UNICEF Türkiye Temsilcisinin Önsözü

Erken çocuk bakımı ve gelişimi, ülkeler için öncelikli olmasa da ana-babalar için her zaman evrensel bir konu olmuştur. UNICEF, Türkiye’de
1990 yılından beri Milli Eğitim Bakanlığı’yla beraber çalışarak, çocuklarına bakmak için yeterli kapasitede olmayan kişileri hedefleyen, toplum ve
aile çevresinde çocuk bakım hizmetleri geliştirmekten mutluluk duymuştur.

Küçükçekmece çok amaçlı okul öncesi merkezi, şu nedenlerle bir çatı altında toplanmıştır: a) az gelirli çalışan annelerin çocuklarına bakım
sağlamak, b) evde çocuklarına bakanlar için eğitim programları uygulamak, c) ana-babalar, öğretmenler ve çocuğun bakımından sorumlu diğer
kişilere, çocukları için düşük fiyata, kaliteli eğitici oyuncaklar yaratma fırsatı vermek.

Küçükçekmece, aynı zamanda toplum temelli; belediye, vali, özel kurumlar, Marmara Üniversitesi ve de ana-babaların katılımları ve işbirlikleriyle
gerçekleştirilmiş bir girişimdir. Örnek olarak, özel kurumlar tarafından bağışlanan iki otobüs, öğrenciler tarafından boyanarak, ilkokula
başlamadan önce de çocuklara “düzenli” bir eğitim sağlayan bir “tekerlekli oku öncesi eğitim merkezi” haline getirilmişlerdir.

Bu faaliyetler, sadece Türkiye’de tekrar gerçekleştirilmek açısından değil, erken çocukluk döneminde ana-baba ve çocukların beraber
gelişmesine odaklanmak isteyen diğer ülkelere de örnek olmaktadırlar.

Bu harika deneyimi paylaşmaktan mutluluk duymaktayız.

Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürü’nün Önsözü

Bu rapor, Türkiye’de bir çok amaçlı okul öncesi merkezinde kapsamlı erken çocukluk dönemi bakımı ve eğitim hizmetleri sunmak için yapılan ilk
girişimin bir özetidir. Bu hedef, ulaşması zor olsa da elde edilen sonuçlar cesaret vericidir.

Bu amacı gerçekleştirmenin mümkün olduğu, Küçükçekmece Pilot Bölgesi’nde, toplum katılımını ve pedagojik gelişimi birleştiren, düşük fiyatlı,
yüksek kaliteli hizmetlerin sağlanmasıyla gösterilmiştir.

Bu projenin belgelenmesiyle, aynı başarıyı tekrarlayarak kurumsallaşmamış erken çocukluk dönemi eğitiminin daha çok kişiye açık olması için
destek kazanmak umulmaktadır.

Böyle bir projenin başarıya ulaşması için anahtar faktörlerden biri, halkın, özel ve gönüllü sektörlerin, kurumlar, bakanlıklar, belediyeler ve
üniversiteler ile el ele çalışmasıyla meydana gelen karşılıklı toplumsal işbirliğidir. Kendi adıma toplumsal kuruluşların üyelerini, ticaret ve sanayi
odalarını, esnaf ve sanatkar sendikalarını, sağlık hizmetleri personellerini ve kadınlar derneklerini Türkiye’deki çocuklar ve aileleri için hizmetlerin
geliştirilmesine katılmaları için teşvik ediyorum.

Küçükçekmece hissedarlarını azim ve çabaları için kutluyor ve MEB-UNICEF işbirliğinin kaliteli çok amaçlı okul öncesi eğitim merkezleri
geliştirmeye devam edeceğini umuyorum.

Özcan TEKİNER





İÇİNDEKİLER

BÖLÜM 1.

REHBER ELLER

1.1 Projenin Özeti 3

1.2 Projenin Kapsamı 5

BÖLÜM 2.

BİRLEŞEN ELLER

2.1 Pilot Bölgede Yürütülen Çalışmalar 7

2.2 Topluma Ulaşma 8

BÖLÜM 3.

