2001 İstihdam ve Kazanç Anketi I. Dönem (1 Ocak 2001 - 30 Haziran 2001) sonuçları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
Fiili çalışma karşılığı saatlik ücret
2001 yılının birinci döneminde fiili çalışma karşılığı saatlik ücret işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığında, işyeri büyüklük grubu arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin de genellikle arttığı görülmektedir. İşyeri büyüklük grubuna göre fiili çalışma karşılığı saatlik ücret, bütün işyeri büyüklük gruplarında en yüksek elektrik, gaz ve su sektöründedir (Grafik 1).
Ekonomik faaliyet kolu
2001 yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan ekonomik faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 844 milyon 743 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Elektrik, gaz ve su sektörünü madencilik ve taş ocakçılığı sektörü takip etmektedir. Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 716 milyon 317 bin TL dir.
2001 yılının birinci döneminde kazancın bileşenlerini oluşturan brüt ücretin, brüt kazanç içindeki payı elektrik, gaz ve su sektöründe % 85.8, imalat sektöründe % 85.3 ve madencilik ve taşocakçılığı sektöründe ise % 76.1 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinde, 2001 yılının birinci döneminde madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın 977 milyon 509 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. İmalat sanayii sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, 800 milyon 477 bin TL ile 'Ana metal sanayi' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 989 milyon 23 bin TL 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır (Tablo 4).
Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işyerlerinde; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 2001 yılının birinci döneminde 1 milyar 141 milyon 592 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. TİS kapsamında imalat sanayi sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 171 milyon 248 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazancın 991 milyon 278 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 5).
TİS kapsamı dışındaki işyerlerinde, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 300 milyon 401 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolundadır. İmalat sanayi sektöründe ise, en yüksek ortalama brüt kazancın, 591 milyon 621 bin TL ile 'Elektrikli makina, radyo, televizyon, haberleşme teçhizatı ve cihazları ile tıbbi ve optik aletler imalatı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 6).
Kamu ve özel sektör ayrımı
Aylık ortalama brüt kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 2001 yılının birinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 968 milyon 872 bin TL ile imalat sanayi sektöründe olduğu görülmektedir (Tablo 1). Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazanç 991 milyon 367 bin TL ile elektrik, gaz ve su sektöründedir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, elektrik, gaz ve su sektörü hariç, kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazançları, özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir.
İşyeri büyüklüğü
İşyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, birinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da genellikle yükseldiği görülmektedir. 2001 yılının ilk yarısında 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 294 milyon 763 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 264 milyon 804 bin TL'dir. 2001 yılının ilk yarısında 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 791 milyon 390 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 644 milyon 969 bin TL olarak tahmin edilmiştir (Tablo 3).
Grafik 3. Ekonomik faaliyet kolu ve işyeri büyüklüğüne göre aylık ortalama brüt kazanç, 2001 (I)
Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri hariç diğer tüm işyeri büyüklük gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe, maden ve taşocakçılığı ile imalat sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri içinde ise en yüksek aylık ortalama brüt kazanç madencilik ve taşocakçılığı sektöründedir (Grafik 3).
İşyerinin toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmaması durumu
İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, TİS kapsamında ki kamu ve özel sektör işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, TİS kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).
TİS kapsamındaki işyerlerinde 2001 yılının birinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 818 milyon 171 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 668 milyon 722 bin TL dir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise 2001 yılının birinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 331 milyon 585 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 303 milyon 8 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Kamu ve özel sektör ayrımına da bakıldığında, TİS kapsamındaki işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar TİS kapsamı dışında kalan kamu ve özel sektör işyerlerindeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlara göre daha yüksek seyretmektedir. Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.
Coğrafi bölge ve seçilmiş iller
İşyerinin bulunduğu yedi coğrafi bölge (seçilmiş iller dahil değil) ve seçilmiş dört ile göre aylık ortalama brüt kazançlar incelendiğinde, 2001 yılının birinci döneminde, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın sırasıyla, en yüksek Doğu Anadolu Bölgesi (777 milyon 82 bin TL), Adana ilinde (669 milyon 966 bin TL) ve Karadeniz Bölgesinde (664 milyon 171 bin TL) olduğu görülmektedir (Tablo 7).
2001 yılının ilk yarısında kamu sektöründe, İzmir ilinde, Doğu Anadolu Bölgesinde ve İç Anadolu Bölgesinde (Ankara hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise; 2001 yılının birinci döneminde Adana ili, Ankara ili ve Marmara Bölgesinde (İstanbul hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 7).
İkramiye ve prim ödemeleri
İkramiye ve prim ödemelerinin, aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında 2001 yılının birinci döneminde en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde 2001 yılının birinci döneminde ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 17.1' dir (Tablo 1).
İkramiye ve prim ödemelerinin oranı, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında; 2001 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının kamu sektöründe % 14.5, özel sektörde ise % 11 olduğu görülmektedir (Tablo 1).
İşyeri büyüklüğüne göre bakıldığında birinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı genellikle artmaktadır. Yine, toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir.
Düzensiz sosyal yardımlar
Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda, düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 2001 yılının ilk yarısında % 3, kamu sektöründe % 4.5, özel sektörde ise % 2.3 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
İşyeri büyüklüğüne göre sosyal yardımlara bakıldığında birinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının da arttığı görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde sosyal yardım ödemeleri genellikle daha yüksek düzeyde gerçekleşmektedir. Sosyal yardımlar, toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre incelendiğinde, birinci dönemde toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde, brüt düzensiz sosyal yardım ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının toplu iş sözleşmesi uygulanmayan işyerlerine göre genellikle daha yüksek olduğu görülmektedir.
Asgari ücret
Asgari ücretler; 16 yaşını dolduranlar için, 01.01.2001-30.06.2001 tarihleri arasında aylık brüt 139 milyon 950 bin TL'dir. 16 yaşını doldurmayanlar için ise bu rakam 01.01.2001-30.06.2001 tarihleri arasında aylık brüt 118 milyon 957 bin 500 TL'dir.2002 yılı I. Dönem geçici sonuçları, bir önceki yılın aynı dönem sonuçları ile karşılaştırıldığında aşağıdaki sonuçlar gözlenmiştir.
ÜCRET VE KAZANÇ ANKETLERİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA TANIM VE KAVRAMLARTABLOLAR
