2001 İstihdam ve Kazanç Anketi II. Dönem (1 Temmuz 2001 - 31 Aralık 2001) sonuçları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
Fiili çalışma karşılığı saatlik ücret
2001 yılının ikinci döneminde fiili çalışma karşılığı saatlik ücret işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığında, işyeri büyüklük grubu arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin de arttığı görülmektedir. Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre fiili çalışma karşılığı saatlik ücretler karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri hariç diğer tüm işyeri büyüklük gruplarında, fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin elektrik, gaz ve su sektöründe diğer sektörlerden daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde ise en yüksek fiili çalışma karşılığı saatlik ücret, madencilik ve taşocakçılığı sektöründedir(Grafik 1).
Ekonomik faaliyet kolu
2001 yılının ikinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan ekonomik faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 69 milyon 718 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Elektrik, gaz ve su sektörünü madencilik ve taş ocakçılığı sektörü takip etmektedir. Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 931 milyon 686 bin TL dir.
2001 yılının ikinci döneminde kazancın bileşenlerini oluşturan brüt ücretin, brüt kazanç içindeki payı elektrik, gaz ve su sektöründe % 83.4, imalat sektöründe % 84.2 ve madencilik ve taşocakçılığı sektöründe ise % 78.5 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinde, 2001 yılının ikinci döneminde madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın 1 milyar 282 milyon 702 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. İmalat sanayii sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 80 milyon 947 bin TL ile 'Ana metal sanayi' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 289 milyon 893 bin TL 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır (Tablo 4).
Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işyerlerinde; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 2001 yılının ikinci döneminde 1 milyar 625 milyon 199 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. TİS kapsamında imalat sanayi sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 499 milyon 165 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazancın 1 milyar 291 milyon 275 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 5).
TİS kapsamı dışındaki işyerlerinde, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 401 milyon 883 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolundadır. İmalat sanayi sektöründe ise, en yüksek ortalama brüt kazancın, 706 milyon 242 bin TL ile 'Motorlu kara taşıtı, römork ve diğer ulaşım araçları imalatı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 6).
Kamu ve özel sektör ayrımı
Aylık ortalama brüt kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 2001 yılının ikinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 1 milyar 240 milyon 628 bin TL ile madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazanç 1 milyar 197 milyon 589 bin TL ile elektrik, gaz ve su sektöründedir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, elektrik, gaz ve su sektörü hariç, kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazançları, özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir (Tablo 1). (Grafik 2).
İşyeri büyüklüğü
İşyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, ikinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da arttığı görülmektedir. 2001 yılının ikinci yarısında 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 308 milyon 347 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 280 milyon 981 bin TL'dir. 2001 yılının ikinci yarısında 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 992 milyon 15 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 801 milyon 533 bin TL olarak tahmin edilmiştir (Tablo 3).
Grafik 3. Ekonomik faaliyet kolu ve işyeri büyüklüğüne göre aylık ortalama brüt kazanç, 2001 (II)
Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri hariç diğer tüm işyeri büyüklük gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe, maden ve taşocakçılığı ile imalat sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri içinde ise en yüksek aylık ortalama brüt kazanç madencilik ve taşocakçılığı sektöründedir (Grafik 3).
İşyerinin toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmaması durumu
İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, TİS kapsamındaki kamu ve özel sektör işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, TİS kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).
TİS kapsamındaki işyerlerinde 2001 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 41 milyon 317 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 839 milyon 743 bin TL'dir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise 2001 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 400 milyon 727 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 362 milyon 329 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Kamu ve özel sektör ayrımına bakıldığında, TİS kapsamındaki işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar TİS kapsamı dışında kalan kamu ve özel sektör işyerlerindeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlara göre daha yüksek seyretmektedir (Tablo 2). Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.
Coğrafi bölge ve seçilmiş iller
İşyerinin bulunduğu yedi coğrafi bölge (seçilmiş iller dahil değil) ve seçilmiş dört ile göre aylık ortalama brüt kazançlar incelendiğinde, 2001 yılının ikinci döneminde, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın sırasıyla, en yüksek Doğu Anadolu Bölgesi (877 milyon 557 bin TL), Karadeniz Bölgesi (861 milyon 405 bin TL) ve Akdeniz Bölgesi (Adana hariç) (819 milyon 913 bin TL) olduğu görülmektedir (Tablo 7).
2001 yılının ikinci yarısında kamu sektöründe, Akdeniz Bölgesinde (Adana hariç), İzmir ilinde ve Doğu Anadolu Bölgesinde aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise, 2001 yılının ikinci döneminde Adana ili, Marmara Bölgesinde (İstanbul hariç) ve Ankara ilinde aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir(Tablo 7).
İkramiye ve prim ödemeleri
İkramiye ve prim ödemelerinin, aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında 2001 yılının ikinci döneminde en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde, 2001 yılı ikinci döneminde ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 15.6'dır (Tablo 1).
İkramiye ve prim ödemelerinin oranı, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında, 2001 yılının ikinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının kamu sektöründe % 15.2, özel sektörde ise % 11.4 olduğu görülmektedir (Tablo 1).
Düzensiz sosyal yardımlar
Her ay düzenli olarak verilen sosyal yardımlar brüt ücret içinde yer almaktadır. Tablo 1'de yer alan brüt sosyal yardımlar düzensiz sosyal yardımları kapsamaktadır. Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda, düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 2001 yılının ikinci yarısında % 3.5, kamu sektöründe % 4.4, özel sektörde ise % 3 olarak tahmin edilmiştir(Tablo 1).
Asgari ücret
Asgari ücretler; 16 yaşını dolduranlar için, 01.07.2001-31.12.2001 tarihleri arasında aylık brüt 164 milyon 441 bin TL'dır. 16 yaşını doldurmayanlar için ise bu rakam 01.07.2001-31.12.2001 tarihleri arasında aylık brüt 139 milyon 778 bin TL'dir.
ÜCRET VE KAZANÇ ANKETLERİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA TANIM VE KAVRAMLARTABLOLAR
