1999 İstihdam ve Kazanç Anketi I. Dönem (1 Ocak 1999 - 30 Haziran 1999) sonuçları, II. Dönem (1 Temmuz 1999 - 31 Aralık 1999) sonuçları ile karşılaştırıldığında aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.

1999 yılının hem birinci hem de ikinci döneminde fiili çalışma karşılığı saatlik ücret işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığında, işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin de arttığı görülmektedir (Grafik 1). En yüksek fiili çalışma karşılığı saatlik ücret, 1999 yılının birinci döneminde 1 milyon 676 bin TL, ikinci döneminde ise 2 milyon 250 bin TL ile elektrik, gaz ve su sektöründedir (Tablo 3).

İşyeri büyüklük grubuna göre fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin birinci dönemde 500 ve daha fazla çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerleri hariç en yüksek elektrik, gaz ve su sektöründe, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde ise madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. İkinci dönemde ise fiili çalışma karşılığı saatlik ücret tüm işyeri büyüklük gruplarında en yüksek elektrik, gaz ve su sektöründedir.

1999 yılının her iki döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan ekonomik faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, her iki dönemde de en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Birinci dönemde elektrik, gaz ve su sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 372 milyon 731 bin TL iken, ikinci dönemde bu rakam 504 milyon 927 bin TL'ye ulaşmıştır.

1999 yılının her iki döneminde de elektrik, gaz ve su sektörünü madencilik ve taş ocakçılığı sektörü takip etmektedir. Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe birinci dönemde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 345 milyon 408 bin TL iken, ikinci dönemde bu rakam 470 milyon 401 bin TL olarak tahmin edilmiştir.

1999 yılının birinci döneminde kazancın bileşenlerini oluşturan brüt ücretin, brüt kazanç içindeki payı elektrik, gaz ve su sektöründe % 87 iken, ikinci dönemde % 84.8'e, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe bu oran birinci dönemde % 76.3 iken, ikinci dönemde % 70.4'e ve imalat sektöründe birinci dönemde % 85.1 iken, ikinci dönemde % 84.1'e düşmüştür (Tablo 1).

Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinde, 1999 yılının birinci döneminde madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 413 milyon 770 bin TL ve ikinci dönemde 555 milyon 92 bin TL ile 'Maden kömürü, linyit ve turba çıkarımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. İmalat sanayii sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, birinci dönemde 450 milyon 815 bin TL ve ikinci dönemde de 587 milyon 932 bin TL ile 'Ana metal sanayi' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, birinci dönemde 430 milyon 843 bin TL ve ikinci dönemde 586 milyon 680 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır(Tablo 4).

Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyerlerinde; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç 1999 yılının ilk döneminde 459 milyon 423 bin TL ve ikinci dönemde 646 milyon 356 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. TİS kapsamında imalat sanayi sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, birinci dönemde 532 milyon 889 bin TL ve ikinci dönemde ise 704 milyon 424 bin TL ile 'Ana metal sanayi' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazancın birinci dönemde 431 milyon 725 bin TL ve ikinci dönemde 587 milyon 407 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 5).

Grafik 2. Ekonomik faaliyet kolu, kamu-özel sektör ayrımı ve dönemlere göre aylık ortalama brüt kazanç

Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamı dışındaki işyerlerinde, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, birinci dönemde 162 milyon 805 bin TL, ikinci dönemde de 188 milyon 27 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolundadır. İmalat sanayi sektöründe ise, en yüksek ortalama brüt kazancın, birinci dönemde 278 milyon 411 bin TL ve ikinci dönemde 384 milyon 214 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın, birinci dönemde 336 milyon 899 bin TL ve ikinci dönemde 500 milyon 111 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 6).

Aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 1999 yılının birinci ve ikinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın sırasıyla 454 milyon 228 bin TL ve 603 milyon 418 bin TL ile madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir (Tablo 1). Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazancın her iki dönemde de elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Bu rakamlar 1999 yılının birinci döneminde 453 milyon 302 bin TL, ikinci döneminde ise 622 milyon 964 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, her iki dönemde de elektrik, gaz ve su sektörü hariç, kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazanç ve ücretleri, özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir (Tablo 1) (Grafik 2).

İşyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, her iki dönemde de işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da genellikle yükseldiği görülmektedir. 1999 yılının ilk yarısında 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 136 milyon 209 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 126 milyon 153 bin TL'dir. 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde 1999 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 170 milyon 242 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 159 milyon 607 bin TL olarak tahmin edilmiştir. 1999 yılının ilk yarısında 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 381 milyon 752 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 311 milyon 132 bin TL olarak tahmin edilmiştir. 1999 yılının ikinci yarısında ise, 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 490 milyon 984 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 390 milyon 744 bin TL olarak tahmin edilmiştir (Tablo 3) (Grafik 3).

Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyeri büyüklüğü grubunda en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın maden ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerleri grubu hariç, diğer işyeri büyüklüğü gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe, imalat ile maden ve taşocakçılığı sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir.

İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, her iki dönemde de toplu iş sözleşmesi kapsamındaki kamu ve özel sektör işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).

TİS kapsamındaki işyerlerinde 1999 yılının ilk yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 377 milyon 705 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 308 milyon 145 bin TL iken, 1999 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 491 milyon 602 bin TL'ye ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 392 milyon 171 bin TL'ye yükselmiştir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise 1999 yılının ilk yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 164 milyon 820 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 151 milyon 536 bin TL iken, 1999 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 212 milyon 445 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 193 milyon 223 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Bu durumda, kamu ve özel sektör ayrımına da bakıldığında, TİS kapsamındaki işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançların toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında kalan kamu ve özel sektör işyerlerindeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlara göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2). Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.

İşyerinin bulunduğu yedi coğrafi bölge (seçilmiş iller dahil değil) ve seçilmiş dört ile göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, 1999 yılının ilk döneminde, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın sırasıyla, en yüksek Akdeniz (Adana hariç) bölgesi (343 milyon 340 bin TL), Adana ili (332 milyon 28 bin TL) ve Karadeniz Bölgesinde (322 milyon 391 bin TL) olduğu görülmektedir. 1999 yılının ikinci döneminde, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazanç sırasıyla, Akdeniz (Adana hariç) bölgesi (491 milyon 307 bin TL), Doğu Anadolu Bölgesi (418 milyon 524 bin TL) ve Karadeniz Bölgesinde (416 milyon 72 bin TL) elde edilmiştir (Tablo 7).

1999 yılının ilk yarısında kamu sektöründe, Akdeniz Bölgesinde (Adana hariç), Ege Bölgesi (İzmir hariç) ve İç Anadolu Bölgesi (Ankara hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. 1999 yılının ikinci yarısında kamu sektöründe, Akdeniz Bölgesi (Adana hariç), İzmir ili ve Ege Bölgesinde (İzmir hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir.

Özel sektörde ise; 1999 yılının birinci döneminde Adana ili, Marmara Bölgesi (İstanbul hariç) ve Karadeniz Bölgesinde, 1999 yılının ikinci yarısında özel sektörde Adana ili, Marmara Bölgesi (İstanbul hariç) ve Ankara ilinde aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 7).

İkramiye ve prim ödemelerinin, aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında 1999 yılının birinci ve ikinci döneminde en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde 1999 yılı birinci dönemde ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 19.3, ikinci dönemde ise % 23.4'dür (Tablo 1).

İkramiye ve prim ödemelerinin oranı, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında; kamu sektöründe 1999 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı %14.1, ikinci döneminde ise % 16.8 olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise, 1999 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı %11.5, ikinci döneminde ise % 11.8 olduğu görülmektedir (Tablo 1).

İşyeri büyüklüğüne göre bakıldığında her iki dönemde de işyeri büyüklüğü arttıkça ikramiye ve prim ödemelerin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının genellikle arttığı görülmektedir (Tablo 3). Yine, her iki dönemde de, toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).

Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda, düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 1999 yılının ilk yarısında % 3, kamu sektöründe % 3.7, özel sektörde ise % 2.7 olarak tahmin edilmiştir. 1999 yılının ikinci yarısında ise düzensiz sosyal yardımların, aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı % 3.4, kamu sektöründe % 4.3, özel sektörde ise % 2.9 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).

İşyeri büyüklüğüne göre sosyal yardımlara bakıldığında her iki dönemde de işyeri büyüklüğü arttıkça brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının da arttığı görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde sosyal yardım ödemeleri daha yüksek düzeyde gerçekleşmektedir (Tablo 3).Sosyal yardımlar, toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre incelendiğinde, her iki dönem için de geçerli olmak üzere toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre genellikle daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).