• TÜRKİYE İMALAT SANAYİİNDE YENİ AÇILAN İŞYERLERİNİN 5 YIL İÇİNDE KAPANMA RİSKİ % 50
• YILLIK İSTİHDAMIN YAKLAŞIK % 4 ‘ÜNÜ O YIL KURULAN YENİ İŞYERLERİ YARATMAKTA
• 5 YIL İÇİNDE KAPANMAYAN İŞYERLERİ ÖNEMLİ BİR İSTİHDAM ARTIŞI SAĞLIYOR
• OLİGOPOLİSTİK SEKTÖRLERE GİREN FİRMALARIN KAPANMA RİSKLERİ DAHA YÜKSEK
• REKLAM HARCAMASI YÜKSEK OLAN İŞYERLERİNİN KAPANMA RİSKİ AZ

1985 ve 1992 Genel Sanayi Sayım yıllarını baz alarak yapılan çalışmada devlet işyerlerinin tamamı ile özel sektörde 10 ve daha fazla kişi çalışan işyerleri üzerinden çalışılmıştır. İki Genel Sanayi Sayımı arasında işyerlerinin kapanma eğilimi yani ömrü (sanayi grubu, işyeri büyüklüğü, sektör ayrımı, il vb. ) incelenmiştir. İşyerinin kapanması; işyerinin faaliyetini durdurması, ikili iktisadi faaliyet kodu değiştirmesi, il ve ünvan değiştirmesi ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca firmaların büyümesi ve istihdam yaratma potansiyeline ilişkin analiz yapılmıştır. 1985 yılında Genel Sanayi İşyerleri Sayımı yapıldığı için 1986, 1987 ve 1988 yıllarında yeni açılan işyerlerinin üzerinde kapanmayı belirleyen faktörler incelenmiştir.

TÜRKİYE İMALAT SANAYİ İŞYERLERİNİN YILSONU KÜMÜLATİF YAŞAMA ORANLARI GRAFİĞİ

1985 yılı mevcut işyerlerinden yaklaşık % 29 ‘u 4 yıl içinde kapanırken bu oran 1986 yılında açılan işyerleri için % 45, 1987 yılında açılan işyerleri için % 39, 1988 yılında açılan işyerleri için % 40 tır. Bu veriler imalat sanayiinde yeni açılan işyerlerinin 5 yıl içinde kapanma risklerinin % 50 olduğunu göstermektedir.

1985 yılı mevcut işyerlerinin yeni açılan işyerlerine göre kapanma risklerinin daha az olduğunu gözlerken, yeni açılan işyerlerinin 1992 yılına doğru kapanma oranlarında azalma eğilimi olduğu dikkati çekmektedir. Köklü firmaların kapanma riskinin diğer firmalara göre daha az olduğunu göstermektedir.

TABLO 1: YILLARA GÖRE TÜRKİYE İMALAT SANAYİ İŞYERLERİNİN KAPANMA ORANLARI

1985 yılı mevcut 10,474 işyerinden 5,607 tanesi % 53.53 oranla 1992 yılı sonuna kadar faaliyetini sürdürmüştür. 1986 yılında açılan 799 işyerinden 347 tanesi % 43.43 oranında, 1987 yılında açılan 544 işyerinden 286 tanesi % 52.57 oranında ve 1988 yılında yeni açılan 634 işyerinden 377 tanesi % 59.46 oranı ile 1992 yılı sonuna kadar faaliyetlerini sürdürmüşlerdir.

İşyerlerinin yılsonu kümülatif (birikimli) kapanma oranlarına bakıldığında görüleceği gibi kapanma olayının en fazla, işyerinin açıldığı yıldan sonraki ilk ve ikinci yıllarda olduğu dikkati çekmektedir. İlk iki yılın sonunda firmaların hemen hemen % 20 ‘si tasfiye olmaktadır.

