14/04/2003

DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI
 ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ KAPSAMINDA
ÇEVRESEL İSTİHDAM VE HARCAMALAR ENVANTERİ ANKETİNİN
1997-1999 YILLARI SONUÇLARINI AÇIKLADI

        Çevre istatistikleri konusunda ana hedeflerden biri de çevre muhasebesinin yapılabilmesi için ihtiyaç duyulan çevre veri altyapısını sağlamaktır. 1993 Ulusal Hesaplar Sistemine yeni eklenen Uydu Muhasebesi bölümünde Ulusal Hesaplar Sistemi çatısı altında Çevre Muhasebesi de kapsama alınmıştır. Enstitü 1996 yılından itibaren Devlet Planlama Teşkilatı Yatırım Programında yer alan “Çevresel İstihdam ve Harcamalar Envanteri” projesini yürütmektedir. Projenin temel amaçları; Türkiye'de çevresel istihdam ve harcamaları olan sektörlerin belirlenmesi, çevresel faaliyetlerde bulunan tüm sektörlerin (kamu sektörü, hizmet sektörü, imalat sanayi vb.) çevresel istihdam ve harcamalarının tespit edilmesi, 1993 Ulusal Hesaplar Sistemine geçilmesi ile birlikte parasal çevre muhasebesinin yapılmasıdır.
 
        Sanayi sektörüne ait (imalat sanayi işyeri ve termik santral) çevresel istihdam ve harcama verileri “Sanayi Atık Envanteri” ile, belediyelerin çevresel istihdam ve harcama verileri ise “Belediye Çevre Envanteri” çalışmaları ile yıllık dilimler halinde derlenmektedir. Çevresel faaliyeti olan diğer kamu kuruluşlarının çevresel istihdam, ödeme ve harcamaları ise 1997 yılından itibaren “Çevresel İstihdam ve Harcamalar Envanteri” çalışması ile yıllık olarak derlenmektedir.  

        Çevresel istihdam, ödeme ve harcamalar ile ilgili veriler derlenirken faaliyet kapsamını tanımlamak için Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu ve Avrupa İstatistik Ofisi tarafından hazırlanan Çevre Koruma Faaliyetleri Sınıflaması (Classification of Environmental Protection Activities - CEPA) kullanılmaktadır.

A : Dış ortam havasını ve iklimi koruma
B : İçme ve kullanma suyu yönetimi
C : Atıksu yönetimi
D : Atık yönetimi

Araştırma sonuçlarına göre; kamu kuruluşlarında 1997 ve 1999 yıllarında çevresel faaliyetlerde sırasıyla toplam 8184 ve 9594 kişi istihdam edilmiştir. 1999 yılı çevresel istihdamının 1997 yılına göre artış oranı % 17’dir. 1997 ve 1999 yıllarında çevresel faaliyetlerde çalışanların % 21-23’ünü kadınlar, % 77-79’unu ise erkekler oluşturmaktadır. Yıllar arasında eğitim durumuna bakıldığında büyük bir değişim gözlenmemektedir. 1999 yılında yüksekokul ve üzeri eğitim almış personelin toplam içindeki oranında 1997’ye göre  % 10’luk bir düşüş, diğerlerinde ise artış gerçekleşmiştir (tablo 1).

Nitelik açısından bakıldığı zaman, kamu kuruluşlarında 1997 yılında toplam çevresel istihdamın % 38’i teknik personel, % 26’sı işçi ve % 36’sı ise idari, büro ve diğer personeldir. 1999 yılında ise bu oranlar sırasıyla % 28, % 33 ve % 39 olarak belirlenmiştir (tablo 2).

1997 yılına ait çevresel harcamalar incelendiğinde toplam yaklaşık 207 trilyon TL olarak gerçekleşen cari harcamaların % 71’inin belediyelere, % 13’ünün termik santrallere,              % 10’unun kamu kuruluşlarına, % 6’sının ise imalat sanayi işyerlerine ait olduğu görülmektedir. Aynı şekilde yatırım harcamalarına bakıldığında en büyük payın % 46 ile kamu kuruluşları ve % 45 ile belediyelere ait olduğu görülmektedir (tablo 3).

Kamu kuruluşlarının çevresel yatırım harcamalarında 1997 yılına göre 1998’de % 85 ve 1999’da % 198’lik bir artış olmuştur. Belediyelerin 1998 yılı yatırım harcamaları ise 1997 yılına göre % 138 artmıştır. Tüm sektörlerin 1997 yılı toplam çevresel yatırım harcamaları yaklaşık 136 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir ve toplam çevresel yatırım harcamalarının gayri safi milli hasıla içindeki payı % 0.473’tür. Kamu kuruluşlarında ve imalat sanayi işyerlerinde ağırlıklı olarak hava kirliliği, içmesuyu ve atıksu yönetimi konularında harcamalar göze çarparken, belediyelerde harcamalar içmesuyu ve atıksu yönetimi ile katı atık yönetimi konularında yoğunlaşmaktadır. Termik santrallerde ise hava kirliliğini önleme harcamaları en büyük paya sahiptir (tablo 4).

Tablo 1.  Kamu  kuruluşlarında,  eğitim  durumuna göre  çevresel faaliyetlerde çalışan kişi sayısı
Tablo 2. Kamu kuruluşlarında, niteliğine göre çevresel faaliyetlerde çalışan kişi sayısı
Tablo 3. Sektörlere göre çevresel cari ve yatırım harcamaları, 1997-1999
Tablo 4. Çevresel konulara ve sektörlere göre çevresel yatırım harcamaları, 1997-1999
DOWNLOAD  EXCEL