Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada; satış hasılatına göre belirlenen pazar payı büyüklüğü kullanılarak hesaplanan imalat sanayiinde devlet sektörünün tamamı ile özel sektörde 10 ve daha fazla kişi çalışan işyerlerine ait yoğunlaşmanın, yoğunlaşma oranları (CR) ve Herfindahl-İndeksi (H-indeksi) kullanılarak 1997 yılı için hesaplandığı belirtilmiştir. Daha önceki yıllardan farklı olarak, 1997 yılında faaliyet kodları ISIC-Rev-3' e göre verilmiştir ve yoğunlaşma ölçütleri bu kodlara göre hesaplanmıştır.
Yoğunlaşma oranı K sayıda işyerinin birikimli payı olarak tanımlanır. Büyüklük sıralamasına göre ilk dört işyerinin kümülatif payı alınarak CR4 oranı bulunur. H-indeksi tüm işyeri dağılımlarını dikkate alır. Ağırlıklandırma sisteminden ötürü küçük işyerleri arasında olan değişikliklere karşı duyarsızdır. İndeks 0-1 arasında değer alır. İndeks değeri bire yaklaştıkça yoğunlaşma yükselmektedir.
DİE tarafından yapılan açıklamada; Türkiye imalat sanayiinde yoğunlaşma dereceleri (CR4); 0-30 arasında ise düşük derecede (rekabet var), 31-50 arasında ise orta derecede, 51-70 arasında yüksek derecede ve 71-100 arasında çok yüksek derecede yoğunlaşma olmak üzere dört bölümde incelendiği belirtilmiştir.
Yoğunlaşma oranı (CRk): Satış hasılatına göre N sayıdaki işyeri içinde sektör içindeki payı en büyük k sayıda işyerinin oranıdır.
Si =(Satış hasılatı(i)/sektör satış hasılatı), 0< Si =<1, N>0 olmak üzere
CRk=åSi , i=1.... k
H-indeksi (Herfindahl): Sektördeki tüm işyerlerinin paylarının karesinin toplamıdır.
H=å(Si)2
i=1 .... N
Değişim Katsayısı=Standart Sapma/Ortalama
Ortalama=Sektördeki gelir toplamı/Sektördeki işyeri sayısı
Herfindahl indeksi sektördeki tüm işyerlerini dikkate alır. Sektörde tek işyeri varsa en yüksek değer olan 1'e ulaşır, işyerleri eşit büyüklükte ise en küçük değeri olan 1/n 'e ulaşır.
Bu tanımlara göre 1997 yılında toplam 123 sektörün 18’sinde rekabet ortamı mevcut iken, 34 sektörde orta derecede yoğunlaşma, 27 sektörde yüksek derecede yoğunlaşma, 44 sektörde ise çok yüksek derecede yoğunlaşma vardır. Buna göre 1997 yılında imalat sanayiimizin % 58’inde tekelleşme vardır.
Rekabetin çok
olduğu sektörlerin başında, Kürk hariç, giyim eşyası
imalatı, Tekstil elyafının hazırlanması ve iplik haline getirilmesi; Tekstil
dokumacılığı, Öğütülmüş tahıl ürünleri imalatı, Sebze ve meyvelerin işlenmesi
ve saklanması ve Plastik ürünleri imalatı başta
gelmektedir. Tekelleşmenin en yüksek olduğu sektörlerin başında,
işyeri sayısı 4 ve daha az olan sektörler ve Demiryolu ve tramvay lokomotifleri
ile vagonlarının imalatı, Motosiklet imalatı,
B.Y.S. Metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, Eğlence ve
sportif amaçlı teknelerin yapımı ve onarımı, İç
ve dış lastik imalatı; Lastiğe sırt geçirilmesi ve yeniden
işlenmesi, Rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, Televizyon ve
radyo alıcıları; Ses ve görüntü kaydeden veya üreten teçhizat ve bunlarla
ilgili araçların imalatı olduğu görülmektedir.
Çok yüksek derecede yoğunlaşmanın olduğu
sektörler (CR4>70)
Yüksek derecede yoğunlaşmanın olduğu sektörler
(50<CR4<=70)
Orta derecede yoğunlaşmanın olduğu sektörler
(30<CR4<=50)
Düşük derecede yoğunlaşmanın olduğu sektörler
(CR4=<30)