ÇALIŞAN ELLER

3.1 Pilot Bölgedeki Çalışmalann İşleyişi 10

3.2 Toplumun Nabzını Tutarak İhtiyaçlarını Belirleme 12

3.3 Faaliyetlerin Planlanması 13

3.4 Proje İzleme Verileri 14

3.5 Oyuncaklar 15

3.6 Otobüs Anaokulu 16

BÖLÜM 4.

İLERİYE UZANAN ELLER

4.1 Sonuçlar 17

4.2 Tavsiyeler 18

Teşekkürler 20

l. REHBER ELLER

l.l Projenin Özeti.

Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Mart 1990' da Jomtien, Tayland' da düzenlenen Herkes İçin Eğitim Dünya Konferansı'na katılmış ve Türkiye'de Herkes İçin Eğitim olanağı sağlama taahüdünü yinelemiştir.

Ardından, Herkes İçin Eğitim amaçlannı Ulusal bir Eylem Planına dönüştürmek için Temmuz 1990' da Türkiye'de bir toplantı düzenlenmiştir. Bu faaliyetler, TC Hükümeti

UNICEF İşbirliği Programı 1991 - 1995 okuma-yazma, öğrenme başansı, cinsiyete dayalı eşitsizlik ve okul öncesi gelişiminin ele alındığı yedi projeyi kapsayan Temel Eğitim Programı için mükemmel bir temel oluşturmuştur.

Erken Çocukluk Gelişimi ve Okul Öncesi Eğitim Projesi, Türkiye' de 1993 yılında 8 milyon olduğu tahmin edilen okul öncesi yaştaki tüm çocuklara ve ailelerine ulaşmak için, toplumun tam katılımı ile aileye odaklanmış düşük maliyetli faaliyetleri teşvik etmeyi amaçlamaktadır.

Ulusal amaçlar aşağıda belirtildiği gibidir:

Eğitim uzmanlarından oluşan bir grup Okul Öncesi Eğitim Merkezleri'nin içeriği ve ilgili mevzuat konulannı inceleme amacıyla Temmuz 1993'de Bolu-Abant, Türkiye'de bir araya geldi. Bu toplantıda Türkiye koşullannda Çok-Amaçlı Okul Öncesi Eğitim Merkezleri kavramını geliştirmenin ve uygulamanın uygun olduğu görüşüne vanldı.

Böyle bir yaklaşımın temel işlevi, aşağıdaki amaçlann gerçekleştirilmesinde Okul Öncesi Eğitim Genel Müdürlüğü'ne yardımcı olmaktı:

* Aksi takdirde ulaşılması mümkün olmayan okul öncesi yaştaki çocuklara ve ailelerine ulaşmak.

* Daha ayrıntılı bir ihtiyaç değerlendinnesi yapmak ve daha uygun modeller ve programlar geliştirmek.

* İl ve ilçe düzeyinde çeşitli resmi kurumlar (sağlık, sosyal hizmetler) arasında sektörlerarası işbirliğinin temellerini atarak çocuk gelişimine yönelik çabaları güçlendirmek.

* Bu faaliyetlerde eğitici ve izleyici olarak görev alacak kişilere eğitim verilmesini sağlamak.

* İl ve ilçe düzeyindeki Erken Çocukluk Gelişimi çalışmalanııa danışmanlık hizmeti ve teknik destek sağlamak.

Okul Öncesi Eğitim Merkezleri kavramı ulusal düzeyde benimsenmeden önce, toplumun çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezlerine katılımını sağlamak için pilot çalışmalar yapılmasına karar verilmişti. Pilot çalışmalann yapılacağı yerlerin seçiminde, öncelikle, projelerin uygulanmasını kolaylaştıracak ve devlet politikası ile programlarındaki değişikliklerin geçerliliğini sınayacak nitelikli araştırmalann yürütülebileceği fakültelerin bulunduğu üniversitelere yakınlık kıstası kullanılmıştır. Çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezleri Türkiye Cumhuriyeti kanunlan çerçevesinde henüz resmen tanınmamaktadır.

