DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ TARAFINDAN HESAPLANAN 1992 YILI TÜRKİYE İMALAT SANAYİİNDE YOĞUNLAŞMA

Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada; satış hasılatına göre belirlenen pazar payı büyüklüğü kullanılarak hesaplanan imalat sanayiinde yoğunlaşmanın, yoğunlaşma oranları (CR) ve Herfindahl-İndeksi (H-indeksi) kullanılarak hesaplandığı belirtilmiştir. Yoğunlaşma oranı K sayıda firmanın birikimli payı olarak tanımlanır. Büyüklük sıralamasına dört firmanın kümülatif payı alınırsa CR4 oranı bulunur. H-indeksi tüm firma dağılımlarını dikkate alır. Ağırlıklandırma sisteminden ötürü küçük firmalar arasında olan değişikliklere karşı duyarsızdır. İndeks 0-1 arasında değer alır. İndeks değeri 1'e yaklaştıkça yoğunlaşma yükselmektedir.

DİE tarafından düzenli olarak imalat sanayinde yoğunlaşma 1991 yılında yayınlanmaya başlamıştır. 1985 yılından başlayarak imalat sanayinde yoğunlaşma hesaplanırken, devlet sektörünün tamamı ile özel sektörde 25 ve daha fazla kişi çalışan işyerleri kapsama alınmıştır. 1985 -1992 yılları arasında imalat sanayiinde yoğunlaşma oranları EK-1'de verilmiştir.

1992 yılında Türkiye imalat sanayiinde yoğunlaşma dereceleri; CR4 yoğunlaşma oranına göre; oran 0-30 arasında ise düşük (rekabet var), 30-50 arasında ise orta derecede, 50-70 arasında yüksek derecede ve 70-100 arasında çok yüksek derecede yoğunlaşma, olmak üzere dört bölümde incelenmiştir. Bu tanımlara göre 1992 yılında toplam 82 sektörün 17'sinde rekabet ortamı mevcut iken, 19 sektörde orta düzeyde yoğunlaşma, 18 sektörde yüksek derecede yoğunlaşma, 28 sektörde ise çok yüksek düzeyde yoğunlaşma vardır. Buna göre 1992 yılında imalat sanayiimizin %56'sında tekelleşme vardır.

Rekebetin çok olduğu sektörlerin başında "Konfeksiyon", "Elyaf iplik, dokuma, boyama", "Örme", "Un ve unlu mamüller" başta gelmektedir. Tekelleşmenin en yüksek olduğu sektörlerin başında, "İp sicim ve urgan sanayii", "Ambalaj Sanayii", "Bitüm kökenli inşaat izolasyon ve bağlayıcı maddeler üretimi", "Demiryolu ulaşım araçları yapımı", "Her türlü spor, atletizm jimnastik aletler üretimi", "Petrol rafinerileri", "Tekerlek iç ve dış lastiği yapımı", "Motorsiklet, bisiklet yapım ve onarımı", "İçten yanmalı motorlar ve tirbünler sanayii", "Madeni yağ hazırlama ve harmanlama işlemleri" verilebilir.

Çok yüksek tekelleşmenin olduğu sektörler aşağıda gösterilmektedir:

FAALİYET İŞYERİ SAYISI CR4 CR8 H-İNDEKSİ
İp sicim ve urgan sanayi 3 100.00
-
0.3414
Ambalaj Sanayii 1 100.00
-
1.000
Bitüm Kökenli İnşaat izalasyon 2 100.00
-
0.7235
Kok kömürü ve briket üretimi 1 100.00
-
1.0000
Demiryolu ulaşım araçları 4 100.00
-
0.3220
Uçak yapımı 2 100.00
-
0.6084
Spor aletleri ve malzemesi 1 100.00
-
1.0000
Petrol Rafinerileri 5 98.58 100.00 0.3102
Tekerlek iç ve dış lastiği 7 98.49 100.00 0.2996
Motorsiklet, bisikler yapımı 7 96.99 100.00 0.2949
İçten yanmalı motorlar 6 93.01 100.00 0.3085
Madeni yağ hazırlama 11 92.49 98.91 0.5243
Diğer 13 89.98 97.28 0.5146
LPG dolum işlemleri 9 89.33 99.69 0.3149
Sentetik Reçineler 18 88.62 96.66 0.3068
Malt ve bira sanayii 8 87.72 100.00 0.2199
Diğer ağaç ve mantar ürünleri 7 85.45 100.00 0.2103
Tarımsal makina yapımı 46 85.19 90.98 0.2763
Kuyumculuk 9 84.68 98.49 0.2527
Bilgi işlem büro malzemeleri 9 84.05 99.11 0.2640
Diğer dokuma ürünleri sanayii 7 83.79 100.00 0.2239
Şarap sanayii 12 82.58 96.20 0.2353
Su ürünleri sanayii 12 81.55 94.55 0.2257
Deniz taşıtları yapımı 15 80.80 92.52 0.2343
Fotoğrafçılık malzemesi, ve optik aletleri imali 8 77.53 100.00 0.1864
Ana kimyasal maddeler imali 37 76.69 88.54 0.2809
Damıtık alkollü içki üretimi 11 73.90 99.25 0.2135
Sabun, temizleyici maddeler kozmetik malzemesi imali 34 73.13 87.99 0.1672

