UNICEF Türkiye Temsilcisinin Önsözü
Erken çocuk bakımı ve gelişimi, ülkeler
için öncelikli olmasa da ana-babalar için her zaman evrensel bir konu olmuştur.
UNICEF, Türkiye’de
1990 yılından beri Milli Eğitim Bakanlığı’yla
beraber çalışarak, çocuklarına bakmak için yeterli kapasitede olmayan kişileri
hedefleyen, toplum ve
aile çevresinde çocuk bakım hizmetleri
geliştirmekten mutluluk duymuştur.
Küçükçekmece çok amaçlı okul öncesi
merkezi, şu nedenlerle bir çatı altında toplanmıştır: a) az gelirli çalışan
annelerin çocuklarına bakım
sağlamak, b) evde çocuklarına bakanlar
için eğitim programları uygulamak, c) ana-babalar, öğretmenler ve çocuğun
bakımından sorumlu diğer
kişilere, çocukları için düşük fiyata,
kaliteli eğitici oyuncaklar yaratma fırsatı vermek.
Küçükçekmece, aynı zamanda toplum temelli;
belediye, vali, özel kurumlar, Marmara Üniversitesi ve de ana-babaların
katılımları ve işbirlikleriyle
gerçekleştirilmiş bir girişimdir.
Örnek olarak, özel kurumlar tarafından bağışlanan iki otobüs, öğrenciler
tarafından boyanarak, ilkokula
başlamadan önce de çocuklara “düzenli”
bir eğitim sağlayan bir “tekerlekli oku öncesi eğitim merkezi” haline getirilmişlerdir.
Bu faaliyetler, sadece Türkiye’de tekrar
gerçekleştirilmek açısından değil, erken çocukluk döneminde ana-baba ve
çocukların beraber
gelişmesine odaklanmak isteyen diğer
ülkelere de örnek olmaktadırlar.
Bu harika deneyimi paylaşmaktan mutluluk duymaktayız.
Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürü’nün Önsözü
Bu rapor, Türkiye’de bir çok amaçlı
okul öncesi merkezinde kapsamlı erken çocukluk dönemi bakımı ve eğitim
hizmetleri sunmak için yapılan ilk
girişimin bir özetidir. Bu hedef,
ulaşması zor olsa da elde edilen sonuçlar cesaret vericidir.
Bu amacı gerçekleştirmenin mümkün olduğu,
Küçükçekmece Pilot Bölgesi’nde, toplum katılımını ve pedagojik gelişimi
birleştiren, düşük fiyatlı,
yüksek kaliteli hizmetlerin sağlanmasıyla
gösterilmiştir.
Bu projenin belgelenmesiyle, aynı başarıyı
tekrarlayarak kurumsallaşmamış erken çocukluk dönemi eğitiminin daha çok
kişiye açık olması için
destek kazanmak umulmaktadır.
Böyle bir projenin başarıya ulaşması
için anahtar faktörlerden biri, halkın, özel ve gönüllü sektörlerin, kurumlar,
bakanlıklar, belediyeler ve
üniversiteler ile el ele çalışmasıyla
meydana gelen karşılıklı toplumsal işbirliğidir. Kendi adıma toplumsal
kuruluşların üyelerini, ticaret ve sanayi
odalarını, esnaf ve sanatkar sendikalarını,
sağlık hizmetleri personellerini ve kadınlar derneklerini Türkiye’deki
çocuklar ve aileleri için hizmetlerin
geliştirilmesine katılmaları için
teşvik ediyorum.
Küçükçekmece hissedarlarını azim ve
çabaları için kutluyor ve MEB-UNICEF işbirliğinin kaliteli çok amaçlı okul
öncesi eğitim merkezleri
geliştirmeye devam edeceğini umuyorum.
Özcan TEKİNER
İÇİNDEKİLER
BÖLÜM 1.
REHBER ELLER
1.1 Projenin Özeti 3
1.2 Projenin Kapsamı 5
BÖLÜM 2.
