TANIM VE KAVRAMLAR

AMAÇ :

İstihdam ve kazanç anketinin amacı; referans dönemi içinde ücretli çalışanların; iktisadi faaliyet kolu, coğrafi bölge, işyeri büyüklüğü ve işyerinin diğer özellikleri ayrımında haftalık fiili çalışma süreleri, fazla çalışma süreleri, toplam kazanç ve ücretin alt bileşenleri hakkında bilgi derlemek ve zaman içinde bu değişkenlerin gelişimini izlemektir.

 

KAPSAM :

Türkiye genelinde madencilik ve taşocakçılığı, elektrik, gaz ve su sektörlerinin tamamı ile imalat sanayinde 10 ve daha fazla ücretli kişi çalıştıran işyerleri kapsanmıştır.

 

ÖRNEKLEME YÖNTEMİ :

Örnek işyerlerinin seçiminde, iktisadi faaliyet kolu, coğrafi bölge ve işyeri büyüklüğü ölçütleri dikkate alınmıştır. İktisadi faaliyet, coğrafi bölge ve işyeri büyüklüğü grubundan seçilen örnek işyeri sayısı, bu hücredeki toplam işyeri sayısı dikkate alınarak belirlenmiştir. Ancak, 500 ve daha fazla ücretli kişi çalıştıran işyerlerinin tamamı kapsanmıştır. İşyerlerinin seçiminde sistematik örnekleme yöntemi kullanılmıştır.

 

COĞRAFİ BÖLGE :

Ankette yedi coğrafi bölge ve seçilmiş dört ilden oluşan toplam onbir bölge tanımlanmıştır. Bu bölge ve iller şunlardır: Marmara Bölgesi (İstanbul hariç), Ege bölgesi (İzmir hariç), Akdeniz Bölgesi (Adana hariç), İç Anadolu Bölgesi (Ankara hariç), Karadeniz Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile İstanbul, İzmir, Adana ve Ankara illeri.

 

REFERANS DÖNEMİ :

Bu ankette 1 Temmuz 1996 – 31 Aralık 1996 tarihleri arası referans dönemi olarak alınmıştır.

 

İŞYERİ :

Tek bir mülkiyet veya kontrol düzeni altında mal veya hizmet üretimi amacıyla genellikle tek tip iktisadi faaliyet icra eden, soru kağıdını doldurabilecek muhasebe, kayıt ve kaynaklara sahip olan yerlerdir.

 

ÜCRETLİ ÇALIŞANLAR :

İşyerindeki sıfatı ne olursa olsun, emeği karşılığında maaş, ücret vb. isim altında para karşılığı çalışanları kapsar. İşyeri ile ilişkisi (iş akdi) devam etmekle beraber, hastalık, izin, grev vb. nedenlerle referans döneminde işyerinde fiilen çalışmamış olanlar da bu sayıya dahildir. Ayrıca referans döneminde işyerinde çalışan; işyeri sahibine, varsa ortaklarına, aile fertlerine, 3308 Sayılı Yasaya tabi çırak ve stajyer öğrencilere, maaş, ücret, vb. bir ödeme yapılmış ise, bu kişiler de burada kapsanmıştır. Emeği karşılığı ücret almayan iş sahipleri ile ücretsiz aile işçileri bu grupta değerlendirilmemiştir.

 

HAFTALIK FİİLİ ÇALIŞMA SÜRESİ :

Ücretli çalışanların, normal çalışma süreleri ne olursa olsun, normal iş saatleri dışında çalışıp fazla mesai ücreti alınan süreler hariç olmak üzere, referans döneminde fiilen çalıştıkları haftalık çalışma süresidir.

 

FAZLA ÇALIŞMA SÜRESİ :

Ücretli çalışanların normal çalışma saatleri dışında fazla mesai ücreti karşılığı çalıştıkları çalışma süresidir.

 

 

ÇIPLAK ÜCRET :

İşveren ve üçüncü kişilerce ücretli/maaşlı çalışanlara,

    1. Çalışılan süreler için,

    2. Çalışılmayan süreler için,

hizmeti karşılığında ödenen ücretler toplamı ( 1+2 ) ve ikramiye, prim, sosyal yardım gibi ödemelerin dışında kalan, sadece brüt ücret olarak üzerinde anlaşılan ve hesaplanan bedeli kapsar.