Pilot projelerin, kurumsal okul öncesi eğitime alternatif olması planlanmıştır. Nüfus artışı ve hareketleri ile iş piyasasının değişen ihtiyaçlarının yanısıra belirli sosyo ekonomik sektörlerdeki dezavantajlar, daha fazla çocuğa ve onların ailelerine ulaşmada düşük maliyetli, sürdürülebilir okul öncesi eğitim hizmetlerini araştırınanın, desteklemenin ve bütünleştinnenin uygunluğuna dikkat çekmiştir.

Erken Çocukluk Gelişimi ve Okul Öncesi Eğitim Projesi için ilk olarak İstanbul ve Ankara'da iki pilot bölge belirlenmiştir. Türkiye' nin ilk çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezinin açılmasında, İstanbul'da bulunan çok iyi güdülenmiş bir grubun işbirliğini olanaklı kılan çabalan, bu deneyimde önemli dersler çıkarılmasını sağlayacak bir sinerji yaratmıştır. Sosyo ekonomik açıdan dezavantajlı çocukların temel gelişme ihtiyaçları, emniyetli ve güvenli bir ortamda, sosyo-psikolojik ve duygusal anlıkları uyanlarak karşılanmıştır.

Projeyi değişik yönleriyle araştırarak bakış açılannı ve deneyimleri, elde edilen bulguları, sağlanan yararlan ve ileriye dönük önerileri belgeleyen bu rapor, pilot uygulamanın bir özetidir.

1.2 Projenin Kapsamı

Küçükçekmece ilçesi arazi büyüklüğü olarak İstanbul'un en büyük belediyesidir. Küçükçekmece ilçesi Türkiye'deki Balkan göçmeni nüfusun en yüksek olduğu belediyedir. Nüfus düşük ve orta gelirli ailelerden oluşmaktadır.

Türkiye'nin ilk çok-amaçlı okul öncesi eğitim merkezinin açılması, Küçükçekmece Belediyesi ile Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nin okul öncesi eğitime talep yaratmak amacıyla. gösterdikleri çabaların bir sonucudur.

Başlangıçta programda yer alacak çocuklar için belirlenmiş olan ölçüt, ana babadan birinin belediyede çalışması ve annenin çalışıyor olmasıdır. Kayıtta başvuıu sırası esas alınmaktadır.

Bu merkez Marmara Üniversitesi'nce 20 çocuk için planlanmışken, haber kulaktan kulağa yayıldıkça talep artmış ve sayı süratle 100' e ulaşmıştır. Çocuk başma aylık maliyet 25 $ ABD olarak hesaplanmıştır. Çocuklar 8.oo ile l8.oo arasındaki saatlerini merkezde geçirmişlerdir.

Gezici anaokulları mahalle ziyaretlerine başladığında, yeni talepler olmuş ve katılım ölçütleri genişletilmiştir. Merkeze devam eden çocukların yarısının anne veya babası belediyede çalışmaktadır ve katılımcı ailelerin çoğunluğu orta gelir grubunda yer almaktadır.

2. BİRLEŞEN ELLER

2.1 Pilot Bölgede Yürütülen Çalışmalar

Başarılı bir proje enerji ve fikirlerin bileşiminden oluşur. Bu şekilde çalışan insanlar muhtemelen çok yüksek motivasyona sahiptir. Projenin organizasyonunda görev alanlar, her düzeyde işbirliğinin faydaları ve projelerde işbirliğinin özendirilmesi gerektiği konusunda ikna edilmelidir. Küçükçekmece pilot projesi, benzer konularda birlikte çalışan ortaklar aracılığıyla, işbirliğinden doğan maddi ödülleri, daha iyi malzemeleri, daha iyi eğitim programlarını ve zamandan sağlanan tasarrufu kanıtlayarak bunu başarmıştır.

