21.03.2000
ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ KAPSAMINDA 1996 BELEDİYE ÇEVRE ENVANTERİ
ANKETİNİN GEÇİCİ SONUÇLARINI AÇIKLADI
Belediye
Çevre Envanteri kapsamında Türkiye’de tüm belediyelerdeki içme-kullanma
suyu şebekesi, kanalizasyon şebekesi, arıtma tesisleri; katı atık hizmeti,
katı atık bertaraf tesislerinin mevcut durumu ile ilgili veriler derlenmektedir.
1996
yılı Belediye Çevre Envanteri araştırmasından elde edilen sonuçlara göre
içme- kullanma suyu ve kanalizasyon şebekeleri ve arıtma tesisleri ile
hizmet edilen belediye nüfusunun toplam Türkiye nüfusu içindeki yüzde oranları
aşağıda verilmiştir.
 |
ÇEVRE
İSTATİSTİKLERİ
1996
BELEDİYE ÇEVRE ENVANTERİ
1996
yılında içmesuyu şebekesi ile hizmet edilen belediye nüfusunun Türkiye
nüfusu içindeki payı %69.60, belediye nüfusu içindeki payı ise %91.34 olarak
tesbit edilmiştir. İçmesuyu arıtma tesisleri ile hizmet edilen belediye
nüfusunun Türkiye nüfusu içindeki payı %24.33, toplam belediye nüfusu içindeki
payı ise %31.93 olarak hesaplanmıştır (Tablo 1).
Benzer
değerlendirme kanalizasyon şebekesi ve arıtma tesisleri için yapıldığında;
kanalizasyon şebekesi ile hizmet edilen belediye nüfusunun Türkiye nüfusu
içindeki payı %54.73, belediye nüfusu içindeki payı %71.82 olarak bulunmuştur.
Atıksu arıtma tesisleri ile hizmet edilen belediye nüfusunun Türkiye nüfusu
içindeki payı %10.50 ve toplam belediye nüfusu içindeki payı ise %13.78
olarak belirlenmiştir (Tablo 1).
1996
yılı Belediye Çevre Envanteri anketi uygulanan belediyelerden 2113
belediyede 43.7 milyon nüfusa içmesuyu şebekesi ile hizmet verildiği tesbitedilmiştir(Tablo
4).
İçmesuyu
sistemlerine göre belediye nüfusu incelendiğinde; belediye nüfusunun %95.20’si
(2113 belediye) içmesuyu ihtiyacını içmesuyu şebekesinden, %2.45’i (312
belediye) kuyudan, %1.67’si (333 belediye) halk çeşmesinden, %0.65’i (232
belediye) kaynaktan karşılamaktadır (Tablo 4).
İçmesuyu
şebekesi ile hizmet verilen belediye nüfusu, nüfus gruplarına göre değerlendirildiğinde;
şebeke ile hizmet verilen toplam nüfusun %25.07’si 100001-1000000 nüfus
grubunda, %17.85’i 10001-50000 nüfus grubunda, %16.76’sı 5000000 ve daha
fazla nüfus grubunda, %16.16’sı 1000001-5000000 nüfus grubunda, %13.18’i
1-10000 nüfus grubunda ve %10.98’i 50001-100000 nüfus grubunda yer
almaktadır (Tablo 4).
Araştırma
kapsamında anket uygulanan belediyeler incelendiğinde 2322 belediyeden
1545’inde nüfusun %100’ü içmesuyu ihtiyacını içmesuyu şebekesinden, 34’ünde
kuyudan ve 78’inde diğer içmesuyu sistemlerinden karşılamaktadır.(Tablo
3).
