Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerleri grubu hariç, diğer işyeri büyüklüğü gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazanç ve ücretlerin elektrik gaz ve su sektöründe imalat ile maden ve taşocakçılığı sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyeri büyüklüğü grubunda ise en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazanç ve ücretin maden ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir.

Grafik 3. İşyeri büyüklüğü ve dönemlere göre aylık ortalama brüt kazanç

İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, her iki dönemde de toplu iş sözleşmesi kapsamındaki kamu ve özel sektör işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).

TİS kapsamındaki işyerlerinde 1997 yılının ilk yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 108 milyon 378 bin TL. ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 87 milyon 402 bin TL. iken, 1997 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 148 milyon 534 bin TL.'ye ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 119 milyon 35 bin TL.'ye yükselmiştir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise 1997 yılının ilk yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 46 milyon 968 bin TL. ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 42 milyon 385 bin TL. iken, 1997 yılının ikinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 68 milyon 38 bin TL., kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 61 milyon 897 bin TL. olarak tahmin edilmiştir. Bu durumda, kamu ve özel sektör ayrımına da bakıldığında, TİS kapsamındaki işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançların toplu iş sözleşmesi kapsamı dışında kalan kamu ve özel sektör işyerlerindeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlara göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2). Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.

İşyerinin bulunduğu yedi coğrafi bölge (seçilmiş iller dahil değil) ve seçilmiş dört ile göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, 1997 yılının ilk döneminde, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın sırasıyla, en yüksek Adana ili (104 milyon 686 bin TL.), Karadeniz Bölgesi (95 milyon 685 bin TL.) ve Ankara ilinde (93 milyon 371 bin TL.) olduğu görülmektedir. 1997 yılının ikinci döneminde ise bu sıralama şu şekilde değişmiştir. 1997 yılının ikinci döneminde, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazanç sırasıyla, Karadeniz Bölgesi (133 milyon 261 bin TL.), Adana ili (132 milyon 721 bin TL.) ve Doğu Anadolu Bölgesinde (130 milyon 13 bin TL.) elde edilmiştir (Tablo 7).

1997 yılının ilk yarısında kamu sektöründe, Akdeniz Bölgesi (Adana hariç), Ankara ili ve Ege Bölgesinde (İzmir hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. 1997 yılının ikinci yarısında kamu sektöründe, Akdeniz Bölgesi (Adana hariç), Ege Bölgesi (İzmir hariç) ve İzmir ilinde aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir.

Özel sektörde ise; 1997 yılının her iki döneminde de, Adana ili, Marmara Bölgesi (İstanbul hariç) ve Ankara ilinde aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo7).

İkramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında 1997 yılının birinci ve ikinci döneminde en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde 1997 yılı birinci dönemde ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 13.8, ikinci dönemde ise % 16.1'dir. Bu oranlar, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında; kamu sektöründe 1997 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı %13.9, ikinci döneminde ise % 15.6 olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise, 1997 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı %12.5, ikinci döneminde ise % 12.3 olduğu görülmektedir (Tablo 1).

İşyeri büyüklüğüne göre bakıldığında her iki dönemde de işyeri büyüklüğü arttıkça ikramiye ve prim ödemelerin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının arttığı görülmektedir (Tablo 3). Yine, her iki dönemde de, toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).

Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda, düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 1997 yılının ilk yarısında % 3.8 , kamu sektöründe % 4.5, özel sektörde ise % 3.4 olarak tahmin edilmiştir. 1997 yılının ikinci yarısında ise düzensiz sosyal yardımların, aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı % 3.6, kamu sektöründe % 4.3, özel sektörde ise % 3.3 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).

İşyeri büyüklüğüne göre sosyal yardımlara bakıldığında her iki dönemde de işyeri büyüklüğü arttıkça brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının arttığı görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde sosyal yardım ödemelerin daha yüksek düzeyde gerçekleştiği görülmektedir (Tablo 3). Sosyal yardımlar, toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre incelendiğinde, her iki dönem için de geçerli olmak üzere toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).