DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI
İMALAT SANAYİ SEKTÖRÜNDE ÜÇER AYLIK DÖNEMLER İTİBARİYLE
ÜRETİMDE ÇALIŞILAN SAAT BAŞINA ÜCRET, ÜRETİMDE VE DİĞER İŞLERDE ÇALIŞAN
KİŞİ BAŞINA KAZANÇ İNDEKSİ HESAPLAMAYA BAŞLADI

---

DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ, İMALAT SANAYİ SEKTÖRÜ ÜRETİM VE İSTİHDAM YAPISININ ANALİZ VE YORUMLARINA YARDIMCI OLMAK; ÜRETİM, İSTİHDAM VE ÖDEMELER ARASINDAKİ ZAMAN İÇİNDEKİ GELİŞMELERİN DAHA NET İZLENEBİLMESİNİ SAĞLAMAK AMACIYLA "ÜRETİMDE ÇALIŞILAN SAAT BAŞINA ÜCRET, ÜRETİMDE VE DİĞER İŞLERDE ÇALIŞAN KİŞİ BAŞINA KAZANÇ İNDEKSİ" OLUŞTURMUŞTUR. ENSTİTÜNÜN UYGULADIĞI ÜÇ AYLIK İMALAT SANAYİ ÜRETİM ANKETLERİNDEN ELDE EDİLEN VERİLERLE ÜCRET ÖDEMELERİNDEKİ GELİŞMELERİN TESBİT EDİLMESİ AMACIYLA YAPILAN BU ÇALIŞMA, BÜYÜK ÖLÇEKLİ İMALAT SANAYİ İŞYERLERİNİ KAPSAMAKTADIR.

Her üç ayda bir yayınlanacak İmalat Sanayinde "Üretimde çalışılan saat başına ücret, üretimde ve diğer işlerde çalışan kişi başına kazanç indeksi" ile sanayi sektörünün büyük bölümünü oluşturan İmalat sanayi sektöründe insan gücüne ve üretimde çalışılan saat başına yapılan ücret ödemelerinin zaman içindeki seyrini görmek, dönemler ve yıllar arasındaki değişimlerini izlemek ve takip edebilmek, bunun yanında teknolojik değişimin ücret ve kazanç yapısındaki dolaylı etkilerini ölçebilmek hedeflenmiştir.

Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı yaptığı yazılı açıklamada, 1988 yılı birinci döneminden itibaren 1992=100.0 temel yıllı olarak hesaplanan bu yeni indekse göre, İmalat Sanayi sektöründe 9 yılda üretimde çalışılan saat başına ücret ödemelerinin 139.9 kat, üretimde çalışanlara yapılan kazancı gösteren maaş, ücret, ikramiye, prim ve tazminat ödemelerinin 127.8 kat ve diğer işlerde çalışanlara yapılan kazanç ödemelerinin ise 139.1 kat arttığını belirtmiştir.

Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı yazılı açıklamasında "İmalat Sanayinde bir önceki yılın aynı dönemine göre 1996 yılı IV. döneminde üretimde çalışılan saat başına ücretin % 81.4, üretimde çalışan kişi başına kazancın % 74.0 ve diğer işlerde çalışan kişi başına kazancın ise % 82.4 arttığını belirtmiştir.

Yapılan yazılı açıklamada, elde edilen sonuçlara göre 1996 yılı IV. dönem üretimde çalışılan saat başına ücretin bir önceki yılın aynı dönemine göre;

Devlet sektöründe % 49.2

Özel sektörde ise % 98.2 artış görüldüğü belirtilmiştir.

Aynı işyerlerinin 1996 yılı IV. dönem üretimde çalışan kişi başına kazancın bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında;

Devlet sektöründe % 51.1

Özel sektörde ise % 87.6 artış olduğu açıklanmıştır.

Yine aynı işyerlerinin 1996 yılı IV. dönem diğer işlerde çalışan kişi başına kazancın bir önceki yılın aynı dönemine göre;

Devlet sektöründe % 63.2

Özel sektörde ise % 84.8 artış olduğu görülmüştür.

