ÜCRET VE KAZANÇ ANKETLERİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA

Ücret verileri bir ülkenin ücret ve diğer ekonomi politikalarının yönlendirilmesine yardımcı olacak önemli kaynaklardır. Ülkemizde ücret istatistikleri konusundaki çalışmalar 1954 yılından bu yana aralıklarla ve sınırlı ölçüde de olsa süregelmektedir. Ancak bu çalışmaların sürekli, birbiri ile ve uluslararası verilerle karşılaştırılabilir olmaması, ücret istatistikleri konusundaki ihtiyacı karşılayacak yeni bir serinin oluşturulmasını gerekli kılmıştır.

Bu bağlamda Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) koordinatörlüğünde yürütülen İşgücü Piyasası Enformasyon Sistemi (İPES) Projesi kapsamında ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) teknik desteği ile 1992 yılında ücret istatistikleri için hazırlık çalışmaları başlatılmıştır. 1994 yılına kadar bu kapsamda süren çalışmalar, 1994 yılı sonundan itibaren Dünya Bankası, İstihdam ve Eğitim Projesi çerçevesinde İşgücü Piyasası Bilgisi projesi kapsamına alınmış ve yine ILO’nun teknik desteği ile devam etmiştir.

Enstitümüz, ücret anketlerinde kullanılacak olan soru kağıtlarının, hem uluslararası standartlara uygun hem de ülke ihtiyaçlarına cevap verecek yapıda olmasını amaçlamıştır. Bu konuda öncelikle kullanıcıların konu ile ilgili ihtiyaçları saptanmış, diğer bir deyişle, çalışmanın hitap edeceği kitle belirlenmiş, Enstitü yayınları başta olmak üzere ülke içindeki ücret verilerini içeren yayınlar taranmış, ILO yayınları incelenmiş, Enstitü içinden ve dışından veri üretici ve kullanıcıları ile ortak toplantılarda konu ayrıntıları ile tartışılarak hazırlık çalışmaları yürütülmüştür. Bu hazırlık çalışması sonucunda kapsamlı bir soru kağıdı hazırlanmıştır. Konu, muhasebe konusunda uzman kişilerle tartışılarak, hazırlanan soru kağıdının uygulanabilirliği araştırılmış, daha sonra yapılan incelemeler doğrultusunda, “İstihdam ve Kazanç Anketi” ve “İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi” olmak üzere iki ayrı soru kağıdı geliştirilmiştir. Her iki soru kağıdı pilot çalışma ile alanda birkaç defa denenmiştir. İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi 1994 yılı referans dönemi alınarak 1995 yılında uygulanmış ve sonuçlar bir kitap halinde yayınlanmıştır. Bu yeni çalışmanın ikincisi olan İstihdam ve Kazanç Anketinin ise, ilk aşamada yılda iki kez uygulanması planlanmış ve ilk alan uygulamasına 1996 yılında başlanmıştır. Bu anketin İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi’ne göre en önemli farklılığı işyerindeki tüm ücretli çalışanlara ait kazanç bilgilerinin, ücretli çalışanların kişisel özelliklerine göre değil, kazancın alt bileşenlerine göre elde edilmeye uygun olmasıdır.

İstihdam ve Kazanç Anketinde Türkiye genelinde tarım dışı tüm sektörlerin kapsanması planlanmıştır. Ancak, tarım dışı tüm sektörlerde faaliyette bulunan işyerlerinin güncel bir adres listesinin olmaması nedeniyle anketin ilk uygulamasında adres ve diğer bilgileri güncel olan madencilik, taşocakçılığı, elektrik, gaz ve su sektörlerinin tamamı ile imalat sanayinde 10 ve daha fazla ücretli kişi çalıştıran işyerleri kapsanmıştır.

Örnek işyerlerinin seçiminde, ekonomik faaliyet kolu, coğrafi bölge ve işyeri büyüklüğü ölçütleri dikkate alınmıştır. Ekonomik faaliyet, coğrafi bölge ve işyeri büyüklüğü grubu kriterlerine göre oluşan tabakalarda çalışan sayısına orantılı olasılıkla (PPS) örnek çekimi gerçekleştirilmiştir. Ancak, 232 ve daha fazla ücretli kişi çalıştıran işyerlerinin tamamı kapsanmıştır. Buna göre, yaklaşık 12 000 işyerinden 4900 işyeri örnek olarak seçilmiştir. Bu işyerlerinden yaklaşık olarak % 90’ından cevap alınabilmiş ve bunlardan % 83’ünün bilgisi kullanılmıştır.