1996
yılında Belediye Çevre Envanteri araştırmasının içme ve kullanma suyu soru
kağıdı değerlendirmeleri sonucu 2113 belediyenin 4046.3 milyon m3
su
temin ettiği belirlenmiştir. 1088 belediye 1622.5 milyon m3
suyu
(toplam temin edilen suyun %40.10’u) kuyudan, 71 belediye 1035.4 milyon
m3
suyu (toplam suyun %25.59’u) barajdan, 1333 belediye 927.1
milyon m3 suyu (toplam temin edilen suyun %22.91’i) kaynaktan,
16 belediye 288.1 milyon m3
suyu (toplam suyun %7.12’si) gölden,
69 belediye 160.3 milyon m3 suyu (toplam suyun %3.96’sı) akarsudan
ve 15 belediye de 12.9 milyon m3 suyu (toplam temin edilen suyun
%0.32’si) göletten temin etmiştir (Tablo 5-6).
1996
yılı içinde belediyelerde 2115 milyon m3 yıllık kapasiteye sahip
71 içmesuyu arıtma tesisinin hizmet verdiği belirlenmiştir. 71 içmesuyu
arıtma tesisinin 29’u 120.9 milyon m3 yıllık kapasite ile fiziksel,
41’i 1994.0 milyon m3 yıllık kapasite ile konvansiyonel ve 1’i
ise 505 bin m3 yıllık kapasite ile gelişmiş içmesuyu arıtma
tesisidir (Tablo 7).
1996
yılında 2115.4 milyon m3/yıl toplam mevcut içmesuyu arıtma tesisi
kapasitesi olmasına rağmen, temin edilen toplam suyun (4046.3 milyon m3)
yalnızca %30.93’ünün (1251.4 milyon m3) arıtılmış olduğu hesaplanmıştır
(Tablo
7).
Toplam
arıtılan içmesuyu miktarının (1251.4 milyon m3) %4.72’si (59.1
milyon m3) fiziksel arıtmaya, %95.28’i (1192.4 milyon m3)
konvansiyonel arıtmaya tabi tutulmuştur. Kurulmuş olan 1 adet gelişmiş
içmesuyu arıtma tesisinin ise 1996 yılında işletilmediği tespit edilmiştir
(Tablo 7).
Belediye
nüfusunun %74.87’sinin atıksularını (1327 belediye) kanalizasyon şebekesine,
%25.12’sinin (1962 belediye) foseptiğe, %0.01’inin (4 belediye) ise diğer
kanalizasyon sistemlerine verdiği belirlenmiştir(Tablo 9).
Kanalizasyon
şebekesi ile hizmet verilen belediye nüfusu, nüfus gruplarına göre değerlendirildiğinde;
kanalizasyon hizmeti verilen toplam nüfusun %26.21’inin 100001-1000000
nüfus grubunda, %20.13’ünün 5000000 ve daha fazla nüfus grubunda, %18.85’inin
1000001-5000000 nüfus grubunda, %15.18’inin 10001-50000 nüfus grubunda,
%11.44’ünün 50001-100000 nüfus grubunda ve %8.19’unun ise 1-10000 nüfus
grubunda yeraldığı tesbit edilmiştir (Tablo 9).
Araştırma
kapsamında anket uygulanan belediyeler kanalizasyon sistemlerine ve hizmet
verilen nüfus yüzdesine göre incelendiğinde; 915 belediyedenüfusun
%100’ünün atıksularını foseptiğe, 282 belediyede kanalizasyon şebekesine
ve 1 belediyede diğer kanalizasyon sistemlerine verdiği görülmektedir (Tablo
8).
1996
yılında kanalizasyon şebekesi ile hizmet verilen 1327 belediyeden kanalizasyon
şebekesi ile 1608.3 milyon m3 atıksuyun alıcı ortamlara deşarj
edildiği tesbit edilmiş bulunmaktadır (Tablo 10).
