1998 YILINDA UYGULANAN TARIMSAL İŞLETMELERDE (HANEHALKI) ÜCRET YAPISI ANKETİ SONUÇLARINA GÖRE, SÜEKLİ TARIM İŞÇİLERİNE ÖDENEN ORTALAMA AYLIK ÜCRETİN 1997 YILINA GÖRE, KADINLAR İÇİN %93.06 ORANINDA ARTARAK 51 000 000 TL VE ERKEKLER İÇİN %91.64 ORANINDA ARTARAK 57 524 000 TL OLARAK GERÇEKLEŞTİGİ GÖRÜLMEKTEDİR. DEVLET SEKTÖRÜNDEKİ TARIM İŞLETMELERİMDEN DERLENEN ANKET SONUÇLARINA GÖRE İSE YİNE BİR ÖNCEKİ YILA GÖRE, KADIN MEVSİMLİK TARIM İŞÇİLERİNİN GÜNLÜK ÜCRETLERİNİN %108.54 ORANINDA ARTARAK 2 759 259 TL VE ERKEK İŞÇİLERİN ÜCRETLERİNİN %77.59 ORANINDA ARTARAK 3 018 987 TL OLARAK GERÇEKLEŞTİĞİ GÖRÜLMEKTEDİR.SÜREKLİ KADIN TARIM İŞÇİLERİNİN ORTALAMA AYLIK ÜCRETLERİ İSE %86.41 ORANINDA ARTARAK 112 500 000 TL VE ERKEK İŞÇİLERİN ÜCRETLERİ %78.88 ORANINDA ARTARAK 102 476 640 TL OLARAK GERÇEKLEŞMİŞTİR.
1998 YILINDA UYGULANAN TARIMSAL İŞLETMELER ÜCRET YAPISI ANKETLERİ, ÖZEL İŞLETMELER OLAN HANEHALKI YADA HANEHALKI ORTAKLIĞI ŞEKLİNDEKİ GELENEKSEL YAPIYA SAHİP TARIM İŞLETMELERİNDE UYGULANAN "TARIMSAL İŞLETMELERDE (HANEHALKI) ÜCRET YAPISI ANKETİ" VE DEVLET İŞLETMELERİ OLAN TARIM İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜKLERİ, ARAŞTIRMA ENSTİTÜLERİ VE ÜRETME İSTASYONLARI NİTELİĞİNDEKİ İŞLETMELERDE UYGULANAN "İSTİHDAM VE ÜCRET YAPISI ANKETİ" OLMAK ÜZERE İKİ TANEDİR.
BU KAYNAKLARDAN ELDE EDİLEN VERİLERE DAYALI SONUÇLAR 1997 YILI İLE KARŞILAŞTIRMALI OLARAK AŞAĞIDAKİ TABLOLARDA ÖZETLENMİŞTİR.
TARIM İŞÇİLERİNİN ORTALAMA ÜCRETLERİ:
ORTALAMA GÜNDELİK VE AYLIK ÜCRETLER:
İllere göre:
Mevsimlik tarım işçilerine yapılan en yüksek gündelik ücret ödemesi, erkek işçiler için, Bursa’da 3 900 000 TL. olarak, kadın işçiler için Konya’da 2 754 000 TL. olarak gerçekleşmiştir. En düşük gündelik ücretler ise, erkek tarım işçileri için 1 547 000 TL. olarak Gaziantep’de, kadın işçiler için 1 258 000 TL. olarak Kilis’de gerçekleşmiştir (Tablo 1).
Tarımsal faaliyette bulunan hanehalklarının, sürekli tarım işçilerine ödedikleri aylık ortalama ücretlerin illere ve cinsiyete göre değişimine bakıldığında ise, 80 833 000 TL. ile Aydın’ın erkek işçilere en yüksek ücretin ödendiği il olduğu görülmektedir. 20 200 000 TL. ile Konya ise erkek işçilere en düşük ortalama ücretin ödendiği il olarak gözlenmektedir. (Tablo 1).
Seçilmiş faaliyet türleri ve ürün çeşitlerine göre:
Mevsimlik tarım işçilerine ödenen en yüksek ve en düşük gündelik ücretlerin, faaliyet ve cinsiyete göre nasıl gerçekleştiği irdelendiğinde, 3 682 000 TL. ile meyve dip temizleme faaliyeti yapan erkek işçilerin en yüksek, 1 300 000 TL. ile arazinin bitkiden temizlenmesi işi yapan kadın işçilerin en düşük ücreti aldıkları görülmektedir (Tablo 2).
Mevsimlik tarım işçilerine ödenen en yüksek ve en düşük gündelik ücretlerin, ürün çeşitlerine göre ve seçilmiş faaliyet türlerine göre nasıl gerçekleştiğine bakıldığında ise, 5 000 000 TL ile, çay toplama işinde çalışan erkek ve kadın işçilerin, fındık ve tütün sulama işlerinde çalışan erkek işçilerin en yüksek, 1 400 000 TL ile sivri biber ürün toplama işi yapan erkek işçilerin en düşük ücreti aldıkları görülmektedir (Tablo 3).
ORTALAMA PARÇABAŞI ÜCRETLER:
Ürün ve faaliyet türlerine göre:
Parçabaşı ücret ödeme şekillerine göre mevsimlik tarım işçilerine ödenen ortalama ücretler incelendiğinde, en yaygın olarak dekar başı ödeme yapıldığı ve en yüksek dekar başı ücret ödemesinin 8 050 000 TL. olarak şeker pancarı ürün toplama, en düşük dekar başı ücret ödemesinin ise 305 000 TL olarak soya sulama faaliyetleri için yapıldığı görülmektedir (Tablo 4).
