TANIM VE KAVRAMLAR

AMAÇ : İstihdam ve Ücret Yapısı anketinin esas amacı; referans dönemi içinde ücretli çalışanların; iktisadi faaliyet, ücret, cinsiyet, yaş, kıdem, eğitim durumu gibi kişisel özellikleri ayrımında haftalık normal çalışma süresi, ortalama saatlik brüt ücret, ortalama saatlik brüt ücret, ortalama aylık brüt kazanç, ortalama yıllık brüt kazanç gibi değişkenler hakkında bilgi derlemek ve zaman içinde bu değişkenlerin ücretli çalışanların kişisel niteliklerine göre gelişimini izlemektir.

KAPSAM :Türkiye genelinde maden, taşocakçılığı, elektrik, gaz ve su sektörlerinin tamamı ile imalat sanayinde 10 ve daha fazla ücretli kişi çalıştıran işyerleri kapsanmıştır.

REFERANS DÖNEMİ : Bu ankette 2000 yılı I. Dönem için 1 Ocak 2000 - 30 Haziran 2000 tarihleri, arası referans dönemi olarak alınmıştır.

İŞYERİ : Tek bir mülkiyet veya kontrol düzeni altında mal veya hizmet üretimi amacıyla genellikle tek tip Ekonomik faaliyet icra eden, soru kağıdını doldurabilecek muhasebe, kayıt ve kaynaklara sahip olan yerlerdir.

ÜCRETLİ ÇALIŞANLAR : İşyerindeki sıfatı ne olursa olsun, emeği karşılığında maaş, ücret vb. isim altında para karşılığı çalışanları kapsar. İşyeri ile ilişkisi (iş akdi) devam etmekle beraber, hastalık, izin, grev vb. nedenlerle referans döneminde işyerinde fiilen çalışmamış olanlar da bu sayıya dahildir. Ayrıca referans döneminde işyerinde çalışan; işyeri sahibine, varsa ortaklarına, aile fertlerine, 3308 Sayılı Yasaya tabi çırak ve stajyer öğrencilere, maaş, ücret, vb. bir ödeme yapılmış ise, bu kişiler de burada kapsanmıştır. Emeği karşılığı ücret almayan iş sahipleri ile ücretsiz aile işçileri bu grupta değerlendirilmemiştir.

HAFTALIK FİİLİ ÇALIŞMA SÜRESİ : Ücretli çalışanların, normal çalışma süreleri ne olursa olsun, normal iş saatleri dışında çalışıp fazla mesai ücreti alınan süreler hariç olmak üzere, referans döneminde fiilen çalıştıkları haftalık çalışma süresidir.

FAZLA ÇALIŞMA SÜRESİ : Ücretli çalışanların normal çalışma saatleri dışında fazla mesai ücreti karşılığı çalıştıkları çalışma süresidir.

ÇIPLAK ÜCRET : İşveren ve üçüncü kişilerce ücretli/maaşlı çalışanlara,

1. Çalışılan süreler için,

2. Çalışılmayan süreler için,

hizmeti karşılığında ödenen ücretler toplamı ( 1+2 ) ve ikramiye, prim, sosyal yardım gibi ödemelerin dışında kalan, sadece brüt ücret olarak üzerinde anlaşılan ve hesaplanan bedeli kapsar.

ÜCRET NİTELİĞİNDEKİ DİĞER ÖDEMELER : Ücretli çalışanlara, üretimi özendirmek için verilen teşvik primi, satılan mal adedine göre verilen satış primi, işin niteliği ve çalışma şartları bakımından güç olan işlerde çalışanlara iş güçlüğü zammı, hayat ve sağlık için tehlikeli olan işlerde çalışanlara iş riski zammı, görevde tutulmasında veya belli yerlerde çalıştırılmasında güçlük bulunan elemanlar için temininde güçlük zammı, kirlilik, tehlike, iş güçlüğü primi, yıpranma veya mahrumiyet tazminatı ile normal çalışma süresinin dışında kalan fazla çalışılan süreler için ödenen fazla mesai ücreti gibi işverenin çalışana yaptığı düzenli ödemelerdir.

