2002 İstihdam ve Kazanç Anketi I. Dönem (1 Ocak 2002 - 30 Haziran 2002) sonuçları incelendiğinde aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
Fiili çalışma karşılığı saatlik ücret
2002 yılının birinci döneminde fiili çalışma karşılığı saatlik ücret işyeri büyüklüğüne göre karşılaştırıldığında, işyeri büyüklük grubu arttıkça kişi başına fiili çalışma karşılığı saatlik ücretin de genellikle arttığı görülmektedir. İşyeri büyüklük grubuna göre en yüksek fiili çalışma karşılığı saatlik ücret, bütün işyeri büyüklük gruplarında elektrik, gaz ve su sektöründedir (Grafik 1).
Ekonomik faaliyet kolu
2002 yılının birinci döneminde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan ekonomik faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe olduğu görülmektedir. Elektrik, gaz ve su sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 215 milyon 881 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Elektrik, gaz ve su sektörünü madencilik ve taş ocakçılığı sektörü takip etmektedir. Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 136 milyon 463 bin TL dir.
2002 yılının birinci döneminde kazancın bileşenlerini oluşturan brüt ücretin, brüt kazanç içindeki payı imalat sektöründe % 85.4, elektrik, gaz ve su sektöründe % 84.7 ve madencilik ve taşocakçılığı sektöründe ise % 77.5 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
Aylık ortalama brüt kazançlar iki basamaklı ekonomik faaliyet kolu itibariyle incelendiğinde, 2002 yılının birinci döneminde madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek kişi başına aylık ortalama brüt kazancın 1 milyar 549 milyon 301 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. İmalat sanayii sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 203 milyon 306 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 457 milyon 82 bin TL 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolundadır (Tablo 4).
Toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamındaki işyerlerinde; madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 2002 yılının birinci döneminde 1 milyar 875 milyon 146 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. TİS kapsamında imalat sanayi sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 1 milyar 823 milyon 846 bin TL ile 'Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri, kimyasal madde, plastik ve kauçuk ürünleri imalatı' ekonomik faaliyet kolundadır. Elektrik, gaz ve su sektöründe ise en yüksek ortalama brüt kazancın 1 milyar 459 milyon 456 bin TL ile 'Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 5).
TİS kapsamı dışındaki işyerlerinde, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe en yüksek ortalama brüt kazanç, 386 milyon 694 bin TL ile 'Ham petrol ve doğalgaz çıkarımı ve metal cevheri madenciliği' ekonomik faaliyet kolundadır. İmalat sanayi sektöründe ise, en yüksek ortalama brüt kazancın, 860 milyon 244 bin TL ile 'Motorlu kara taşıtı, romörk ve diğer ulaşım araçları imalatı' ekonomik faaliyet kolunda olduğu görülmektedir (Tablo 6).
Kamu ve özel sektör ayrımı
Aylık ortalama brüt kazançlar kamu ve özel sektör ayrımında incelendiğinde, 2002 yılının birinci döneminde kamu sektöründe en yüksek ortalama brüt kazancın 1 milyar 454 milyon 115 bin TL ile madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir (Tablo 1). Özel sektörde ise en yüksek ortalama brüt kazanç 1 milyar 316 milyon 921 bin TL ile elektrik, gaz ve su sektöründedir. Grafik 2'de de görüleceği gibi, elektrik, gaz ve su sektörü hariç, kamu sektöründe çalışanların ortalama brüt kazançları, özel sektörde çalışanlara göre daha yüksektir.
İşyeri büyüklüğü
İşyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar karşılaştırıldığında, birinci dönemde işyeri büyüklüğü arttıkça kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazancın da genellikle yükseldiği görülmektedir. 2002 yılının ilk yarısında 1-9 ücretli çalışanı bulunan küçük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 374 milyon 71 bin TL, aylık ortalama brüt ücret ise 347 milyon 840 bin TL'dir. 2002 yılının ilk yarısında 500 ve daha fazla ücretli çalışanı bulunan büyük ölçekli işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 75 milyon 316 bin TL, kişi başına aylık ortalama brüt ücret ise 875 milyon 461 bin TL olarak tahmin edilmiştir(Tablo 3).
