2003 İstihdam ve Kazanç Anketi I. Dönem (1 Ocak 2003 - 30 Haziran 2003) sonuçları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
Fiili çalışma karşılığı saatlik ücret
2003 yılının birinci döneminde fiili çalışma karşılığı saatlik brüt ücret, işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığında, işyeri büyüklük grubu arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik brüt ücretin de arttığı görülmektedir. İşyeri büyüklük grubuna göre en yüksek fiili çalışma karşılığı saatlik brüt ücret; 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerleri hariç, bütün işyeri büyüklük gruplarında elektrik, gaz ve su sektöründedir (Grafik 1).
Ekonomik faaliyet koluna göre ücretli çalışanların kazançları
2003 yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan ekonomik faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 568 milyon 917 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Elektrik, gaz ve su sektörünü madencilik ve taş ocakçılığı sektörü takip etmektedir. Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 396 milyon 692 bin TL dir.
2003 yılının birinci döneminde kazancın bileşenlerini oluşturan brüt ücretin, brüt kazanç içindeki payı imalat sektöründe % 85.7, elektrik, gaz ve su sektöründe % 85 ve madencilik ve taşocakçılığı sektöründe ise % 81.4 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinde, 2003 yılının birinci döneminde madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın 1 milyar 974 milyon 541 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. İmalat sanayii sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 508 milyon 190 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 892 milyon 488 bin TL 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır (Tablo 4).
Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işyerlerinde; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 2003 yılının birinci döneminde 2 milyar 431 milyon 725 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. TİS kapsamında imalat sanayi sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 2 milyar 292 milyon 740 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazancın 1 milyar 895 milyon 748 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 5).
TİS kapsamı dışındaki işyerlerinde, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 482 milyon 496 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolundadır. İmalat sanayi sektöründe ise, en yüksek ortalama brüt kazancın, 1 milyar 65 milyon 50 bin TL ile 'Elektrikli makina, radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve cihazları ile tıbbi ve optik aletler imalatı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 6).
Kamu ve özel sektörde ücretli çalışanların kazançları
Aylık ortalama brüt kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 2003 yılının birinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 1 milyar 860 milyon 151 bin TL ile madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir (Tablo 1).Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazanç 872 milyon 756 bin TL ile imalat sanayii sektöründedir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, elektrik, gaz ve su sektörü hariç, kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazançları, özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir.
İşyeri büyüklüğüne göre ücretli çalışanların kazançları
İşyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da yükseldiği görülmektedir. 2003 yılının birinci yarısında, 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde, kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 504 milyon 112 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 476 milyon 808 bin TL'dir. 2003 yılının birinci yarısında, 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde, kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 323 milyon 620 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 1 milyar 83 milyon 631 bin TL olarak tahmin edilmiştir (Tablo 3).
Grafik 3. Ekonomik faaliyet kolu ve işyeri büyüklüğüne göre aylık ortalama brüt kazanç, 2003 (I)
Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri hariç, diğer tüm işyeri büyüklük gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe, maden ve taşocakçılığı ile imalat sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri içinde ise en yüksek aylık ortalama brüt kazanç, madencilik ve taşocakçılığı sektöründedir(Grafik 3).
İşyerinin toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre kazanç
İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, TİS kapsamındaki işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, TİS kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).
TİS kapsamındaki işyerlerinde, 2003 yılının birinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 491 milyon 265 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 1 milyar 217 milyon 83 bin TL dir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise, 2003 yılının birinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 629 milyon 914 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 578 milyon 712 bin TL olarak tahmin edilmiştir. TİS kapsamındaki işyerleri ile TİS kapsamı dışındaki işyerleri arasındaki ücret farklılığı kamu-özel sektör ayrımında da değişmemektedir. Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.
Coğrafi bölge ve seçilmiş illerde ücretli çalışanların kazançları
2003 yılının birinci döneminde, coğrafi bölgeye (seçilmiş iller dahil değil) göre aylık ortalama brüt kazançlar incelendiğinde, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın Karadeniz Bölgesinde (1 milyar 216 milyon 982 bin TL), seçilmiş dört ilde ise en yüksek brüt kazancın Ankara ilinde (1 milyar 82 milyon 883 bin TL) olduğu görülmektedir.
2003 yılının birinci yarısında kamu sektöründe, İzmir ilinde, Akdeniz (Adana hariç) ve Ege Bölgesinde (İzmir hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve seçilmiş illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise; Karadeniz Bölgesi, Marmara Bölgesi (İstanbul hariç) ve Adana ilinde aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve seçilmiş illere göre daha yüksektir (Tablo 7).
Ücretli çalışanlara yapılan ikramiye ve prim ödemeleri
2003 yılının birinci döneminde ücretli çalışanlara yapılan ikramiye ve prim ödemelerinin, aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında, en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde, 2003 yılının birinci döneminde, ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 15.7'dir.
İkramiye ve prim ödemelerinin oranı, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında; 2003 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının kamu sektöründe % 14.2, özel sektörde ise % 11 olduğu görülmektedir (Tablo 1).
Ücretli çalışanlara yapılan düzensiz sosyal yardımlar
Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda; ücretli çalışanlara yapılan düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 2003 yılının birinci yarısında % 2.7, kamu sektöründe % 3.5, özel sektörde ise % 2.4 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
2003 yılı I. altı aylık döneminde asgari ücret
Asgari ücretler; 16 yaşını dolduranlar için, 01.01.2003-30.06.2003 tarihleri arasında aylık brüt 306 milyon TL'dir. 16 yaşını doldurmayanlar için ise bu rakam 01.01.2003-30.06.2003 tarihleri arasında aylık brüt 256 milyon 500 bin TL'dir.
ÜCRET VE KAZANÇ ANKETLERİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA TANIM VE KAVRAMLARTABLOLAR
