1995 İmalat Sanayi Atık Envanteri araştırması, 25 ve daha fazla kişi çalışan imalat sanayi işyerlerinde toplam üretimin % 88.33’ünü ve istihdamın % 75.60’ını temsil eden işyerlerinden 2079 imalat sanayi işyerine uygulanmıştır. Araştırma kapsamında; Türkiye’de imalat sanayi işyerlerinde, çevresel istihdam ve ödemeler, kaynaklarına göre temin edilen su miktarı, tüketilen su miktarı, atıksu miktarı, atıksu arıtma tesislerinin tipi ve kapasitesi, atıksu arıtma tesislerinden yaratılan çamur miktarı, atıksu deşarj ve baca gazı emisyon izni olan işyerleri sayısı, endüstriyel katı atık miktarı ve bertaraf yöntemleri, gürültü kaynağı ve gürültü kaynağı ve gürültü seviyelerine göre çalışan kişi sayıları ve günlük ortalama çalışma süreleri ile ilgili veriler derlenmiştir.

1995 yılı İmalat Sanayi Atık Envanteri değerlendirme çalışmaları sonucunda elde edilen temel çevre göstergeleri aşağıda sunulmuştur.
 
 
 

1995 yılında atıksuyunu arıtan işyerlerini atıksu arıtma tesisine sahip olma durumuna göre değerlendirdiğimizde atıksuyunu arıtan 594 işyerinin 559’unun en az bir atıksu arıtma tesisine sahip olduğu, 76’ sının yalnız evsel atıksu arıtma tesisine, 402’ sinin yalnız endüstriyel atıksu arıtma tesisine ve 73’ ünün de hem evsel hem endüstriyel atıksu arıtma tesisine sahip olduğu belirlenmiştir. Ortak atıksu arıtma tesisi kullanım durumuna bakıldığı zaman ise, evsel atıksu arıtma tesisini başka bir işyeri ile ortak kullanan 20, endüstriyel atıksu arıtma tesisini başka bir işyeri ile ortak kullanan 31 işyeri olduğu belirlenmiştir (Tablo 1).
 

1995 yılında endüstriyel atıksu arıtma tesisi kullanan 513 işyerinden arıtma tesisi ünitelerini beyan eden 477 işyerinin atıksu arıtma tesisi ünitelerine bakıldığı zaman, 191 işyerinin 211 milyon m³ endüstriyel atıksuyu mekanik arıtma ünitesinde, 267 işyerinin 80 milyon m³ endüstriyel atıksuyu kimyasal arıtma ünitesinde, 162 işyerinin 242 milyon m³ endüstriyel atıksuyu biyolojik atıksu arıtma ünitesinde ve 16 i?yerinin ise 534 bin m³ atıksuyu gelişmiş arıtma ünitesinde arıttığı belirlenmiştir (Tablo 2 ) .

1995 yılında evsel atıksu arıtma tesisi kullanan 169 işyerinden, arıtma tesislerinin ünitelerini beyan eden 151 iţyerinin, 17'sinin 4.28 milyon m³ evsel atıksuyu mekanik arıtma ünitesinde, 151 işyerinin ise 51.93 milyon metreküp evsel atıksuyu biyolojik arıtma ünitesinde arıttığı tesbit edilmiştir (Tablo 3 ).

Anket kapsamında değerlendirilen 2079 işyerinden %18.09’unun (376) atıksu deşarj izninin olduğu, %81.91’inin (1703) ise izninin olmadığı tesbit edilmiştir. Deşarj izni olan 376 işyerinin ise; 45’i devlet sektörü işyeri, 331’i de özel sektör işyeridir (Tablo 4 ).

Benzer değerlendirme işyerlerinin baca gazı emisyon izni için yapıldığında, araştırma kapsamındaki işyerlerinden %8.90’ının (185) baca gazı emisyon izni olduğu ve %91.10’nun (1894) ise izninin olmadığı belirlenmiştir (Tablo 5 ).

Temin edilen su miktarını beyan eden 2065 işyerinin yılda toplam 2004 milyon metreküp su temin ettiği hesaplanmıştır. Kaynaklarına göre temin edilen suyun %17.58’si denizden, %27.44'ü kuyudan, %9.57’si akarsudan, %21.31'i kaynaktan, %2.06’sı gölden ve %3.67’si barajdan sağlanmıştır. Devlet sektörüne ait 247 işyerinin temin ettiği 1417 milyon metreküp suyun %23.08'ini denizden, % 13.77’sini kuyudan, % 12.13’ünü akarsudan, %2.89’unu gölden, %26.66’sını kaynaktan ve %4.91’ini barajdan temin ettiği belirlenmiştir. Özel sektöre ait 1818 iţyeri ise; 586 milyon metreküp suyun %60.50’sini kuyudan, %4.29’unu denizden, %3.40'ını akarsudan, 12.79'unu şehir şebekesinden ve %8.38’ini kaynaktan temin etmiştir (Tablo 6 ).
 

1995 yılında Türkiye’deki 2065 imalat sanayi işyeri yılda yaklaşık 1896 milyon metreküp su tüketmiştir. Bunun % 74.08’i devlete ait 247 işyeri ve %25.92’si özel sektöre ait 1818 işyeri tarafından tüketilmiştir. Temin edilen suyun 1749 milyon metreküpü işyerleri tarafından üretim faaliyetlerini (proses, soğutma ve kazan suyu olarak) gerçekleştirmek amacı ile tüketilirken, 114 milyon metreküp’ü (%6.03) evsel ve 32 milyon metreküpü (%1.71) diğer amaçlar için (bahçe sulama, yangın suyu vs.) tüketilmiştir. İmalat sanayi işyerlerinde tüketilen suyun 441.7 milyon metreküpü (%23.29) ise yeniden kullanılmıştır. Tüm sanayi grupları içinde 37 sanayi grubu (demir, metal ve çelik ) toplam tüketilen suyun % 59.09'unu, 31 sanayi grubu (gıda- içki ve tütün sanayi) toplam tüketilen suyun % 14.85’ini, 32 sanayi grubu (tekstil sanayi) toplam tüketilen suyun %10.95'ini kullanırken, 35 sanayi grubu (kimya-petrol kömür kauçuk ve plastik ürünleri sanayi) ise toplam suyun %7.23’ünü kullanmıştır (Tablo 7 ) .
 