-başarılar ve sınırlılıklar konusunda kazanılan anlayış

- çeşitli bağlamlarda veri toplama gibi alanlarda destek sağlamaktadır

2.2 Topluma Ulaşma

Zaman hem insanlann bir araya gelmesinde hem de malzemelerin hazırlanmasında önemli bir etkendir. Zaman bir projenin işleyişinin her aşamasında ve proje kapsamındaki faaliyetlerle ilgili her hususta planlanması gereken yararlı birşeydir. Bu anlayış Küçükçekmece projesinin başlangıçtaki bir yıllık zaman sınınnı aşarak devam etmesine olanak sağlamıştır. Ancak, projelerin eşdavranımlı olarak birlikte işlemesi ve ulusal düzeyde benimsenmesi için planlamanın gerekli oluşu daha geniş bir anlam taşır: bu da il ve ilçe düzeyindeki eşgüdümle ilgilidir. Mekanizmaların ve yapılann projelerin karşılıklı olarak desteklenmesini kolaylaştırması gerekir. Bir pilot çalışmanın ölçmeÿe çok duyarlı olmadığı açıktır. Çeşitli biçimlerde kaydedilmiş olabilecek başarılar kolaylıkla değerlendirilemez, ancak değerlendirilebilecek olanlarda bile ölçme işlemine girişen kişinin varsayımın özüyle uğraşması gerekir; bu örnekte :

Küçükçekmece örneğinde ortaklar arasındaki işbirliğinin, toplumun katılımını sağlayarak aksi takdirde yapılması mümkün olmayan birşeyin başarılmasını sağladığı açık olmakla birlikte, değerlendirilen konu projenin başansı olduğunda, tablo daha da karnıaşık hale gelebilir. Ancak, bazı projelerde doğal olarak ve ümit verici bir şekilde birlikte çalışma isteği var olsa ve olaylar belli başlı amaçlarından biri olarak birlikte çalışmayı teşvik etse de, tüm projelerde mutlaka bir sinerji oluşacağı kabul edilemez. Bazı durumlarda işbirliğine dayalı hareketin avantajları açıkça görülmeyebilir, diğer durumlarda bu süreç ortaklardan birinin yetkesine yönelik bir tehdit olarak algılanabilir. Projelerde işbirliğine dayalı eylemler için fırsat yaratılması gerektiğinde, ortaklar arasında etkili iletişim biçimlerinin ve etkili bilgi alışverişini sağlayacak araçlann son derece önemli olduğu açıktır. Ancak çoğu durumda yine de birisinin olayı gerçekleştirmesi, temas kurma girişiminde bulunması, katalizör olarak hareket etmesi gerekir. Bu çalışmada bu rolü UNICEF üstlennıiştir.

Diğer durumlarda ise bir olay, yeniden örgütlenme, bir yenilik ortaklar arasında daha önce var olmayan birlikte çalışma eylemini başlatabilir. Değerlendirme konusunda, değişik ortaklann her birinin kendi araçlannı icat etmek yerine, ortak araçlarla ortak ilgi konularını incelemek üzere birleştikleri, meta-değerlendirme olarak anılan konunun geniş bir uygulama alanı vardır. Bu yaklaşım, çeşitli kaynaklardan elde edilen verilerin paylaşımıyla, birşeyin nasıl ve neden işlediği -veya işlemediği- konusunda bir anlayış geliştirilmesine olanak sağlar.

HERKES İÇİN EĞİTİM DÜNYA BEYANNAMESİ ,

Madde 2

Herkesin temel öğrenme ihtiyaçlanna hizmet etmek, mevcut durumuyla temel eğitim vaatlerini yinelemekten daha fazlasını gerektirmektedir.

Bunun için, mevcut uygulamaların en iyisini temel alırken, geleneksel sunum sistemlerini aşan genişletilmiş bir görüş' gerekmektedir.