Kanalizasyon
şebekesi ile hizmet verilen belediyeler nüfus grupları ve deşarj edilen
atıksu durumuna göre incelendiğinde; deşarj edilen toplam atıksuyun %31’inin
(496.97 milyon m3) 1000001-5000000 nüfus aralığında yeralan
4 belediyeden, %24’ünün (389.01 milyon m3) 100001-500000 nüfus
aralığında yeralan 45 belediyeden, %10’unun (153.90 milyon m3)
50001-100000 nüfus aralığındaki 66 belediyeden, %8’inin (123.60 milyon
m3) 10001-25000 nüfus aralığındaki 214 belediyeden, %7’sinin
(120.18 milyon m3) 5000000 ve daha fazla nüfuslu 1 belediyeden
kaynaklanmış olduğu tesbit edilmiştir (Tablo 10).
1996
yılında 1327 belediyeden deşarj edilen atıksuyun; %48.72’si (783.6 milyon
m3) 889 belediye tarafından akarsuya, %39.28’i (631.8 milyon
m3) 142 belediye tarafından denize, %3.92’si (62.9 milyon m3)
29 belediye tarafından baraja, %3.90’ı (62.7 milyon m3) 31 belediye
tarafından göle deşarj edilmiştir (Tablo 10-11).
1996
Belediye Çevre Envanteri sonuçlarına göre; 1996 yılı içinde belediyelerde
759.8 milyon m3 yıllık kapasiteye sahip 52 atıksu arıtma tesisi
hizmet vermektedir. 52 atıksu arıtma tesisinin 6 adedi 413.3 milyon m3
yıllık
kapasite ile fiziksel, 46 adedi 346.5 milyon m3 yıllık kapasite
ile biyolojik atıksu arıtma tesisidir (Tablo 12).
Toplam
atıksu arıtma tesisi kapasitesinin 759.8 milyon m3/yıl olmasına
rağmen 1996 yılında deşarj edilen toplam atıksuyun (1608.3 milyon m3)
%11.99’unun (192.8 milyon m3) arıtılmış olduğu hesaplanmıştır
(Tablo 12).
1996
yılında toplam arıtılan atıksuyun (192.8 milyon m3) %42.87’si
(82.7 milyon m3) fiziksel arıtmaya, %57.13’ü (346.5 milyon m3)
de biyolojik arıtmaya tabi tutulmuştur (Tablo 12).
1996
yılı Belediye Çevre Envanteri araştırmasının katı atık soru kağıdına 2322
belediye tarafından cevap verilmiş, bunlardan 2157 belediyenin mücavir
alan sınırları içinde ikamet eden nüfusa katı atık hizmeti verdiği tesbit
edilmiştir
(Tablo 13).
Araştırma
sonucunda bulunan günlük ortalama katı atık miktarına göre yapılan tahminler
sonucunda, 1996 yılı yaz mevsiminde ortalama 9.8 milyon ton, kış mevsiminde
ortalama 13 milyon ton ve yıllık ortalama 22.8 milyon ton katı atık toplanmış
olduğu hesaplanmıştır (Tablo 14).
Günde
kişi başı ortalama katı atık miktarı, yapılan hesaplamalar sonucunda; yaz
mevsimi için 1.31 kg/kişi-gün, kış mevsimi için 1.44 kg/kişi-gün ve yıllık
ortalama ise 1.39 kg/kişi-gün olarak bulunmuştur (Tablo 14).
Türkiye’de
1996 yılında 2157 belediyeden 22.8 milyon ton katı atık toplanıp bertaraf
edildiği tesbit edilmiştir. Yılda toplanan katı atığın %42.83’ü (9.8 milyon
ton) belediye çöplüğünde, %31.75’i (7.2 milyon ton) büyükşehir belediyesi
çöplüğünde, %12.76’sı (2.9 milyon ton) düzenli depolanarak, %3.75’i (857
bin ton) gömülerek, %1.96’sı (447 bin ton) açıkta yakılarak, %1.69’u (387
bin ton) dereye dökülerek ve %0.45’i (103 bin ton) kompost tesislerinde
bertaraf edilmiştir (Tablo 15-16).