ÜCRET VE MAAŞLAR : Yukarıda tanımları verilen çıplak ücret ile ücret niteliğindeki diğer ödemelerin toplamıdır. Bu toplama her ay düzenli olarak ödenen ikramiye, prim ve sosyal yardım ödemeleri de dahildir.

İKRAMİYE : İşverenin, ücretli çalışana yılın belirli dönemlerinde yaptığı ikramiye ödemeleridir.

PRİM : İşverenin ücretli çalışanı işyerine bağlamak ve daha çok çalışmaya teşvik etmek amacıyla zaman zaman ücretli çalışana ödediği kardan pay, prim vb. ödemelerdir.

AYNİ VE NAKDİ SOSYAL YARDIMLAR : Referans dönemi itibariyle ücretli/maaşlı çalışanlara yapılan ayni ve nakdi sosyal yardım ödemelerini kapsar. Bu ödemelerden her ay düzenli olarak yapılan sosyal yardımlar, ücret ve maaşın içinde değerlendirilmektedir. Sosyal yardımlar şu alt başlıklar altında gruplandırılmışlardır.

· Aile, çocuk, eğitim yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara aile, çocukları olması durumunda çocuk ve çocuklarının eğitimi için yaptığı eğitim yardımlarıdır.

· Evlenme, doğum ve ölüm yardımı: İşverenin, ücretli çalışanların evlenmeleri halinde evlilik için yaptıkları masraflara katkıda bulunabilmek amacıyla yaptığı yardım, çalışan kadınlara doğum yapmaları veya erkeklerin eşlerinin doğum yapmaları halinde doğum giderlerini kısmen karşılamak amacıyla yaptığı yardım ya da çalışanların eşlerinin, çocuklarının veya kendisinin ölümü halinde, çalışanlara ya da yakınlarına verilen sosyal yardımlar için ücretli çalışanlara yaptığı ödemelerdir.

· Yakacak yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara yaptığı yakacak yardımıdır.

· Konut yardımı (nakdi): İşverenin, ücretli çalışanlara kira ödemelerine katkıda bulunmak amacıyla yaptığı nakdi yardımdır.

· Yemek yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara ayni ya da nakdi olarak yaptığı yemek yardımıdır.

· Giyim yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara; giyecek, ayakkabı yardımı olarak yaptığı ödemelerdir. Eğer, giyecek, ayakkabı vb. yardımlar işyerinde kullanılmak için yapılıyor ise, bu tür ödemeler kapsanmamıştır.

· Ulaşım yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara işe gidip gelme masraflarına katkıda bulunmak amacıyla yaptığı ayni ya da nakdi ödemelerdir.

· Sağlık yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara sağlık harcamalarına katkıda bulunmak amacıyla yaptığı ayni ya da nakdi ödemelerdir.

· Kültür yardımı: İşverenin, ücretli çalışanlara kültür yardımı olarak yaptığı ödemelerdir.

· Bayram harçlığı: İşverenin, ücretli çalışanlara bayramlar dolayısıyla verdiği ödemelerdir

· İzin harçlığı: İşverenin, ücretli çalışanlara izin dönemlerinde harcamaları için ücret veya maaşlarından bağımsız olarak verdiği izin harçlıklarıdır.

· Diğer sosyal yardımlar: İşverenin, ücretli çalışanlara yaptığı yukarıda adı geçen yardım ve harçlıkların dışında kalan sosyal yardım ödemeleridir.

KAZANÇLAR (Giydirilmiş Ücretler) : Ücretli ve maaşlı çalışanlara yapılan çıplak ücretler, ücret niteliğindeki diğer ödemeler, ikramiye, prim, varsa toplu iş sözleşmesinden doğan ücret farkı brüt ödemeleri ve sosyal yardım kalemlerinin toplamıdır.

EKONOMİK FAALİYET KOLU SINIFLAMASI : İmalat, madencilik, taşocakçılığı, elektrik, gaz ve su Ekonomik faaliyetleri Tüm Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması’na (ISIC Rev.3. 1990) uygun olarak kodlanmıştır. Ancak tablolarda bazı iki basamaklı Ekonomik faaliyet kolları gruplandırılarak sunulmuştur.