arasında uluslararası işbirliğini teşvik edebilir.

1. Tarafların her biri Daimi Komitede bir ya da daha fazla delege ile temsil edilebilir. Tarafların her birinin sadece bir oy hakkı vardır.
2. 21 inci maddede bahsi geçen ve bu Sözleşmeye Taraf olmayan Devletlerden herhangi biri Daimi Komitede gözlemci olarak temsil edilebilir. Aynı durum, 22 nci madde uyarınca Sözleşmeye katılmaya davet edilmiş diğer herhangi bir devlet veya Avrupa Topluluğu için de geçerlidir.
3. Taraflardan biri Genel Sekretere, en az bir ay önceden, itirazını bildirmedikçe, Daimi Komite aşağıda sıralanan kuruluşları,  tüm toplantılara, bir toplantıya ya da bir toplantının bir kısmına, gözlemci olarak davet edebilir:

• yukarıda bulunan 2 nci fıkrada belirtilmemiş olan Devletlerden herhangi biri;
• Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi;
• Avrupa Topluluğu;
• herhangi bir uluslararası hükümet organı
• 12 nci maddenin 2 nci fıkrasında değinilmiş olan işlevlerden bir ya da daha fazlasına sahip ulusal kamu kuruluşu ya da sivil toplum kuruluşu.

Madde 18 – Toplantılar

1. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, işbu Sözleşmenin yürürlüğe girmesini takip eden üçüncü yılın sonunda ve kendi insiyatifine dayanarak bu tarihten sonraki herhangi bir zamanda Daimi Komiteyi toplanmaya davet eder.
2. Daimi Komitede, ancak Tarafların en az yarısı mevcut olduğu sürece karar alınabilir.
3. 16 ncı ve 20 nci maddelere konu olduğu üzere, Daimi Komitenin kararları mevcut üyelerin çoğunluğu ile alınır.
4. Sözleşmenin hükümlerine bağlı olan Daimi Komite, kendi usul kurallarını ve Sözleşme dahilinde bulunan görevlerin gerçekleştirilmesine yönelik kurduğu çalışma gruplarının usulüne ilişkin kuralları belirler.

Her toplantıdan sonra Daimi Komite, Taraflara ve Avrupa Konseyi Bakanlar Kuruluna toplantıda geçen görüşmeler ve alınan kararlara ilişkin bir rapor iletecektir.
 

Madde 20

1. Taraflardan birinin veya Daimi Komitenin Sözleşme maddelerine ilişkin getirdiği herhangi bir değişiklik veya ek önerisi Avrupa Konseyi Genel Sekreterine iletilecek ve Genel Sekreter tarafından, bir sonraki Daimi Komite toplantısından en az iki ay önce bu Sözleşmeyi 21 inci madde hükmü uyarınca imzalamaya davet edilmiş Avrupa Konseyi üye Devletlerine, her imza sahibine, Tarafların herbirine, her Devlete veya 22 nci madde hükmü uyarınca bu Sözleşmeye katılmaya davet edilen Avrupa Topluluğuna gönderilecektir.
2. Bir önceki fıkra uyarınca önerilen herhangi bir değişiklik Daimi Komite tarafından incelenip, dörtte üç oy çoğunluğuyla kabul edilen metin onay için Bakanlar Kuruluna teslim edecektir. Bu metin, onaylandıktan sonra, kabul için Taraflara gönderilecektir.
3. Her değişiklik, Tarafların tümünün değişikliği kabul ettiklerini Genel Sekretere bildirmesinden sonraki bir aylık sürenin dolmasını takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.

Madde 21 – İmzalama, onay ve yürürlüğe girme

1. Bu Sözleşme, Avrupa Konseyine üye Devletlerin ve üye olmayan ancak bu Sözleşmenin hazırlanmasına katılan Devletlerin imzasına açıktır.
2. Bu sözleşmenin etkili olması, bu sözleşmeye icazet, kabul ya da onay verilmesine bağlıdır. İcazet, kabul ya da onay belgeleri Avrupa Konseyi Genel Sekreteri nezdine tevdi edilir.
3. Bu Sözleşme, en azından ikisi Avrupa Konseyne üye Devlet olmak üzere üç Devletin bir önceki fıkra uyarınca Sözleşmenin yükümlülükleri altına girmeyi kabul ettikleri tarihten sonraki üç aylık sürenin dolmasını takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.
4. Sözleşmeyi imzalayarak yükümlülük altına girmeyi kabul eden imza sahipleriyle ilgili olarak, bu Sözleşme ıcazet, kabul ya da onay belgesinin tevdi edildiği tarihten sonraki üç aylık sürenin dolmasını takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.