Türkiye’de
1996 yılında 46 belediye tarafından 48 yeni çöplük açılmıştır. Açılan çöplüklerin
en fazla 1000 metre uzaklığında olan yerler incelendiğinde 18'inde tarımsal
alan, 13'ünde orman, 11'inde yerleşim yeri, 8'inde çayır-mera alanı, 3'ünde
su kaynağı, 1'inde ise turistik tesis bulunduğu belirlenmiştir
(Tablo
17).
Türkiye’de
1996 yılında eskiden kullanılan çöplüğünü kapatan belediye sayısı 61’dir.
Bu belediyelerde toplam 64 çöplük alanı kapatılmış olup kapanan çöplüklerin
en fazla 1000 metre uzaklığında bulunan yerler incelendiğinde 32'sinde
tarımsal alan, 27'sinde yerleşim yeri, 16'sında çayır-mera, 14'ünde orman,
10'unda ise su kaynağı bulunduğu belirlenmiştir. (Tablo 18).
Kapatılan
64 çöplük alanından 11’i park ve yeşil alan, 8’i tarımsal alan, 3’ü çayır-mera
olarak kullanılmaktadır. 2’sinin üzerinde sanayi sitesi, 1’inde yol olup,
39’u da kullanılmamaktadır (Tablo 19).
Katı
Atık Yönetmeliği hükümlerini yerine getirmeyen 1544 belediyenin 974’ü bu
durumun maddi imkansızlıklardan, 639’u personel yetersizliğinden, 533’ü
araç yetersizliğinden, 487’si teknik sebeplerden kaynaklandığını belirtirlerken,
521 belediye Katı Atık Yönetmeliği hakkında bilgileri olmadığını vurgulamışlardır
(Tablo
20).
1996 yılı Belediye Çevre Envanteri Temel Çevre Göstergeleri
|
Temel
Çevre Göstergeleri
|
1996 yılı
|
|
Ankete
cevap veren belediye sayısı
|
2322
|
|
İçme
ve kullanma suyu sistemine göre belediye sayısı
|
|
|
İçmesuyu
şebekesi kullanan
|
2175
|
|
Kuyudan
su temin eden
|
312
|
|
Diğer
bir yöntemle su temin eden
|
503
|
|
Temin
edilen su miktarı (milyon m3 /yıl)
|
4046
|
|
İçmesuyu
arıtma tesisi
|
|
|
Sayı
|
71
|
|
Fiziksel
|
29
|
|
Konvansiyonel
|
41
|
|
Gelişmiş
|
1
|
|
Toplam
kapasitesi (milyon m3/yıl)
|
2115
|
|
Arıtılan
içmesuyu miktarı (milyon m3/yıl)
|
1251
|
|
İçmesuyu
arıtma tesisi kullanan belediye sayısı
|
129
|
|
Kanalizasyon
sistemine göre belediye sayısı
|
|
|
Kanalizasyon
şebekesi kullanan
|
1387
|
|
Foseptik
kullanan
|
1962
|
|
Diğer
kanalizasyon sistemlerini kullanan
|
4
|
|
Deşarj
edilen atıksu miktarı (milyon m3 /yıl)
|
1608
|
|
Atıksu
arıtma tesisi
|
|
|
Sayısı
|
52
|
|
Fiziksel
|
6
|
|
Biyolojik
|
46
|
|
Toplam
kapasite (milyon m3 /yıl)
|
760
|
|
Arıtılan
atıksu miktarı (milyon m3/yıl)
|
193
|
|
Atıksu
arıtma tesisi kullanan belediye sayısı
|
73
|
|
Katı
atık toplama hizmeti verilen belediye sayısı
|
2157
|
|
Özel
Sektör tarafından
|
116
|
|
Belediyenin
kendisi tarafından
|
2062
|
|
Toplanan
katı atık miktarı (bin ton/yıl)
|
22816
|
|
Kişi
başı ortalama katı atık miktarı (kg/kişi-gün)
|
1.39
|
|
Kişi