BİRLEŞEN ELLER
2.1 Pilot Bölgede Yürütülen Çalışmalar 7
2.2 Topluma Ulaşma 8
BÖLÜM 3.
ÇALIŞAN ELLER
3.1 Pilot Bölgedeki Çalışmalann İşleyişi 10
3.2 Toplumun Nabzını Tutarak İhtiyaçlarını Belirleme 12
3.3 Faaliyetlerin Planlanması 13
3.4 Proje İzleme Verileri 14
3.5 Oyuncaklar 15
3.6 Otobüs Anaokulu 16
BÖLÜM 4.
İLERİYE UZANAN ELLER
4.1 Sonuçlar 17
4.2 Tavsiyeler 18
Teşekkürler 20
l. REHBER ELLER
l.l Projenin Özeti.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Mart 1990' da Jomtien, Tayland' da düzenlenen Herkes İçin Eğitim Dünya Konferansı'na katılmış ve Türkiye'de Herkes İçin Eğitim olanağı sağlama taahüdünü yinelemiştir.
Ardından, Herkes İçin Eğitim amaçlannı Ulusal bir Eylem Planına dönüştürmek için Temmuz 1990' da Türkiye'de bir toplantı düzenlenmiştir. Bu faaliyetler, TC Hükümeti
UNICEF İşbirliği Programı 1991 - 1995 okuma-yazma, öğrenme başansı, cinsiyete dayalı eşitsizlik ve okul öncesi gelişiminin ele alındığı yedi projeyi kapsayan Temel Eğitim Programı için mükemmel bir temel oluşturmuştur.
Erken Çocukluk Gelişimi ve Okul Öncesi Eğitim Projesi, Türkiye' de 1993 yılında 8 milyon olduğu tahmin edilen okul öncesi yaştaki tüm çocuklara ve ailelerine ulaşmak için, toplumun tam katılımı ile aileye odaklanmış düşük maliyetli faaliyetleri teşvik etmeyi amaçlamaktadır.
Ulusal amaçlar aşağıda belirtildiği gibidir:
Böyle bir yaklaşımın temel işlevi, aşağıdaki amaçlann gerçekleştirilmesinde Okul Öncesi Eğitim Genel Müdürlüğü'ne yardımcı olmaktı:
* Aksi takdirde ulaşılması mümkün olmayan okul öncesi yaştaki çocuklara ve ailelerine ulaşmak.
* Daha ayrıntılı bir ihtiyaç değerlendinnesi yapmak ve daha uygun modeller ve programlar geliştirmek.
* İl ve ilçe düzeyinde çeşitli resmi kurumlar (sağlık, sosyal hizmetler) arasında sektörlerarası işbirliğinin temellerini atarak çocuk gelişimine yönelik çabaları güçlendirmek.
* Bu faaliyetlerde eğitici ve izleyici olarak görev alacak kişilere eğitim verilmesini sağlamak.
* İl ve ilçe düzeyindeki Erken Çocukluk Gelişimi çalışmalanııa danışmanlık hizmeti ve teknik destek sağlamak.
Okul Öncesi Eğitim Merkezleri kavramı ulusal düzeyde benimsenmeden önce, toplumun çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezlerine katılımını sağlamak için pilot çalışmalar yapılmasına karar verilmişti. Pilot çalışmalann yapılacağı yerlerin seçiminde, öncelikle, projelerin uygulanmasını kolaylaştıracak ve devlet politikası ile programlarındaki değişikliklerin geçerliliğini sınayacak nitelikli araştırmalann yürütülebileceği fakültelerin bulunduğu üniversitelere yakınlık kıstası kullanılmıştır. Çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezleri Türkiye Cumhuriyeti kanunlan çerçevesinde henüz resmen tanınmamaktadır.
Pilot projelerin, kurumsal okul öncesi eğitime alternatif olması planlanmıştır. Nüfus artışı ve hareketleri ile iş piyasasının değişen ihtiyaçlarının yanısıra belirli sosyo ekonomik sektörlerdeki dezavantajlar, daha fazla çocuğa ve onların ailelerine ulaşmada düşük maliyetli, sürdürülebilir okul öncesi eğitim hizmetlerini araştırınanın, desteklemenin ve bütünleştinnenin uygunluğuna dikkat çekmiştir.