TARIM İŞÇİLERİNE SAĞLANAN İMKANLAR:
Mevsimlik tarım işçilerine sağlanan imkanların dağılımına bakıldığında, en yaygın olarak sağlanan imkanların, işçilerin ulaşım, barınma ve yemek masraflarının karşılanması olduğu, imkanlardan yararlandırılan tüm işçilerin %63,19’unun ulaşım , %16,97’sinin barınma ve %15,6’sının da yemek imkanından yararlandığı görülmektedir (Tablo 5).
Sürekli işçiler için sağlanan imkanların dağılımı, doğal olarak mevsimlik işçilere sağlanan imkanlardan daha farklı bir şekil ortaya koymaktadır. Sürekli tarım işçilerine en yaygın olarak sağlanan imkanlar, imkanlardan yararlanan tüm işçilerin %28,18’ine sağlanan yemek imkanı ve %22,73’üne sağlanan ödül- pirim imkanıdır (Tablo 5).
TARIMSAL FAALİYET KOLU VE MESLEK GRUPLARINA GÖRE:
Aylık ortalama kazançlar:
Tarım sektöründe faaliyette bulunan tarım işletmelerinden organize olmuş kamu işletmelerinde uygulanan bu anketin sonuçlarına göre, 1998 yılında en yüksek aylık ortalama brüt kazanç, 240 250 000 TL. ile karma çiftçilik yapan işletmelerde ziraat mühendisi olarak çalışanlar için gerçekleşmiştir. En düşük aylık ortalama kazancın ise 104 206 000 TL. ile kümes hayvancılığı yapan işletmelerde, ziraat teknisyeni olarak çalışanlar için gerçekleştiği görülmektedir
Çalışan sayısı:
Tarımsal faaliyet kolu ve seçilmiş meslek gruplarına göre çalışan sayılarını irdelediğimizde, en fazla çalışan sayısı 1 070 ile karma çiftçilik faaliyetinde bulunan tarım işletmelerinde çalışan tarım işçilerinde karşımıza çıktığı görülmektedir. En az çalışan sayısı ise 6 ile kümes hayvancılığı yetiştiriciliği yapan işletmelerde tarım işcisi olarak çalışanlarda gözükmektedir (Tablo 6).
TARIMSAL FAALİYET KOLU , CİNSİYET VE EĞİTİM DURUMUNA GÖRE:
Aylık ortalama kazançlar :
Tarımsal faaliyet kollarına ve eğitim durumlarına göre aylık ortalama brüt kazançları irdelediğimizde, en yüksek ortalama aylık kazancın 236 098 000 TL ile karma çiftçilik faaliyetinde bulunan tarım işletmelerinde çalışan yüksek okul mezunları için gerçekleştiği görülmektedir. En düşük ortalama aylık kazanç ise 119 818 000 TL ile meyvecilik faaliyetinde bulunan tarım işletmelerinde lise mezunu olarak çalışanlar için gerçekleşmiştir (Tablo 7 ).
Tarımsal faaliyet kolu ve eğitim durumlarına göre çalışan sayılarına baktığımızda en fazla çalışan sayısının 4693 ile karma çiftçilik faaliyetinde bulunan tarım işletmelerinde çalışan ilk ve ortaokul mezunları olarak karşımıza çıktığı görülmektedir. En az çalışan sayısı nın ise 16 ile kümes hayvancılığı faaliyetinde bulunan tarım işletmelerinde teknik lise mezunu olarak çalışanlar için gerçekleştiği görülmektedir (Tablo 7 ).
Çalışan sayısı :
Tarımsal faaliyet kolu, cinsiyet ve eğitim durumuna göre çalışan sayılarının oranlarına baktığımızda en yüksek oranda erkek çalışanların bulunduğu grupların % 100 ile kümes hayvancılığı yapan tarım işletmelerin de çalışan okur-yazar olmayan ve teknik lise mezunları grupları olarak gerçekleştiği görülmektedir. En yüksek oranda kadın çalışanların bulunduğu grup ise % 51,1 ile meyvecilik faaliyetinde bulunan tarım işletmelerinde okur-yazar olmayan çalışanların oluşturduğu grup olarak karşımıza çıkmaktadır (Tablo 8 ).
2)Tablo 2. FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE MEVSİMLİK İŞÇİLERE ÖDENEN ORTALAMA GÜNDELİK ÜCRETLER (TL)
3)Tablo 3. ÜRÜNLERE VE SEÇİLMİŞ FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE MEVSİMLİK İŞÇİLERE ÖDENEN ORTALAMA GÜNDELİK ÜCRETLER (TL)
4)Tablo 4. ÜRÜNLERE VE FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE MEVSİMLİK İŞÇİLERE PARÇABAŞI ESASINA DAYALI OLARAK ÖDENEN ORTALAMA ÜCRETLER (TL) (ÜCRETLER DEKAR BAŞI ÜCRET ÖDEME ŞEKLİNE GÖRE VERİLMİŞTİR)
5)Tablo 5. MEVSİMLİK VE SÜREKLİ TARIM İŞÇİLERİNE SAĞLANAN İMKANLARDAN YARARLANAN İŞÇİLER VE YAPILAN MASRAFLARIN ORANLARI (%)
6)Tablo 6. TARIMSAL FAALİYET KOLU VE SEÇİLMİŞ MESLEK GRUPLARINA GÖRE YILLIK ORTALAMA ÇALIŞILAN GÜN SAYISI,YILLIK VE AYLIK ORTALAMA KAZANÇ
7)Tablo 7. TARIMSAL FAALİYET KOLU VE EĞİTİM DURUMUNA GÖRE YILLIK VE AYLIK ORTALAMA KAZANÇ