 

 

ÜCRET NİTELİĞİNDEKİ DİĞER ÖDEMELER :

Ücretli çalışanlara, üretimi özendirmek için verilen teşvik primi, satılan mal adedine göre verilen satış primi, işin niteliği ve çalışma şartları bakımından güç olan işlerde çalışanlara iş güçlüğü zammı, hayat ve sağlık için tehlikeli olan işlerde çalışanlara iş riski zammı, görevde tutulmasında veya belli yerlerde çalıştırılmasında güçlük bulunan elemanlar için temininde güçlük zammı, kirlilik, tehlike, iş güçlüğü primi, yıpranma veya mahrumiyet tazminatı ile normal çalışma süresinin dışında kalan fazla çalışılan süreler için ödenen fazla mesai ücreti gibi işverenin çalışana yaptığı düzenli ödemelerdir.

 

ÜCRET VE MAAŞLAR :

Yukarıda tanımları verilen çıplak ücret ile ücret niteliğindeki diğer ödemelerin toplamıdır. Bu toplamaher ay düzenli olarak ödenenikramiye, prim ve sosyal yardım ödemeleri de dahildir.

 

İKRAMİYE :

İşverenin, ücretli çalışana yılın belirli dönemlerinde yaptığı ikramiye ödemeleridir.

 

PRİM :

İşverenin ücretli çalışanı işyerine bağlamak ve daha çok çalışmaya teşvik etmek amacıyla zaman zaman ücretli çalışana ödediği kardan pay, prim vb. ödemelerdir.

 

AYNİ VE NAKDİ SOSYAL YARDIMLAR :

Referans dönemi itibariyle ücretli/maaşlı çalışanlara yapılan ayni ve nakdi sosyal yardım ödemelerini kapsar. Bu ödemelerden her ay düzenli olarak yapılan sosyal yardımlar, ücret ve maaşın içinde değerlendirilmektedir. Sosyal yardımlar şu alt başlıklar altında gruplandırılmışlardır.

 

 

KAZANÇLAR (Giydirilmiş Ücretler) :

Ücretli ve maaşlı çalışanlara yapılan çıplak ücretler, ücret niteliğindeki diğer ödemeler, ikramiye, prim, varsa toplu iş sözleşmesinden doğan ücret farkı brüt ödemeleri ve sosyal yardım kalemlerinin toplamıdır.

 

İKTİSADİ FAALİYET KOLU SINIFLAMASI :

İmalat, madencilik, taşocakçılığı, elektrik, gaz ve su iktisadi faaliyetleri Tüm Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararası Standart Sanayi Sınıflaması’na (ISIC Rev.3. 1990) uygun olarak kodlanmıştır. Ancak tablolarda bazı iki basamaklı iktisadi faaliyet kolları gruplandırılarak sunulmuştur.

 

 

ISIC Rev.3 1990 Faaliyet

 

10 . Maden kömürü, linyit ve turba çıkarımı

11 . Tetkik ve arama hariç, ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve bunlarla ilgili hizmet faaliyetleri

13 . Metal cevheri madenciliği

14 . Taşocakçılığı ve diğer madencilik

15 . Gıda ürünleri ve içecek imalatı

16 . Tütün ürünleri imalatı

17 . Tekstil ürünleri imalatı

18 . Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması

19 . Derinin tabaklanması ve işlenmesi; bavul, el çantası, saraçlık, koşum takımı ve ayakkabı imalatı

20 . Ağaç ve mantar ürünleri imalatı (mobilya hariç); hasır ve buna benzer örülerek yapılan maddelerin imalatı

21 . Kağıt ve kağıt ürünleri imalatı

22 . Basım ve yayım; plak, kaset ve benzeri kayıtlı medyanın çoğaltılması

23 . Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt imalatı

24 . Kimyasal madde ve ürünlerin imalatı

25 . Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı

26 . Metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı

27 . Ana metal sanayii

28 . Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii

29 . Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat imalatı

30 . Büro, muhasebe ve bilgi işleme makineleri imalatı

31 . Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

32 . Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Ve Cihazları İmalatı

33 . Tibbi aletler; hassas ve optik aletler ve saat imalatı

34 . Motorlu kara taşıtı, römork ve yarı-römork imalatı

35 . Diğer ulaşım araçlarının imalatı

36 . Mobilya imalatı; başka yerde sınıflandırılmamış diğer imalatlar

37 . Yeniden değerlendirme

40 . Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı

41 . Suyun toplanması, arıtılması ve dağıtılması