Yüksek derecede tekelleşmenin olduğu sektörler aşağıda gösterilmiştir:

FAALİYET İŞYERİ SAYISI CR4 CR8 H-İNDEKSİ
Şekerleme kakao imali 45 69.76 82.17 0.2611
Deri ve benzeri maddeler sanayii 19 68.29 84.49 0.1462
Mesleki ve ilmi aletler imali 21 67.11 81.32 0.1510
Tütün sanayii 47 65.51 80.70 0.1317
Başka yerde sınıflandırılmamış makina ve gereç yapım sanayii 164 65.01 77.16 0.1644
Boya- vernik lak sanayii 38 62.77 82.42 0.1312
Kimyasal gübre ve tarımsal ilaçlar sanayii 13 61.71 88.40 0.1362
Süt ve süt ürünleri sanayii 62 61.23 74.87 0.1342
Çanak, çömlek , porselen sanayii 25 59.18 82.07 0.1203
Elektrik sanayi makinaları 67 58.96 71.49 0.1270
Basım, yayın sanayii 122 58.09 66.85 0.0992
Halı ve kilim sanayii 44 57.80 78.80 0.1123
Cam ve cam ürünleri 41 56.43 80.55 0.0245
Metal mobilya 33 55.91 71.82 0.1712
Metal ve metal dışı makinaları işleyen makinaların imali 38 52.61 73.26 0.0905
Motorlu kara taşıtları yapımı 219 52.28 67.24 0.0916
Radyo, TV., ve haberleşme alet ve aygıtları imali 62 50.84 83.47 0.0978
İşlenmiş unlu ürünler sanayii 99 50.29 66.12 0.1068

Orta derecede tekelleşmenin olduğu sektörler aşağıda gösterilmiştir:

FAALİYET İŞYERİ SAYISI CR4 CR8 H-İNDEKSİ
Elektrikli ev aletleri sanayii 37 49.88 71.79 0.0814
Bitkisel ve hayvansal yağlar imali 71 49.81 66.37 0.0902
Demir çelik dışında metal ana sanayi 75 45.58 62.71 0.0703
Mobilya sanayii 72 43.43 60.87 0.0633
Başka yerde sınıflandırılmamış kimyasal ürünler sanayii 53 42.20 59.74 0.0728
Diğer imalat sanayii 44 42.18 61.09 0.0614
Meyva suları imali 45 40.38 66.22 0.0670
Diğer metal eşya sanayii 161 39.83 51.96 0.0568
Ayakkabı sanayii 52 38.84 57.61 0.0585
Kağıt sanayii 41 38.36 64.26 0.0626
Şeker üretimi 27 38.04 58.93 0.0611
Özel endüstri makinaları ve gereçleri yapımı 75 36.99 50.15 0.0531
Deri işleme sanayii 47 36.87 53.54 0.0519
Başka yerde sınıflandırılmamış elektrik makina ve aletleri yapımı 84 36.23 53.01 0.0487
Demir çelik Metal ana sanayii 188 35.52 50.77 0.0465
Başka yerde sınıflandırılmamış selülöz kağıt ve karton sanayii 14 33.43 27.84 0.1372
Başka yerde sınıflandırılmamış lastik ürünleri sanayii 87 33.18 51.27 0.0433
İlaç sanayii 57 33.02 51.47 0.0493
Pişmiş kilden yapı gereçleri imali 276 31.81 42.95 0.0321

Rekabetin yoğun olduğu sektörler ise aşağıda gösterilmiştir:

FAALİYET İŞYERİ SAYISI CR4 CR8 H-İNDEKSİ
Başka yerde sınıflandırılmamış taş ve toprağa dayalı ürünler 117 28.85 40.16 0.0450
Başka yerde sınıflandırılmamış gıda maddeleri sanayii 166 28.82 45.41 0.0326
Giyim eşyası dışında kalan hazır dokuma ve eşya sanayii 87 28.77 44.41 0.0363
Her türlü bıçak, el aletleri üretimi 102 28.04 43.77 0.0384
Çimento, kireç ve alçı üretimi sanayi 67 25.67 45.34 0.0357
Kereste ve parke sanayii 123 25.55 38.86 0.0277
Deri ve kürk giyim eşyası sanayii 119 24.99 38.03 0.0277
Mezbaha ürünleri 67 24.45 39.83 0.0309
Metal yapı malzeme sanayii 108 24.22 37.35 0.0283
Sebze ve meyve işleme sanayii 103 22.77 35.41 0.0267
Başka yerde sınıflandırılmamış plastik ürünleri sanayii 203 21.80 31.75 0.0201
Yem sanayii 98 20.04 31.90 0.0217
Kağıt ve karton ambalaj sanayii 45 17.91 21.44 0.0547
Un ve unlu mamüller sanayii 135 15.52 27.08 0.0174
Örme sanayii 233 13.34 23.11 0.0131
Elyafın hazırlanması,iplik, dokuma ve boyama sanayii 522 10.04 17.79 0.0092
Konfeksiyon sanayii 708 6.49 11.83 0.0051