İNFORMAL SEKTÖRDE ÇALIŞANLAR

2000 Kentsel Yerler Küçük ve Şirketleşmemiş İşyerleri Anketinin geçici sonuçlarına göre, kentsel yerlerde 1 milyon 340 bin kişi informal sektörde çalışmaktadır. İnformal sektörde çalışanların % 69’unu erkek nüfus oluşturmaktadır.

İnformal sektörde çalışanların büyük bir çoğunluğunu (956 bin kişi) kendi hesabına veya işveren olarak çalışanlar oluşturmakta, bu da informal sektör faaliyetlerinin çoğunlukla iş sahibine istihdam yaratmak amacıyla gerçekleştirildiğini göstermektedir. İnformal sektörde faaliyet gösteren işyerlerinde ücretli olarak çalışanların sayısı 206 bin kişi, ücretsiz aile işçilerinin sayısı ise 146 bin kişi olarak tahmin edilmiştir. İnformal sektörde faaliyet gösteren işyerlerinde 32 bin kişi iş ortağı konumunda çalışmaktadır (Grafik 1).

Grafik 1: İşteki durum ve sektörlere göre informal sektörde çalışanlar

2000 Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre kentsel yerlerdeki toplam tarım dışı istihdam 10 milyon 751 bin kişi olarak tahmin edilmiştir. Buna göre; Kentsel Yerler Küçük ve Şirketleşmemiş İşyerleri Anketi’nde 1 milyon 340 bin kişi olarak tahmin edilen informal sektör istihdamının kentsel yerlerdeki toplam tarım dışı istihdam içindeki oranı % 12.5’tir.

Toplam istihdam içinde informal sektörde çalışanların oranına cinsiyet ayırımında bakıldığında; kentsel yerlerde tarım dışı sektörlerde çalışan erkeklerin % 13.4’ünün informal sektörde istihdam edildiği görülmektedir. Kadınlar için bu oran % 7.9’dur (Tablo 2).

Tablo 2: Hanehalkı İşgücü Anketi 2000 yılı sonuçlarına göre çalışanların istihdam durumu

Yaş grubu

İnformal sektörde çalışanların büyük çoğunluğunu 31-40 yaş grubu oluşturmaktadır (% 30). İnformal sektörde çalışanların sayısı kırk yaşına kadar artarken, bu yaştan sonra hızla azalmaktadır. Kırk yaşından sonra özellikle informal sektörde istihdam edilen kadınların sayısındaki azalma çok daha fazladır (Grafik 2).

Grafik 2: Cinsiyet ve yaş grubuna göre informal sektörde çalışanlar

İnformal sektörde kendi hesabına veya işveren olarak çalışanların büyük çoğunluğunu yine 31-40 yaş grubu oluşturmaktadır. Bu işe başlamadan önce iş sahiplerinin % 44’ünün başka bir işyerinde ücretli veya çırak, % 16’sının ise başka bir işyerinin sahibi veya ortağı olarak çalıştığı dikkate alındığında; informal sektörde faaliyet gösteren işyeri sahiplerinin çoğunlukla belli bir iş deneyiminden sonra bu sektöre girdikleri söylenebilir.

İnformal sektörde ücretli olarak çalışanların büyük çoğunluğunu ise gençlerin oluşturduğu dikkati çekmektedir. Bu sektörde ücretli çalışanların % 78’i otuz yaşın altındadır. İnformal sektörde ücretli çalışanların yaş ortalamasının düşük olması, işyeri sahiplerinin yanlarında genç yaş grubundaki kişileri istihdam etmeyi tercih ettiklerini göstermektedir. Bu sektörde ücretsiz aile işçisi olarak çalışanların da % 73’ü otuz yaşın altındadır.

Eğitim durumu

İnformal sektörde çalışanların eğitim durumu incelendiğinde; informal sektörde çalışanlar içerisinde ilkokul mezunlarının % 62 ile en yüksek paya sahip olduğu görülmektedir. Bunu % 14 ile ortaokul/ilköğretim mezunları izlemektedir. Yüksekokul mezunları ise % 2 gibi oldukça düşük bir orana sahiptir. Okuma-yazma bilmeyenler ve okur-yazar olup bir okul bitirmeyenlerin de % 9’luk bir paya sahip olduğu dikkate alındığında, bu sektördeki istihdamın büyük çoğunluğunu düşük eğitimlilerin oluşturduğu görülmektedir.

İnformal sektörde kendi hesabına veya işveren olarak çalışanların eğitim durumu incelendiğinde; yine ilkokul mezunlarının % 63 ile en yüksek paya sahip olduğu, bunu % 13 ile ortaokul/ilköğretim mezunlarının izlediği görülmektedir. Yüksekokul mezunları % 2 gibi düşük bir paya, okuma-yazma bilmeyenler ve okur-yazar olup bir okul bitirmeyenler ise % 10 gibi yüksek bir paya sahiptir.

İnformal sektörde ücretli çalışanların % 65’i, ücretsiz aile işçilerinin ise % 50’si ilkokul mezunudur. Bu sektördeki yüksekokul mezunlarının oranı ise ücretliler için % 1, ücretsiz aile işçileri için % 3’tür. İnformal sektörde ücretli olarak çalışanların % 3’ünü, ücretsiz aile işçisi olarak çalışanların ise % 10’unu okuma-yazma bilmeyenler ve okur-yazar olup bir okul bitirmeyenler oluşturmaktadır.

Ekonomik faaliyet

İnformal sektörde faaliyet gösterenlerin sektörel dağılımı incelendiğinde, çalışanların % 58’inin ticaret, % 20’sinin sanayi, % 21’inin ise hizmetler sektöründe faaliyet gösterdiği görülmektedir. Sektörel dağılım daha alt detayda ele alındığında ise informal sektör istihdamının en yoğun olduğu ekonomik faaliyetin % 15 ile “Belirli konularda ihtisaslaşmış mağazalarda ve motorlu araçlarla ilgili perakende ticaret” olduğu görülmektedir. “Mağazalarda yapılmayan perakende ticaret” % 14 ile ikinci sırada yer almaktadır.

İnformal sektörde ücretli olarak çalışanların en yoğun olduğu ekonomik faaliyet kolu % 21 ile berber, kuaför ve güzellik salonlarıdır. İnformal sektörde en çok ücretli istihdam edilen ikinci faaliyet kolu ise otel ve lokantalardır.