Tablo 1. İktisadi faaliyet kolu ve cinsiyete göre ücretli çalışan oranı, ortalama ücret ve kazanç

ORTALAMA BRÜT KAZANÇ

1994 Kasım ayında kişi başına aylık ortalama brüt kazanç, ankette kapsanan iktisadi faaliyet kolları itibariyle karşılaştırıldığında, en yüksek kazancın 22 milyon 316 bin TL. iIe elektrik, gaz ve su iktisadi faaliyet kolunda olduğu görülmektedir. 1994 yılında, yine bu sektörde çalışanlar en yüksek yıllık ortalama brüt kazancı (233 milyon 931 bin TL.) elde etmişlerdir (Tablo 1).

Ücretli çalışanların, cinsiyetlerine göre Kasım ayındaki aylık ve 1994 yılındaki yıllık ortalama brüt kazançları karşılaştırıldığında, erkeklerin kadınlara göre daha yüksek kazanç elde ettikleri görülmektedir. 1994 yılında erkeklerin yıllık ortalama brüt kazancı 185 milyon 931 bin TL., kadınlarınki ise 106 milyon 729 bin TL. olarak tahmin edilmiştir. Kadınların 1994 yılındaki yıllık ortalama brüt kazançları, erkeklerin yıllık ortalama brüt kazançlarının % 57.4'ü kadardır (Tablo 1).

Yaş gruplarına göre 1994 yılındaki yıllık kazançlar karşılaştırıldığında, yaş ile kazanç arasındaki ilişki beklenen yöndedir. Kazançlar, 55 yaşına kadar sürekli artmakta, 55 yaşından sonra azalmaktadır. Ücretli çalışanların yaş gruplarına göre dağılımı incelendiğinde, ücretli çalışanların genelde, 25-54 yaş grubunda toplandıkları görülmektedir (% 83). Ancak, cinsiyet ayrımına bakıldığında ortaya farklı bir tablo çıkmaktadır. Kadınların erkeklere göre daha genç yaş gruplarında yer aldıkları görülmektedir. Örneğin; 20-24 yaş grubunda ücretli çalışan erkeklerin toplam erkekler içindeki oranı % 7.1 iken, bu grupta kadınların toplam kadınlar içinde oranı % 21.2'dir. Görüldüğü gibi ücretli çalışan kadınlar erkeklere göre daha genç bir grup oluşturmaktadır. Yaş grubu iktisadi faaliyet kolları itibariyle incelendiğinde, imalat sanayinde çalışan genç yaş grubuna dahil kişilerin oranının diğer faaliyet kollarına göre daha yüksek olduğu dikkati çekmektedir. 24 yaşın altında çalışanların oranı, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe % 6.2, elektrik, gaz ve su sektöründe % 3.4 iken bu oran imalat sanayii sektöründe % 17.1'dir (Tablo 3).

Ücretli çalışanların eğitim durumuna göre Kasım ayındaki aylık ve 1994 yılındaki yıllık ortalama brüt kazançları incelendiğinde; genellikle eğitimli kişilerin daha fazla kazanç elde ettikleri görülmektedir. Yani; genel bir eğilim olarak, eğitim ile birlikte kazanç ta artmaktadır. Yalnız, elektrik, gaz ve su sektöründe dalgalı bir gelişme sözkonusudur.

Madencilik ve taşocakçılığı sektöründe kısmen, elektrik, gaz ve su sektöründe ise belirgin olarak teknik lise mezunları, yüksek öğrenimli kişilerden daha fazla kazanç elde etmektedir (Tablo 4).. Bu da Sosyal Sigortalar Kurumuna kayıtlı olanların, Emekli Sandığına kayıtlı olanlardan daha fazla kazanç elde etmesinden kaynaklanmaktadır. Örneğin; SSK'ya kayıtlı bir teknik lise mezununun yıllık ortalama brüt kazancı 267 milyon 902 bin TL. iken, Emekli Sandığına kayıtlı bir teknik lise mezununun yıllık ortalama brüt kazancı 135 milyon 515 bin TL. olarak tahmin edilmiştir. Teknik lisenin, kadınların kazançlarını erkelere oranla daha az etkilediği görülmektedir.

Ücretli çalışanların kazançları kıdem yılına göre incelendiğinde, elektrik, gaz ve su sektöründeki, tecrübesi 20 yıldan fazla olanlar hariç tutulursa, kazançların tecrübeyle birlikte arttığı gözlenmektedir. 1994 yılında, bir yıllık tecrübeye sahip bir kişinin yıllık ortalama brüt kazancı 94 milyon 528 bin TL., 20 ve daha fazla tecrübeye sahip bir kişinin yıllık ortalama brüt kazancı 306 milyon 138 bin TL. olarak tahmin edilmiştir (Tablo 5).

Toplu iş sözleşmesi uygulanan işyerlerinde çalışanlar çok daha yüksek kazanç elde etmektedir. Bir başka deyişle toplu iş sözleşmelerinin kazançlar üzerinde çok etkin olduğu görülmektedir. (Tablo 6).Aynı şekilde, işyeri büyüklüğü de ücretli çalışanların kazançlarını geniş ölçüde etkilemektedir. (Tablo 7).

Sektörler itibariyle ücretli çalışanların yıllık ortalama brüt kazançları karşılaştırıldığında, 1994 yılında kamu sektöründe çalışanların yıllık ortalama brüt kazancının özel sektörde çalışanlara göre çok daha yüksek olduğu görülmektedir.

İSTİHDAM

Kapsanan iktisadi faaliyet kolları içinde, ücretli çalışanların dağılımı incelendiğinde, en büyük payı, % 84.7 ile imalat sanayinde çalışanlar oluşturmaktadır. Bunu, % 8.6 ile elektrik, gaz ve su, % 6.7 ile de madencilik ve taşocakçılığı sektöründe çalışanlar takip etmektedir. Ücretli çalışanların % 82.1'i erkek, % 17.9'u ise kadınlardan oluşmaktadır(Tablo 1).