ÜCRET VE KAZANÇ ANKETLERİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMA

Ücret istatistikleri konusunda ilk çalışma, İşçi Ücretleri Anketi adı altında 1954 yılı Nisan ayında uygulanmış ve bu ankette maden, taşocakları, mensucat ve çimento sanayii kolları kapsanmıştır. Daha sonraki anketlerde gıda, içki, tütün, matbaacılık, mobilyacılık, deri, kereste, tuğla, kiremit, cam sanayileri de kapsama dahil edilmiştir. Başlangıçta altı ayda bir uygulanan anket, 1956 yılından itibaren Nisan, Ağustos ve Aralık aylarında olmak üzere yılda üç kez uygulanmıştır. Söz konusu anketler, nüfusu 50 000'den fazla olan yerleşim yerlerinde dört ve daha fazla işçi çalıştıran, nüfusu 50 000'den az şehirlerde ise on ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde uygulanmıştır. Bu anketler, seçilmiş sekiz ilde ve sekiz iktisadi faaliyet kolunda 1962 yılına kadar devam etmiştir. 1962 yılında bu konuda herhangi bir faaliyet olmamış, 1963 yılında yapılan anketin sonuçları ise iç tutarsızlık nedeniyle yayınlanamamıştır.

Daha sonra, ara verilen İşçi Ücretleri Anketi, Nisan 1975'te yeniden uygulanmış, ancak bu kez üçer aylık dönemler itibariyle uygulanan Sanayi İstatistikleri olarak adlandırılmıştır. 1979 yılı Eylül ve Aralık aylarında devlet sektöründe 20 ve daha fazla, özel sektörde ise 100 ve daha fazla işçi çalıştıran imalat sanayi işyerlerinde anket tekrar edilmiş ve bu yıllara ait bilgilerin Aralık ayı bilgileri değerlendirilerek bir kitapta yayınlanmıştır. Bunu 1981-1985 anketleri takip etmiş, fakat elde edilen veriler tutarsız görüldüğünden yayınlanmamıştır.

1992 yılında, UNDP'nin maddi, ILO'nun da teknik desteği ile yürütülen İşgücü Piyasası Enformasyon Sisteminin Geliştirilmesi (İPES) adlı proje kapsamında, ücret anketlerinin uygulanması tekrar irdelenmiş ve başlangıçta istihdam ve ücret yapısı anketi ile istihdam ve kazanç anketlerinin, daha sonra da işgücü maliyeti anketinin uygulanması hedeflenmiştir.

Devlet İstatistik Enstitüsü, Ağustos 1994 yılında İstihdam ve Eğitim Projesi kapsamında, İşgücü Piyasası Bilgi Sistemi adlı yeni bir projeye başlamıştır. Temel amacı işgücü piyasası verilerinin geliştirilmesini ve bu konudaki araştırmaların yaygınlaştırılmasını sağlamak olan bu proje kapsamında bir Danışma Kurulu oluşturulmuştur. İşgücü Piyasası Bilgi Danışma Kurulu (İPBDK), işgücü piyasası ile ilgili verilerin başlıca üretici ve kullanıcılarının katılımı ile oluşturulmuştur. Kurulun temel amacı; işgücü piyasası hakkında bilgi üreten ve kullananlar arasındaki iletişim ve koordinasyonu etkinleştirmek ve istatistiksel ürünlerin geliştirilmesine katkıda bulunarak, İşgücü Piyasası Bilgi Sistemini geliştirmektir. Kurul 1995 yılında yaptığı toplantılar sonucunda ücret, kazanç ve işgücü maliyeti tanımını oluşturan bileşenleri belirlemiş ve bu tanımların kullanılması konusunda mutabakat sağlamıştır . Bu karar İPBDK üyelerine birer yazı ile iletilmiştir.

Enstitümüz, ücret anketlerinde kullanılacak olan soru kağıtlarının, hem uluslararası standartlara uygun hem de ülke ihtiyaçlarına cevap verecek yapıda olmasını amaçlamıştır. Bu konuda, öncelikle kullanıcıların konu ile ilgili ihtiyaçları saptanmış, diğer bir deyişle çalışmanın hitap edeceği kitle belirlenmiş, Enstitü yayınları başta olmak üzere ülke içindeki ücret verilerini içeren yayınlar taranmış, ILO yayınları incelenmiş, Enstitü içinden ve dışından veri üretici ve kullanıcıları ile yapılan ortak toplantılarda konu ayrıntılarıyla tartışılarak hazırlık çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar sonucunda kapsamlı bir soru kağıdı hazırlanmıştır. Konu, muhasebe konusunda uzman kişilerle tartışılarak, hazırlanan soru kağıdının uygulanabilirliği araştırılmış, daha sonra yapılan incelemeler doğrultusunda, "İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi" ve "İstihdam ve Kazanç Anketi" olmak üzere iki ayrı soru kağıdı geliştirilmiştir. Her iki soru kağıdı da pilot çalışma ile alanda birkaç defa denenmiştir.

Geliştirilen bu soru kağıtlarından, İstihdam ve Kazanç Anketinin ilk aşamada yılda iki kez, İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi'nin ise Kasım ayı referans alınarak üç yılda bir uygulanması planlanmıştır.

İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi ile ücretli çalışanların; iktisadi faaliyet kolu, mesleği, kıdemi, cinsiyeti, yaş grubu, eğitim durumu, işyerinde çalışma şekli vb. özellikleri ayrımında haftalık ortalama çalışma süresi, saatbaşı ortalama brüt ücreti, ortalama aylık ve yıllık brüt kazancı hakkında bilgi derlenmesi amaçlanmıştır. Böylece ücret ve kazancın, zaman içerisinde, ücretlinin kişisel niteliklerine göre gelişimini izlemek mümkün olacaktır.

İstihdam ve Ücret Yapısı Anketi'nde Türkiye genelinde tarım dışı tüm sektörlerin kapsanması planlanmıştır. Ancak, tarım dışı tüm sektörlerde faliyette bulunan işyerlerinin güncel bir adres listesinin olmaması nedeniyle anketin ilk uygulamasında, adres ve diğer bilgileri güncel olan madencilik, taşocakçılığı, elektrik, gaz ve su sektörlerinin tamamı ile imalat sanayinde 10 ve daha fazla ücretli kişi çalıştıran işyerleri kapsanmıştır.

Alan uygulamasına bu yıl başlanacak olan İstihdam ve Kazanç Anketi ile, iktisadi faaliyet kolu, coğrafi bölge, işyeri büyüklüğü ve işyerinin diğer özellikleri ayrımında ücretli çalışanların toplam kazancı ve kazancın bileşenleri hakkında bilgi derlenmesi amaçlanmıştır.

Yılda iki kez uygulanması planlanan İstihdam ve Kazanç Anketinin, ilk döneminde Ocak-Haziran aylarının, ikinci döneminde ise Temmuz - Aralık aylarının bilgileri derlenecektir. Bu anketin İstihdam ve Ücret Yapısı Anketine göre en önemli farklılığı, işyerindeki tüm ücretli çalışanlara ait kazanç bilgilerinin, ücretli çalışanların kişisel özelliklerine göre değil, kazancın alt bileşenlerine göre elde edilmeye uygun olmasıdır.