başı yaz mevsimi ortalama katı atık miktarı (kg/kişi-gün)
|
1.31
|
|
Kişi
başı kış mevsimi ortalama katı atık miktarı (kg/kişi-gün)
|
1.44
|
|
Katı
atık bertaraf tesisleri
|
|
|
Düzenli
depolama tesisi
|
|
|
Sayısı
|
6
|
|
Maksimum
toplam kapasitesi (bin ton/yıl)
|
127027
|
|
Fiili
kapasitesi (bin ton/yıl)
|
2912
|
|
Kompost
tesisi
|
|
|
Sayısı
|
2
|
|
Maksimum
toplam kapasitesi (bin ton/yıl)
|
245
|
|
Fiili
kapasitesi (bin ton/yıl)
|
103
|
|
Katı
Atık Yönetmeliğini yerine getirmeyen belediye sayısı
|
1544
|
|
Yerine
getirmeme sebeplerine göre
|
|
|
Yönetmeliği
bilmeyen
|
521
|
|
Maddi
imkansızlıklar
|
974
|
TABLO 1.İçme kullanma suyu ve kanalizasyon şebekeleri ve arıtma tesisleri ile hizmet edilen belediye nüfus yüzdesi, 1996
TABLO 2. İçmesuyu şebekesi, içmesuyu arıtma tesisi, kanalizasyon şebekesi, atıksu arıtma tesisi ve katı atık bertaraf tesis sayıları ve hizmet verilen belediye sayısı, 1996
TABLO 3. İçme ve kullanma suyu sistemi ve bu sistemi kullanan nüfus yüzdesine göre belediye sayısı, 1996
TABLO 4. İçme ve kullanma suyu sistemlerine göre hizmet verilen belediye nüfus yüzdesi, 1996
TABLO 5. Kaynaklarına göre temin edilen su miktarı ve belediye sayısı, 1996
TABLO 6. Kaynaklarına göre temin edilen suyun toplam temin edilen su içindeki payı ve belediye sayısı, 1996
TABLO 7. İçmesuyu arıtma tesisi tipine göre arıtma tesisi sayısı, kapasitesi ve arıtılan su miktarı 1996
TABLO 8. Kanalizasyon sistemi ve bu sistemi kullanan nüfus yüzdesine göre belediye sayısı, 1996
TABLO 9. Kanalizasyon sistemine göre belediye nüfus yüzdesi, 1996
TABLO 10. Alıcı ortamlara göre deşarj edilen atıksu miktarı ve belediye sayısı, 1996
TABLO 11. Alıcı ortamlara göre deşarj edilen atıksuyun toplam deşarj edilen atıksu içindeki payı ve belediye sayısı, 1996
TABLO 12. Atıksu arıtma tesisi tipine göre atıksu arıtma tesisi sayısı, kapasitesi ve arıtılan atıksu miktarı, 1996
TABLO 13. Katı atık hizmeti veren kuruluşlara göre belediye sayısı, 1996
TABLO 14. Nüfus grubu ve mevsimlere göre toplanan ortalama katı atık miktarı, 1996
TABLO 15. Bertaraf yöntemine göre katı atık miktarı, 1996
TABLO 16. Bertaraf yöntemine göre katı atık yüzdesi, 1996
TABLO 17. 1996 yılında açılan çöplüklere en fazla 1000 metre uzaklıkta olan alanlara göre çöplük sayısı
TABLO 18. 1996 yılında kapatılan çöplük sayısı ve kapatılan çöplüklere en fazla 1000 metre uzaklıkta olan alanlara göre çöplük sayısı
TABLO 19. 1996 yılında kapatılan çöplüklerin mevcut kullanım durumuna göre sayısı
TABLO 20. Katı atık yönetmeliği hükümlerini yerine getirmeme sebebine göre belediye sayısı, 1996