Erken Çocukluk Gelişimi ve Okul Öncesi Eğitim Projesi için ilk olarak İstanbul ve Ankara'da iki pilot bölge belirlenmiştir. Türkiye' nin ilk çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezinin açılmasında, İstanbul'da bulunan çok iyi güdülenmiş bir grubun işbirliğini olanaklı kılan çabalan, bu deneyimde önemli dersler çıkarılmasını sağlayacak bir sinerji yaratmıştır. Sosyo ekonomik açıdan dezavantajlı çocukların temel gelişme ihtiyaçları, emniyetli ve güvenli bir ortamda, sosyo-psikolojik ve duygusal anlıkları uyanlarak karşılanmıştır.
Projeyi değişik yönleriyle araştırarak bakış açılannı ve deneyimleri, elde edilen bulguları, sağlanan yararlan ve ileriye dönük önerileri belgeleyen bu rapor, pilot uygulamanın bir özetidir.
1.2 Projenin Kapsamı
Küçükçekmece ilçesi arazi büyüklüğü olarak İstanbul'un en büyük belediyesidir. Küçükçekmece ilçesi Türkiye'deki Balkan göçmeni nüfusun en yüksek olduğu belediyedir. Nüfus düşük ve orta gelirli ailelerden oluşmaktadır.
Türkiye'nin ilk çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezinin açılması, Küçükçekmece Belediyesi ile Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nin okul öncesi eğitime talep yaratmak amacıyla. gösterdikleri çabaların bir sonucudur.
Başlangıçta programda yer alacak çocuklar için belirlenmiş olan ölçüt, ana babadan birinin belediyede çalışması ve annenin çalışıyor olmasıdır. Kayıtta başvuıu sırası esas alınmaktadır.
Bu merkez Marmara Üniversitesi'nce 20 çocuk için planlanmışken, haber kulaktan kulağa yayıldıkça talep artmış ve sayı süratle 100' e ulaşmıştır. Çocuk başma aylık maliyet 25 $ ABD olarak hesaplanmıştır. Çocuklar 8.oo ile l8.oo arasındaki saatlerini merkezde geçirmişlerdir.
Gezici anaokulları mahalle ziyaretlerine başladığında, yeni talepler olmuş ve katılım ölçütleri genişletilmiştir. Merkeze devam eden çocukların yarısının anne veya babası belediyede çalışmaktadır ve katılımcı ailelerin çoğunluğu orta gelir grubunda yer almaktadır.
2. BİRLEŞEN ELLER
2.1 Pilot Bölgede Yürütülen Çalışmalar
Başarılı bir proje enerji ve fikirlerin bileşiminden oluşur. Bu şekilde çalışan insanlar muhtemelen çok yüksek motivasyona sahiptir. Projenin organizasyonunda görev alanlar, her düzeyde işbirliğinin faydaları ve projelerde işbirliğinin özendirilmesi gerektiği konusunda ikna edilmelidir. Küçükçekmece pilot projesi, benzer konularda birlikte çalışan ortaklar aracılığıyla, işbirliğinden doğan maddi ödülleri, daha iyi malzemeleri, daha iyi eğitim programlarını ve zamandan sağlanan tasarrufu kanıtlayarak bunu başarmıştır.