1992=100.0 TEMEL YILLI
BÜYÜK ÖLÇEKLİ İMALAT SANAYİ DÖNEMLER İTİBARİYLE
ÜRETİMDE ÇALIŞILAN SAAT BAŞINA ÜCRET, ÜRETİMDE VE DİĞER İŞLERDE ÇALIŞAN
KİŞİ BAŞINA KAZANÇ İNDEKSİ

GİRİŞ :

Ekonomik büyüme ve kalkınma çabası içinde olan Ülkemizde gelişen teknoloji ile birlikte istihdamın önemi de giderek artmakta ve bunun yanında ücret ve kazançlar da büyük önem kazanmaktadır. Yüksek ekonomik büyüme hızına ulaşmak hedeflenirken bu alandaki ücret ve kazanca ilişkin ödemeler de önem kazanan kavram olmaktadır. Ekonomik kararlarda, işletmelerin plan ve projelerinin oluşturulmasında ve verimliliği artırma hedeflerinin belirlenmesinde ücret ve kazanç göstergeleri de gözlenmek istenmekte, bu nedenle de kısa dönemli zaman serilerine duyulan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır.

AÇIKLAMA :

DİE, İmalat Sanayi sektöründe meydana gelen gelişmelerin kısa aralıklarla izlenebilmesi amacıyla aylık ve üç aylık olarak bu sektöre ilişkin çeşitli bilgileri derlemekte ve bu verileri kullanarak hesapladığı çeşitli ekonomik göstergeleri yayınlamaktadır.

Bu konuda, Sanayi Üretim İndeksi, İmalat Sanayinde Üretimde Çalışanlar ve Üretimde Çalışılan Saat İndeksi, kapasite kullanım oranları, tam kapasite ile çalışamama nedenleri, üretim, satış ve fiyatlar konusunda mevcut duruma ilişkin görüşler ve gelecek döneme ait beklentiler üçer aylık ve aylık olarak yayınlanmaktadır.

Bu çalışmada ise, Ülkemiz ekonomik yapısı içinde önemli bir paya sahip olan imalat sanayi sektörü içinde belli büyüklükteki işyerlerinin üretimde çalışanların üretimde çalışılan saat başına ücretlerinde, yine üretimde ve diğer işlerde çalışanlar ayrıntısında, çalışan kişi başına kazançda meydana gelen gelişmelerin belirlenebilmesine, belli ölçülerde kısmi verimlilik sonuçları ile mukayeselerin yapılabilmesine, ayrıca teknoloji kullanımında meydana gelen gelişmenin ödemeler üzerindeki etkilerinin dolaylı da olsa ölçülebilmesine imkan sağlanması amaçlanmıştır.

Elde edilen bu indeks serisinde, toplam imalat sanayi içinde önemli bir paya sahip olan büyük ölçekli özel sektör imalat sanayi işyerleri ile kamu kesimine ait tüm imalat sanayi işyerlerinin ücret ve kazanç yapılarında iktisadi faaliyet kolları itibariyle zaman içinde meydana gelen gelişmeler yansıtılmaya çalışılmıştır.

KAPSAM VE TANIMLAR :

DİE, bilindiği gibi imalat sanayi sektöründe meydana gelen gelişmelerin belirlenebilmesi amacıyla 1977 yılından bu yana dönemler itibariyle "Üç Aylık İmalat Sanayi Üretim Anketi" çalışmasını düzenli bir şekilde yapmaktadır. Bu anket 10 ve daha fazla kişi çalışan özel sektör imalat sanayi işyerlerinin toplam katma değerinin yaklaşık % 89 unu, istihdamın % 78 ini oluşturan 2514 büyük imalat sanayi işyeri ile tüm devlet sektörüne ait 307 imalat sanayi işyerinde uygulanmaktadır. Ücret ve kazanç indeksi çalışmasında kullanılan üretimde ve diğer işlerde çalışanlara ödenen ücret ve kazanca ilişkin veriler (maaş, ücret, gündelik, fazla mesai, ikramiye, prim, tazminat, sosyal ve ayni yardım) bu anketlerden elde edilmektedir.