1995 yılı imalat sanayi atık envanteri ile 2065 işyerinin 692 milyon m³ atıksuyu alıcı ortamlara deşarj ettiği tesbit edilmiştir (Tablo 8 ).

 Ayrıca alıcı ortamlara göre yapılan değerlendirme sonucunda; 692 milyon m³ atıksuyun %29.85’inin akarsulara, %31.39’unun denizlere, %32.73’ünün şehir kanalizasyonuna, %2.30’unun foseptiğe, %3.74’ünün ise göl, arazi, baraj ve diğer alıcı ortamlara deşarj edildiği belirlenmiştir (Tablo 8).

Deşarj edilen atıksuyu atıksu türüne göre incelediğimizde 1462 işyerinin 592.8 milyon m³ endüstriyel atıksu (%85.65), 2020 işyerinin ise 99.3 milyon m³ evsel atıksu (%14.35) deşarj ettiği görülmektedir (Tablo 8).
 

Anket kapsamındaki 2079 işyerinden 942’si yılda 387 milyon metreküp sanayi atıksuyunu arıtmadan alıcı ortamlara (şehir, kanalizasyon, deniz, göl, nehir/dere, arazi, baraj, foseptik vb.) deşarj etmektedir. Arıtılmaksızın sanayiden atılan atıksuyun %37.96’sı denize, %29.09’u şehir kanalizasyonuna, %29.06’sı ise akarsuya deşarj edilmektedir. 1995 yılında devlet sektörüne ait 167 işyeri arıtmaksızın sanayiden attığı 258 milyon metreküp atıksuyun %54.43’ünü denize, %20.52'sini şehir kanalizasyonuna, %22.45'ini akarsuya boşaltırken, özel sektöre ait 775 işyerinin arıtmaksızın sanayiden attığı 129 milyon metreküp atıksuyun %5.11’ ini denize, %46.19'unu şehir kanalizasyonuna ve %42.25'ini akarsuya deşarj ettiği tespit edilmiştir (Tablo 9).
 

2079 iţyerinin sadece 425'i 189 milyon metreküp sanayi atıksuyunu arıttıktan sonra alıcı ortamlara deşarj etmektedir (Tablo 9).
 

Devlet sektörüne ait 53 işyerinde arıtılan 88.14 milyon metreküp sanayi atıksuyunun % 35.36’sı denize, %38.49'u akarsuya deşarj edilmektedir (Tablo 9).

Anket soru kağıdı değerlendirilen 2079 işyerinden 95’inin 17.42 milyon metreküp sanayi atıksuyuna ön arıtma işlemi uyguladıktan sonra deşarj ettiği tespit edilmiştir. İşyerlerinden 324’ü 58.61 milyon metreküp evsel atıksuyunu arıtarak, 1696’sı da 40.72 milyon metreküp evsel atıksuyunu arıtmadan alıcı ortamlara deşarj etmektedir (Tablo 9).

1995 yılında 1704 işyeri 17.53 milyon ton endüstriyel katı atık yaratmıştır. Toplam yaratılan endüstriyel katı atığın %38.95’i (6.83 milyon ton) devlete ait 199 işyeri, %61.05’i (10.69 milyon ton) ise özel sektöre ait 1505 işyeri tarafından yaratılmıştır (Tablo 10) .

Sözkonusu toplam yaratılan katı atığın (17.53 milyon ton/yıl), % 8.41’i (1.47 milyon ton) geri kazanılmış ve yeniden kullanılmış, %25.34’ü (4.44 milyon ton) satılmış ve %66.25’i (11.61 milyon ton) ise bertaraf edilmi?tir (Tablo 10 ).

1995 yılında imalat sanayi sektörü tarafından bertaraf edilen 11.61 milyon ton endüstriyel katı atığın %25.34’ü belediye çöplüğüne atılarak, %7.77’si herhangi şekilde depolanarak , %21.05’ i nehire boşaltılarak ve %42.28’inin farklı yöntemler ile bertaraf edildiği tesbit dilmiştir. Ayrıca işyerlerinden sadece 4 işyerinin atıklarını düzenli depolama ile ve sadece 1 işyerinin atıklarını yakma tesisinde bertaraf ettiği tesbit edilmiştir (Tablo 11 ) .

İKTİSADİ FAALİYETLERİN ULUSLARARASI STANDART SANAYİ SINIFLAMASI
İMALAT SANAYİ SINIFLAMASI (Rev.2)
 
 

Bültenin Devlet İstatistik Enstitüsü Yayın, Haberleşme ve Halkla ilişkiler Şubesi’nden disket ortamında temin edilmesi mümkündür.

 
DETAYLI VERİLER AŞAĞIDAKİ TABLOLARDAN SAĞLANABİLİR

 TABLO1.

TABLO 2.
 
TABLO 3.
 
TABLO 4.
 
TABLO 5.
 
TABLO 6.
 
TABLO 7.

TABLO 8.

GRAFİK 01.

GRAFİK 02.

TABLO 9.
 
TABLO 10.
 
TABLO 11.
 
GRAFİK 03.130899g3.html