3. ÇALIŞAN ELLER

3.1 Pilot Bölgede Yürütülen Çalışmalar
VERİ KAYNAKLARI STRATEJİLER SONUÇLAR
Perspektifler ve deneyimler
  • ANA-BABALAR
  • ÇOCUKLAR
ÖĞRETMENLER® ÖĞRENMEK

BİREY® TAKIM

PRATİK® ÖZET/

METOT

FARKI

PRATİK KONULAR® TEORİ

TUTUMLAR® TUTUMSAL ve İSTATİSTİKSEL VERİLERİN SENTEZİ

BİLGİ ALIŞVERİŞİNDEN ALINAN DERSLER
Profesyonel konular
  • MARMARA ÜNİVERSİTESİ
  • MEB
  • UNICEF
Contekst konuları
  • Belediye
  • Yerel iş yerleri
  • Toplum
Tablodaki üç sütun soldan sağa doğru, şimdiki durumu, gelişme stratejilerini ve gelişmeye ilişkin bir amacı temsil etmektedir. Şimdiki durum, ilgili taraflann programlarını farklı biçimsellik ve sistematiklik derecelerinde planladıklan ve sürekli olarak değiştirdikleri aşamadır. Sonuçlar genellikle merkezde daha iyi uyumla sonuçlanan tavırlar ve daha verimli öğretme ve öğrenmedir.

Değerlendinne faaliyetinin planlanmasında beş strateji yol gösterici olabilir ve aşağıdaki açılardan önemlidir:

ÖĞRETME è ÖĞRENME

BİREY è EKİP PRATİK è MATERYAL/METOD AYRIMI PRATİK KONULAR è TEORİ TAVIRLAR è TUTUMSAL VE İSTATİSTİKİ VERİLERİN SENTEZİ 3.1 Pilot Bölgedeki Çalışmaların İşleyişi

Küçükçekmece'deki pilot bölge tasansının pilot çalışmaya katılan tarafların ilgisini çeken yönü, erken çocukluk gelişimine ilişkin konular üzerinde odaklanan bir yetişkin eğitim merkezinin kurulması ve toplumun ihtiyaçlannı ele alacak toplum hizmetlerinin oluşturulması olmuştur. Uzun dönemde amaç, merkezin veliler tarafından yönetilmesidir. İstanbul' daki pilot bölgenin planlamacıları velilerin ilgisini ve katılımını harekete geçirecek bir araç olarak ilk olarak okul öncesi eğitim etkinliklerinin başlatılmasına karar vermişlerdir. İlgi yaratılmış olmakla birlikte, henüz yetişkin eğitimi için oda tahsis edilmemiştir.

3.2 Toplumun nabzını tutarak ihtiyaçların belirlenmesi

1995 yılında merkezin açılmasından sonra, Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi tarafından çalışmalrın temelini oluşturacak bir ihtiyaç belirleme araştırması tasarlanmış ve Erken Çocukluk Eğitimi Bölümü öğrencileri tarafından 825 yöre sakini üzerinde uygulanmıştır. Anket bulguları bilgi alış verişi amacıyla yapılan toplantılar ile oyuncak yapımı atölyesi için önceliklerin belirlenmesinde yol gösterici bir rol oynamıştır.

1995 yılında velilerin en çok ilgisini çeken konular şunlar olmuştur:

3.3 NE, NEREDE VE NE ZAMAN --1995 Pilot Saha Anketi : Faaliyet planlama verileri.
A Çocuklarıyla beraber bir oyuncak yapmış olan ana-babalar
B Çocuklarıyla oyun oynayan babalar
C Çocuklarıyla beraber oynayan ana-babalar
D Çocukları için oyuncak yapmış olan ana-babalar
Pilot bölgedeki çalışmalarda yer alanlar, proje kapsamındaki çalışmalara dönüt sağlamak üzere, çocuk gelişimi ve eğitimi üzerindeki çevresel etkileri araştırarak toplumun ihtiyaçlanna daha iyi cevap verebilmenin yollan üzerinde düşünmektedirler. Araştırma, merkezin aşağıdaki yardımları sunması gerektiğini göstermiştir: 3.4: Çocuklarıyla oyun oynayan veliler (oyuncaklı ve oyuncaksız) Pilot Bölge Araştırması 1995