- çeşitli bağlamlarda veri toplama gibi alanlarda destek sağlamaktadır
Zaman hem insanlann bir araya gelmesinde hem de malzemelerin hazırlanmasında önemli bir etkendir. Zaman bir projenin işleyişinin her aşamasında ve proje kapsamındaki faaliyetlerle ilgili her hususta planlanması gereken yararlı birşeydir. Bu anlayış Küçükçekmece projesinin başlangıçtaki bir yıllık zaman sınınnı aşarak devam etmesine olanak sağlamıştır. Ancak, projelerin eşdavranımlı olarak birlikte işlemesi ve ulusal düzeyde benimsenmesi için planlamanın gerekli oluşu daha geniş bir anlam taşır: bu da il ve ilçe düzeyindeki eşgüdümle ilgilidir. Mekanizmaların ve yapılann projelerin karşılıklı olarak desteklenmesini kolaylaştırması gerekir. Bir pilot çalışmanın ölçmeÿe çok duyarlı olmadığı açıktır. Çeşitli biçimlerde kaydedilmiş olabilecek başarılar kolaylıkla değerlendirilemez, ancak değerlendirilebilecek olanlarda bile ölçme işlemine girişen kişinin varsayımın özüyle uğraşması gerekir; bu örnekte :
Diğer durumlarda ise bir olay, yeniden örgütlenme, bir yenilik ortaklar arasında daha önce var olmayan birlikte çalışma eylemini başlatabilir. Değerlendirme konusunda, değişik ortaklann her birinin kendi araçlannı icat etmek yerine, ortak araçlarla ortak ilgi konularını incelemek üzere birleştikleri, meta-değerlendirme olarak anılan konunun geniş bir uygulama alanı vardır. Bu yaklaşım, çeşitli kaynaklardan elde edilen verilerin paylaşımıyla, birşeyin nasıl ve neden işlediği -veya işlemediği- konusunda bir anlayış geliştirilmesine olanak sağlar.
Madde 2
Herkesin temel öğrenme ihtiyaçlanna hizmet etmek, mevcut durumuyla temel eğitim vaatlerini yinelemekten daha fazlasını gerektirmektedir.
Bunun için, mevcut uygulamaların en iyisini temel alırken, geleneksel sunum sistemlerini aşan genişletilmiş bir görüş' gerekmektedir.
3. ÇALIŞAN ELLER
3.1 Pilot Bölgede Yürütülen Çalışmalar
| VERİ KAYNAKLARI | STRATEJİLER | SONUÇLAR |
Perspektifler
ve deneyimler
|
ÖĞRETMENLER®
ÖĞRENMEK
BİREY® TAKIM PRATİK® ÖZET/ METOT FARKI PRATİK KONULAR® TEORİ TUTUMLAR® TUTUMSAL ve İSTATİSTİKSEL VERİLERİN SENTEZİ |
|
Profesyonel konular
|
||
Contekst konuları
|
Değerlendinne faaliyetinin planlanmasında beş strateji yol gösterici olabilir ve aşağıdaki açılardan önemlidir:
ÖĞRETME è ÖĞRENME
Küçükçekmece'deki pilot bölge tasansının pilot çalışmaya katılan tarafların ilgisini çeken yönü, erken çocukluk gelişimine ilişkin konular üzerinde odaklanan bir yetişkin eğitim merkezinin kurulması ve toplumun ihtiyaçlannı ele alacak toplum hizmetlerinin oluşturulması olmuştur. Uzun dönemde amaç, merkezin veliler tarafından yönetilmesidir. İstanbul' daki pilot bölgenin planlamacıları velilerin ilgisini ve katılımını harekete geçirecek bir araç olarak ilk olarak okul öncesi eğitim etkinliklerinin başlatılmasına karar vermişlerdir. İlgi yaratılmış olmakla birlikte, henüz yetişkin eğitimi için oda tahsis edilmemiştir.
3.2 Toplumun nabzını tutarak ihtiyaçların belirlenmesi
1995 yılında merkezin açılmasından sonra, Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi tarafından çalışmalrın temelini oluşturacak bir ihtiyaç belirleme araştırması tasarlanmış ve Erken Çocukluk Eğitimi Bölümü öğrencileri tarafından 825 yöre sakini üzerinde uygulanmıştır. Anket bulguları bilgi alış verişi amacıyla yapılan toplantılar ile oyuncak yapımı atölyesi için önceliklerin belirlenmesinde yol gösterici bir rol oynamıştır.
