2000 İstihdam ve Kazanç Anketi II. Dönem (1 Temmuz 2000 - 31 Aralık 2000) sonuçları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.

2000 yılının ikinci döneminde fiili çalışma karşılığı saatlik ücret işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığında, işyeri büyüklük grubu arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin de arttığı görülmektedir. İşyeri büyüklük grubuna göre fiili çalışma karşılığı saatlik ücret, bütün işyeri büyüklük gruplarında en yüksek elektrik, gaz ve su sektöründedir (Grafik 1).

Grafik 1. Ekonomik faaliyet kolu ve işyeri büyüklüğüne göre fiili çalışma karşılığı saatlik ücret, 2000(II)

2000 yılının ikinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan ekonomik faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 784 milyon 340 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Elektrik, gaz ve su sektörünü madencilik ve taş ocakçılığı sektörü takip etmektedir. Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 624 milyon 146 bin TL dir.

2000 yılının ikinci döneminde kazancın bileşenlerini oluşturan brüt ücretin, brüt kazanç içindeki payı elektrik, gaz ve su sektöründe % 82.1, imalat sektöründe % 83.4 ve madencilik ve taşocakçılığı sektöründe ise % 80.2 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).

Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinde, 2000 yılının ikinci döneminde madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın 752 milyon 956 bin TL ile 'Maden kömürü, linyit ve turba çıkarımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. İmalat sanayii sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, 898 milyon 631 bin TL ile 'Ana metal sanayi' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 931 milyon 490 bin TL 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır(Tablo 4).

Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işyerlerinde; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 2000 yılının ikinci döneminde 960 milyon 791 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. TİS kapsamında imalat sanayi sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 95 milyon 643 bin TL ile 'Ana metal sanayii' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazancın 933 milyon 573 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 5).

TİS kapsamı dışındaki işyerlerinde, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 294 milyon 730 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolundadır. İmalat sanayi sektöründe ise, en yüksek ortalama brüt kazancın, 566 milyon 53 bin TL ile 'Elektrikli makina, radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve cihazları ile tıbbi ve optik aletler imalatı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 641 milyon 527 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır (Tablo 6).

Aylık ortalama brüt kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 2000 yılının ikinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 911 milyon 234 bin TL ile imalat sanayi sektöründe olduğu görülmektedir(Tablo 1). Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazanç 926 milyon 15 bin TL ile elektrik, gaz ve su sektöründedir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, elektrik, gaz ve su sektörü hariç, kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazançları, özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir (Tablo 1) (Grafik 2).

İşyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, ikinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da genellikle yükseldiği görülmektedir. 2000 yılının ikinci yarısında 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 238 milyon 769 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 221 milyon 345 bin TL'dir. 2000 yılının ikinci yarısında 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 713 milyon 172 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 571 milyon 377 bin TL olarak tahmin edilmiştir (Tablo 3)

Grafik 3. Ekonomik faaliyet kolu ve işyeri büyüklüğüne göre aylık ortalama brüt kazanç, 2000 (II)

Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, tüm işyeri büyüklük gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe, maden ve taşocakçılığı ile imalat sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir.

İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, TİS kapsamındaki kamu ve özel sektör işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, TİS kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).

TİS kapsamındaki işyerlerinde 2000 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 751 milyon 737 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 602 milyon 524 bin TL dir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise 2000 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 300 milyon 585 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 270 milyon 375 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Kamu ve özel sektör ayrımına da bakıldığında, TİS kapsamındaki işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar TİS kapsamı dışında kalan kamu ve özel sektör işyerlerindeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlara göre daha yüksek seyretmektedir (Tablo 2). Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.

İşyerinin bulunduğu yedi coğrafi bölge (seçilmiş iller dahil değil) ve seçilmiş dört ile göre aylık ortalama brüt kazançlar incelendiğinde, 2000 yılının ikinci döneminde, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın sırasıyla, en yüksek Akdeniz Bölgesi (Adana hariç) (713 milyon 810 bin TL), Doğu Anadolu Bölgesi (699 milyon 757 bin TL) ve Adana ilinde (613 milyon 832 bin TL) olduğu görülmektedir(Tablo 7).

2000 yılının ikinci yarısında kamu sektöründe, Akdeniz Bölgesinde (Adana hariç), İzmir ilinde ve Ege Bölgesinde (İzmir hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise; 2000 yılının ikinci döneminde Adana ili, Ankara ili ve Marmara Bölgesinde (İstanbul hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir(Tablo 7).

İkramiye ve prim ödemelerinin, aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında 2000 yılının ikinci döneminde en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde 2000 yılı ikinci döneminde ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 13.8' dir (Tablo 1).

İkramiye ve prim ödemelerinin oranı, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında; 2000 yılının ikinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının kamu sektöründe % 15.7, özel sektörde ise % 11.9 olduğu görülmektedir(Tablo 1).

İşyeri büyüklüğüne göre bakıldığında ikinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı genellikle artmaktadır. Yine, toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir.

Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda, düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 2000 yılının ikinci yarısında % 3.7, kamu sektöründe % 5.3, özel sektörde ise % 2.9 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).

İşyeri büyüklüğüne göre sosyal yardımlara bakıldığında ikinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının da arttığı görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde sosyal yardım ödemeleri genellikle daha yüksek düzeyde gerçekleşmektedir. Sosyal yardımlar, toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre incelendiğinde, ikinci dönemde toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre genellikle daha yüksek olduğu görülmektedir.