Mülakat yapılan 825 yöre sakininin yüzdesi

(tablo var)
I Çocuklarıyla birlikte oyuncak yapmış olan ana babalar

II Çocuklarıyla oyun oynayan babalar

III Çocuklarıyla birlikte oyun oynayan ana babalar

IV Çocukları için oyuncak yapmış olan ana babalar

Bu proje aşağıdaki çalışmaların gerçekleştirilmesinin yolunu açmıştır:

3.5 Oyuncak yapmayı öğrenmek ve öğrenme için oyuncak yapmak.

4. İLERİYE UZANAN ELLER

4.1 Sonuçlar

Burada belirtilmesi gereken bir konu, Küçükçekmece Çok-Amaçlı Okul Öncesi Eğitim Merkezi'ne katılan çocuklardan çoğunun, pilot araştırmanm bir parçası olmamalan halinde kaliteli okul öncesi programlarına katılma şansına sahip olamayacaklardır.

Aynı şekilde, Marmara Üniversitesi' ndeki stajyer öğretmenler ve Eğitim Fakültesi Erken Çocukluk Eğitimi Bölümü' ndeki öğretim üyeleri de uluslararası platformda geliştirmek ve daha da önemlisi değişim ve kendine güven için bir hareket başlatmak anlamını da taşımaktadır.

Bu yeniliğin kırsal alanlara aktanlıp, bu alanlarda başanlı olup olmayacağını zaman gösterecektir. Ancak kesin olan bir şey varsa o da, Küçükçekmece deneyiminin çok amaçlı okul öncesi eğitiminin niteliği ve niceliği açısından toplumu yetkili kılan bir süreci ortaya koymuş olmasıdır.

4.2 Geleceğe Doğru El Ele

İleriye dönük tavsiyeler Örneğin :

1. Gelişme için, izleme amacıyla hazırlanmış, katılımcı ve en aktif ortaklar tarafından anlaşılır forınel bir değerlendirme usulünün belirlenmesi.

2. Basılı malzemelerle Küçükçekmece'nin dikkat çekici hale getirilmesi :

3. UNICEF' in Anne Baba Eğitimi Programınm Benimsenmesi : Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü tarafından Ankara da kullanılmak üzere onaylanmıştır. Kullanılmaya hazır video bantlar mevcuttur.

Veliler daha aktif ve destekleyici olmak için bilgi edinerek ve beceri kazanarak yetkili kılmaktadırlar.

4. 5 proje ilevinden her biri için nicel proje aınaçlannm belirlenmesi.

Örneğin:

X tarihine kadar X sayıda veliye X konulannda eğitim verilmesi.

5. Halkm girişimıyle başlatılacak, Belediye tarafından düzenlenip desteklenecek, ve ilgili tüm tarafların katılacağı programlı yıllık açık tartışma toplantıları

KAYNAKÇA

· Okul Öncesi Eğitiminin Yaygmlaştınlması ve Taşra Teşkilatmın Yaygınlaştınlması MEB & UNICEF, Ankara.1994

· Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve UNICEF İşbirliği Programı 1991- 95

· İlköğretim Okullarmda Temel Öğrenme İlıtiyaçlarmın Karşılanması Araştırnıası Prof. Dr. Nurettin Fidan &

Doç. Dr. Yaşar Baykul UNICEF, Türkiye 1991

EDİTOR

Susan Murray

RAPORU DERLEYEN

Renee DeMarco

TEŞEKKÜR

Küçükçekmece Belediyesi' nin tüm çalışanlarma ve özellikle Çok-Amaçlı Okul Öncesi Eğitïm Merkezi Pilot Çalışmasının öncülerine ve bu girişimde aracılık görevi üstlenenlere teşekkürler :

Ayla Oktay, Rengin Zembat,

Marmara Üniversitesi

Nurettin Şen, Ayşe Şen,

Yüksel Bey, Küçükçekmece

Belediyesi.

Özcan Tekiner, Nahide Yılmaz,

Yakup Hayırlıoğlu, MEB.

Esra Ömeroğlu, Gázi Üniversitesi. Nurper Ülküer, Osman Adıkutlız

UNICEF.

çalışan tüm menfaat sahipleri

EL ELE