TABLO 2: YILLARA GÖRE İŞYERİ GENEL BİLGİLERİ

Yıllara göre işyeri genel bilgileri tablosunda görülgü gibi, işyerlerini büyüklüğüne göre incelediğinde, büyük firmaların kümülatif kapanma oranları küçük firmalara göre daha azdır. İşyeri büyüklüğü arttıkça kapanma oranlarında ve kuruluş oranlarında azalma gözlenmektedir. Büyüme matrisi tablosundan da gördüğümüz gibi her nekadar küçük firmaların kapanma oranları yüksekse de hayatta kalmayı başarabilenler daha çabuk büyüyüp istihdam artışında önemli paya sahip olmuştur.

1992 yılına doğru devlet işyerlerinin kümülatif kapanma oranlarında artış gözlenirken, kuruluş oranında azalış göstermiştir. Devlet sektöründe işyeri sayısının az olduğu ve kapanma riskinin özel sektör işyerlerine göre daha az olduğu gözlenmektedir.

İşyerlerinin yoğun olarak bulunduğu illere göre dağılımı incelendiğinde, Kocaeli ilinin 1986 ve 1987 kuruluş oranı diğer illere göre yüksektir.

Sanayi gruplarının yıllar itibarı ile 1992 kümülatif kapanma oranlarına baktığımızda da 1992 yılına doğru kapanma oranları azalış göstermektedir. Dokuma, giyim eşyası ve deri sanayi (32) grubunda 1987 ve 1988 kuruluş oranı oldukça yüksektir.

TABLO 3: YENİ AÇILAN İŞYERLERİNİN YILLARA GÖRE İSTİHDAM İÇİNDEKİ PAYLARI

Yeni açılan işyerlerini yıllara göre istihdam içindeki payları tablosuna bakıldığında yıllık istihdamın yaklaşık % 4 ‘ünün o yıl kurulan yeni işyerleri tarafından yaratıldığı görülmektedir. 1992 yılı istihdamı içinde 1986, 1987 ve 1988 yılında kurulan işyerlerinin payı % 8 ‘dir. Bu da işyerlerinin istihdam yaratmada önemli bir katkısı olduğunu göstermektedir.

İmalat Sanayi işyerlerinin büyüme ve istihdam yaratma potansiyeline ilişkin bilgi verebilmek için; 1985-1992 ve yeni açılan 1986-1992, 1987-1992, 1988-1992 yılları arasında hiç kapanmadan faaliyetini sürdüren işyerlerinde, açıldığı yıldaki büyüklük grupları esas alınıp, büyüklük gruplarının 1992 yılına göre büyüme matrisleri oluşturuldu. 1985-1992 yıllarında toplam 27,814 kişilik bir istihdam azalışı gözlenmekte iken, 1986-1992 yıllarında toplam 1,729 kişilik artış, 1987-1992 yıllarında 4,808 kişilik artış ve 1988-1992 yıllarında 4,203 kişilik istihdam artışı gözlenmektedir. Yeni kurulan işyerlerinin istihdam artışında önemli bir yeri olduğu gözlenmektedir. Büyüme matrisi tablosuna bakıldığında, işyeri büyüklüğü (250-499) ve (500+) olan imalat sanayii işyerlerinde istihdam kaybı vardır.

İşyerlerinin kapanma risklerini etkileyen faktörlerin etkisini görmek amacı ile kurulan regresyon modelinden çıkan sonuçlar da yukarıda anlattıklarımızı desteklemektedir. Regresyon modelinin tahmininden çıkan sonuçlara göre;

• Kurulduğu yıl (çalışan kişi sayısı açısından) büyük olan işyerlerinin kapanma riski azdır.
• 1987-1992 yılları arasında daha büyük üretim artış oranına sahip sektörlere giren işyerlerinin kapanma riski azdır.
• Devlete ait işyerlerinde kapanma riski azdır.
• Reklam harcaması yüksek olan işyerlerinin kapanma riski azdır.
• Sektörün büyüme hızı değişim katsayısı fazla ise kapanma riski azdır.
• Yeni firmaların yoğun olarak girdiği sektörlerde, yeni firmaların kapanma riski daha fazladır.
• Oligopolistik sektörlere giren firmaların kapanma riskleri daha yüksektir.