Grafik 3. Ekonomik faaliyet kolu ve işyeri büyüklüğüne göre aylık ortalama brüt kazanç, 2002 (I)
Sektörler itibariyle işyeri büyüklüğüne göre kişi başına aylık ortalama brüt kazançlar karşılaştırıldığında, 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri hariç diğer tüm işyeri büyüklük gruplarında, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın elektrik, gaz ve su sektöründe, maden ve taşocakçılığı ile imalat sektörüne göre daha yüksek seyrettiği görülmektedir. 500 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerleri içinde ise en yüksek aylık ortalama brüt kazanç madencilik ve taşocakçılığı sektöründedir (Grafik 3).
İşyerinin toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmaması durumu
İşyerinin doğrudan veya dolaylı toplu iş sözleşmesi kapsamında olup olmama durumuna göre aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar incelendiğinde, TİS kapsamındaki kamu ve özel sektör işyerlerinde ücretli çalışanların aylık ortalama brüt ücret ve kazançlarının, TİS kapsamı dışında bulunan işyerlerine göre daha yüksek olduğu görülmektedir (Tablo 2).
TİS kapsamındaki işyerlerinde 2002 yılının birinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 1 milyar 179 milyon 50 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 960 milyon 298 bin TL dir. TİS kapsamı dışında kalan işyerlerinde ise 2002 yılının birinci yarısında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç 476 milyon 14 bin TL ve kişi başına aylık ortalama brüt ücret 434 milyon 617 bin TL olarak tahmin edilmiştir. Kamu ve özel sektör ayrımına da bakıldığında, TİS kapsamındaki işyerlerinde kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlar TİS kapsamı dışında kalan kamu ve özel sektör işyerlerindeki kişi başına aylık ortalama brüt ücret ve kazançlara göre daha yüksek seyretmektedir. Sonuç olarak, toplu iş sözleşmelerinin ücretler ve kazançlar üzerinde çok etkili olduğu görülmektedir.
Coğrafi bölge ve seçilmiş iller
İşyerinin bulunduğu yedi coğrafi bölge (seçilmiş iller dahil değil) ve seçilmiş dört ile göre aylık ortalama brüt kazançlar incelendiğinde, 2002 yılının birinci döneminde, kişi başına aylık ortalama brüt kazancın sırasıyla, en yüksek Doğu Anadolu Bölgesi (971 milyon 511 bin TL), Karadeniz Bölgesinde (946 milyon 496 bin TL) ve Akdeniz Bölgesinde (Adana hariç) (899 milyon 271 bin TL) ve olduğu görülmektedir (Tablo 7).
2002 yılının ilk yarısında kamu sektöründe, İzmir ilinde, Akdeniz Bölgesinde (Adana hariç) ve Ege Bölgesinde (İzmir hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Özel sektörde ise; 2002 yılının birinci döneminde Adana ili, Ankara ili ve Marmara Bölgesinde (İstanbul hariç) aylık ortalama brüt kazancın diğer bölge ve illere göre daha yüksek olduğu görülmektedir(Tablo 7).
İkramiye ve prim ödemeleri
İkramiye ve prim ödemelerinin, aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranına bakıldığında 2002 yılının birinci döneminde en yüksek değerin madencilik ve taşocakçılığı sektöründe olduğu görülmektedir. Bu sektörde 2002 yılının birinci döneminde ikramiye ve primin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranı % 17.7' dir (Tablo 1).
İkramiye ve prim ödemelerinin oranı, kamu-özel sektör ayrımında karşılaştırıldığında; 2002 yılının birinci döneminde ikramiye ve prim ödemelerinin aylık ortalama brüt kazanç içindeki oranının kamu sektöründe % 14.9, özel sektörde ise % 11.1 olduğu görülmektedir (Tablo 1).
Düzensiz sosyal yardımlar
Ankette kapsanan üç ekonomik faaliyet kolunda, düzensiz sosyal yardımların aylık ortalama brüt kazanç içindeki payı 2002 yılının ilk yarısında % 2.9, kamu sektöründe % 3.8, özel sektörde ise % 2.5 olarak tahmin edilmiştir (Tablo 1).
Asgari ücret
Asgari ücretler; 16 yaşını dolduranlar için, 01.01.2002-30.06.2002 tarihleri arasında aylık brüt 222 milyon 750 bin TL'dir. 16 yaşını doldurmayanlar için ise bu rakam 01.01.2002-30.06.2002 tarihleri arasında aylık brüt 188 milyon 700 bin 750 TL'dir.
ÜCRET VE KAZANÇ ANKETLERİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA TANIM VE KAVRAMLARTABLOLAR