1. Bu Sözleşmenin yürürlüğe girmesinden sonra Avrupa Konseyi Bakanlar Kurulu, kendi insiyatifine dayanarak ya da Daimi Komitenin önerisiyle ve Tarafların görüşlerini de alarak, Sözleşmenin hazırlanmasına katılmamış ve Avrupa Konseyine üye statüsünde olmayan her Devleti veya Avrupa Topluluğunu, Avrupa Konsey Tüzüğünün 20 nci maddesinin d alt fıkrası uyarınca belirtilen çoğunluğun sağlanmasıyla alınan karar doğrultusunda ve Bakanlar Kurulunda yer alma hakkına sahip sözleşmeci Devletlerin oy birliğiyle Sözleşmeye katılmaya davet edebilir.
2. Katılan her Devlete veya Avrupa Topluluğuna ilişkin olarak Sözleşme, katılım belgesinin Avrupa Konseyi Genel Sekreteri nezdine tevdi edildiği tarihten sonraki üç aylık sürenin dolmasını takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.

1. Her Devlet bu Sözleşmenin, imzalanması ya da ıcazet, onay, kabul veya katılım belgesinin tevdi edilmesi sırasında, uygulanacağı bölge ya da bölgeleri belirtebilir.
2. Taraflardan her biri, ileri bir tarihte Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bildirimde bulunarak, bu Sözleşmenin uygulama kapsamına bildiride belirttiği ve uluslararası ilişkilerinden sorumlu ya da adına taahhütte bulunma yetkisine sahip olduğu herhangi bir bölgeyi dahil edebilir. Böyle bir bölgeye ilişkin olarak Sözleşme, ilgili bildirinin Genel Sekreter tarafından alındığı tarihten sonraki üç aylık sürenin dolmasını takip eden ayın ilk günü yürürlüğe girer.
3. Yukarıda yer alan iki fıkra uyarınca yapılan her bildiri, böyle bir bildiride adı geçen herhangi bir bölgeye ilişkin olarak, Genel Sekretere iletilen yazılı bir bildirimle geri alınabilir. Böyle bir bildirim, Genel Sekreter tarafından alındığı tarihi izleyen üç aylık sürenin dolmasından sonraki ayın ilk gününde işlerlik kazanır.

Sözleşmeye hiçbir çekince konamaz.

Madde 25 – Fesih

1. Taraflardan herhangi biri, bu Sözleşmeyi, Avrupa Konseyi Genel Sekreterine vereceği yazılı bildirim yoluyla feshedebilir.
2. Fesih, bildirimin Genel Sekreter tarafından alınması tarihinden sonraki üç aylık sürenin dolmasını takip eden ayın ilk günü geçerlik kazanır.

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, Konsey üyesi Devletlere, her imza sahibine, Taraflardan her birine ve bu Sözleşmeye katılmaya davet edilmiş olan diğer her devlete veya Avrupa Topluluğuna aşağıda yer alan hususları bildirecektir:

1. her imza;
2. tevdi edilen her icazet,  onay,  kabul ve katılma belgesi;
3. 21 inci ve 22 nci maddeler uyarınca, bu Sözleşmeye ilişkin her yürürlüğe giriş tarihi;
4. 20 nci madde uyarınca kabul edilen her değişiklik ve böyle bir değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih;
5. 1 inci ve 23 üncü maddeler uyarınca yapılan her bildirim;
6. 25 inci madde hükmü uyarınca yapılan her fesih;
7. bu Sözleşmeye ilişkin diğer tüm yasalar, bildirimler ve iletiler.

25 Ocak 1996’da Strazburg’da yapılmış olup, İngilizce ve Fransızca metinleri de aynı derecede geçerli olmak üzere, tek bir kopya halinde Avrupa Konseyi arşivlerine tevdi edilecektir. Avrupa Konseyi Genel Sekreteri, Sözleşmenin tasdik edilmiş kopyalarını Avrupa Konseyine üye her Devlete, üye olmayan ancak bu Sözleşmenin hazırlanmasına katılmış olan Devletlere, Avrupa Topluluğuna ve bu Sözleşmeye katılmaya davet edilmiş her Devlete iletecektir.