1995 yılında velilerin en çok ilgisini çeken konular şunlar olmuştur:
| A | Çocuklarıyla beraber bir oyuncak yapmış olan ana-babalar |
| B | Çocuklarıyla oyun oynayan babalar |
| C | Çocuklarıyla beraber oynayan ana-babalar |
| D | Çocukları için oyuncak yapmış olan ana-babalar |
Mülakat yapılan 825 yöre sakininin yüzdesi
(tablo var)
| I Çocuklarıyla
birlikte oyuncak yapmış olan ana babalar
II Çocuklarıyla oyun oynayan babalar III Çocuklarıyla birlikte oyun oynayan ana babalar IV Çocukları için oyuncak yapmış olan ana babalar |
4. İLERİYE UZANAN ELLER
4.1 Sonuçlar
Burada belirtilmesi gereken bir konu, Küçükçekmece Çok-Amaçlı Okul Öncesi Eğitim Merkezi'ne katılan çocuklardan çoğunun, pilot araştırmanm bir parçası olmamalan halinde kaliteli okul öncesi programlarına katılma şansına sahip olamayacaklardır.
Aynı şekilde, Marmara Üniversitesi' ndeki stajyer öğretmenler ve Eğitim Fakültesi Erken Çocukluk Eğitimi Bölümü' ndeki öğretim üyeleri de uluslararası platformda geliştirmek ve daha da önemlisi değişim ve kendine güven için bir hareket başlatmak anlamını da taşımaktadır.
Bu yeniliğin kırsal alanlara aktanlıp, bu alanlarda başanlı olup olmayacağını zaman gösterecektir. Ancak kesin olan bir şey varsa o da, Küçükçekmece deneyiminin çok amaçlı okul öncesi eğitiminin niteliği ve niceliği açısından toplumu yetkili kılan bir süreci ortaya koymuş olmasıdır.
4.2 Geleceğe Doğru El Ele
İleriye dönük tavsiyeler Örneğin :
1. Gelişme için, izleme amacıyla hazırlanmış, katılımcı ve en aktif ortaklar tarafından anlaşılır forınel bir değerlendirme usulünün belirlenmesi.
2. Basılı malzemelerle Küçükçekmece'nin dikkat çekici hale getirilmesi :
Veliler daha aktif ve destekleyici olmak için bilgi edinerek ve beceri kazanarak yetkili kılmaktadırlar.
Örneğin:
X tarihine kadar X sayıda veliye X konulannda eğitim verilmesi.
5. Halkm girişimıyle başlatılacak, Belediye tarafından düzenlenip desteklenecek, ve ilgili tüm tarafların katılacağı programlı yıllık açık tartışma toplantıları
· Okul Öncesi Eğitiminin Yaygmlaştınlması ve Taşra Teşkilatmın Yaygınlaştınlması MEB & UNICEF, Ankara.1994
· Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve UNICEF İşbirliği Programı 1991- 95
· İlköğretim Okullarmda Temel Öğrenme İlıtiyaçlarmın Karşılanması Araştırnıası Prof. Dr. Nurettin Fidan &
Doç. Dr. Yaşar Baykul UNICEF, Türkiye 1991
EDİTOR
Susan Murray
RAPORU DERLEYEN
Renee DeMarco
TEŞEKKÜR
Küçükçekmece Belediyesi' nin tüm çalışanlarma ve özellikle Çok-Amaçlı Okul Öncesi Eğitïm Merkezi Pilot Çalışmasının öncülerine ve bu girişimde aracılık görevi üstlenenlere teşekkürler :
Ayla Oktay, Rengin Zembat,
Marmara Üniversitesi
Nurettin Şen, Ayşe Şen,
Yüksel Bey, Küçükçekmece
Belediyesi.
Özcan Tekiner, Nahide Yılmaz,
Yakup Hayırlıoğlu, MEB.
Esra Ömeroğlu, Gázi Üniversitesi. Nurper Ülküer, Osman Adıkutlız
UNICEF.
çalışan tüm menfaat sahipleri