Üretimde çalışanlar : Ustabaşı ve kontrolör dahil, üretim, monte, labaratuvar işleri, depolama, ambalaj, yükleme (teslim hariç) ve benzeri işlerle, bakım, tamir, fabrika içi taşıma vs. gibi üretime yardımcı işlerde çalışan bütün işçileri içine alır.

Diğer işlerde çalışanlar: Üretimde çalışanların dışında idari ve diğer işlerde çalışanlar ile ücretsiz çalışan iş sahibi, ortaklar ve aile fertlerini kapsar.

Toplam çalışılan saat: Üretimde çalışanların, üç aylık dönem içinde fiilen çalıştıkları saatlerin toplamıdır.

Maaş ve ücretler: Gelir vergisi kesilmeden önce, çalışanlardan kesilen sosyal güvenlik ve emeklilik kesenekleri dahil, işverenin sosyal güvenlik katılımı hariç, bordrolarda gösterilen brüt ödemelerdir.

Kazançlar: Maaş, ücret, gündelik, fazla mesai, ikramiye, prim ve tazminat, sosyal ve ayni yardımları içine alır.

YÖNTEM :

İmalat sanayinde üretimde çalışılan saat başına ücret ile üretimde ve diğer işlerde çalışan kişi başına kazanç indeksinin hesabında Laspeyres indeks formülü kullanılmıştır. Cari yıl, dört'lü, üç'lü, iki'li ve Türkiye toplam verileri temel yıl verilerine oranlanarak indeks sayıları elde edilmiştir.

Dönemler itibariyle imalat sanayinde üretimde çalışılan saat başına ücret, üretimde ve diğer işlerde çalışan kişi başına kazanç indeksi, 1992=100.0 temel yıllı bir indeks serisidir. 1992 yılı üç aylık imalat sanayi üretim anketlerinin istihdam ve ödemeler bölümünde yer alan maaş, ücret ve gündelik ile fazla mesai ödemeleri, dört dönem toplamları, yine dört dönem çalışılan işçi saat toplamına bölünerek tüm iktisadi faaliyet kodları devlet, özel sektör ayrıntısında yıllık ortalama üretimde çalışılan saat başına ücret (U0) hesaplanmıştır. Ayrıca kazançları gösteren maaş, ücret, gündelik, fazla mesai, ikramiye prim, tazminat, sosyal ve ayni yardım ödemeleri dört dönem toplamları yine tüm iktisadi faaliyet kodları itibariyle devlet ve özel sektör ayrıntısında yıllık toplam üretimde ve diğer işlerde çalışanlar sayısına bölünerek üretimde çalışan kişi başına kazanç (UK0) ve diğer işlerde çalışan kişi başına kazanç (DK0) temel yıl değerleri elde edilmiştir.

Üretimde çalışılan saat başına ücret indeksi (IUi); İktisadi faaliyet gruplar itibariyle (4'lü, 3'lü, 2'li ve Türkiye Toplam) Devlet ve özel sektör ayrıntısında her üç aylık dönemde üretimde çalışanlara yapılan maaş, ücret ve fazla mesai ödemeleri, yine üretimde çalışılan saat sayısı toplamına bölünerek elde edilen çalışılan saat başına ücret ödemesi, temel yıl değerlerine oranlanarak elde edilmiştir.

çalışılan saat başına ücret değeri

İktisadi faaliyet gruplar itibariyle (4'lü, 3'lü, 2'li ve Türkiye Toplam) Üretimde çalışan kişi başına kazanç indeksi; devlet ve özel sektör ayrıntısında her dönem için üretimde ve diğer işlerde çalışan kişi başına kazançlar, temel yıl değerlerine oranlanarak elde edilmiştir.

İktisadi faaliyet gruplar itibariyle (4'lü, 3'lü, 2'li ve Türkiye Toplam) Diğer işlerde çalışan kişi başına kazanç indeksi;