DIŞ YARDIM İSTATİSTİKLERİ HAKKINDA
GENEL AÇIKLAMALAR
Genel olarak dış yardım, bir ülke veya uluslararası bir kuruluş tarafından başka bir ülkeye veya uluslararası kuruluşa, iktisadi ve sosyal kalkınmayı teşvik, demokrasi ve insan haklarında iyileştirme, sosyal eşitlik, acil durumlarda temel ihtiyaçları karşılama vb. amaçlarla verilen bağışlar, krediler ve borçlar olarak tanımlanabilir.
Dış yardımın iki yönü vardır; alınan dış yardımlar, verilen
dış yardımlar. Türkiye, 1940‘lı yıllardan bu yana dış yardım alan bir ülkedir.
1980’li yıllarda ise dış yardım vermeye başlamıştır. İlk kez 1985 yılında
Bakanlar Kurulu Kararıyla (15 Haziran 1985 ve 85/9573 sayılı karar) gıda
yardımı olarak başlayan Türkiye’nin dış yardımları daha sonraları birçok
alana yayılarak devam etmiştir.
VERİLERİN DERLENMESİ
Ülkemizin yaptığı dış yardımların belirlenebilmesi için
Ekim 1998’de tüm resmi kurum ve kuruluşlardan 1997 yılına ait tüm dış yardım
ve benzeri faaliyetlere ilişkin bilgiler kurumumuz tarafından talep edilmiştir.
Yardım ve benzeri faaliyetleri olan kurumlardan gelen bilgiler doğrultusunda
ve DAC istatistik formatına uygun biçimde geçici sonuçlar elde edilmiştir.
OECD’NİN KALKINMA YARDIMI KOMİTESİ (DAC)
İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) bünyesinde, kalkınma işbirliği alanında politika yapanların ihtiyaçlarını karşılamak ve yardım veren ülkelerin karşılaştırmalı performanslarını değerlendirmek, dış yardımda evrensel ilkeleri (iyi yönetim, çevresel sürdürülebilirlik, sosyal kalkınma, insan haklarının korunması vb.) oluşturmak ve geliştirmek amacıyla teşkilatın kurulduğu ilk yıllarda Kalkınma Yardımı Komitesi (Development Assistance Committee, DAC) oluşturulmuştur.
DAC istatistikleri, DAC’ın ana fonksiyonlarından biri olan kalkınma yardımı veren üye ülkelerin politika ve programlarını gözden geçirmek ve izlemek için yıllık olarak toplanan bilgilerden oluşur.
DAC sistemi, borç alan ve veren ülkelerin sektörlerine göre akımların ayrıntılı dağılımını içerir ve sadece yıllık akımlarla ilgilenir. Bu sistemde, taahhütler, gayrisafi akımlar ve net akımlar (ödemeler eksi geri ödemeler) kaydedilir.
DAC istatistiklerinin temelini “karşılaştırılabilirlik”
oluşturur. Bu nedenle, bütün yardım veren ülkelerin aynı temelde veri kaydetmesi
ve ödemeler dengesi normları ve tanımları ile tutarlılığın mümkün olduğunca
sağlanması gereklidir.
RESMİ KALKINMA YARDIMI
Resmi Kalkınma Yardımları (RKY), bağışlar, bağış olmayan resmi kalkınma yardımları ve uluslararası kuruluşlara ödemeleri kapsar.
Bağışlar: Alıcının hiçbir yasal borca maruz kalmadığı ayni veya nakdi transferlerdir.
Proje ve Program Yardımları: Fiziksel sermayeyi artırmak için tasarlanan yatırım projelerini, bütçe ve ödemeler dengesi desteği, mal ve sermaye mallarının finansmanı ile sektör program yardımlarını kapsar.
Teknik İşbirliği: Ekonomik ve sosyal kalkınmaya katılım amacıyla yapılan eğitim, teknik bilgi veya teknik uzmanlık, danışman, işletim elemanı, eğitimci vb. faaliyetleri kapsar. Ön yatırım ve uygunluk çalışmaları da teknik işbirliği olarak rapor edilir.
Kalkınma Gıda Yardımı: Ulusal veya uluslararası programlar altında insan gıdalarının arzı, gıda arzı için yapılan nakit ödemeler, yardım veren tarafından karşılanan ulaştırma maliyetleri, hayvan yiyecekleri ve tarımsal girdiler gibi gıda yardımının bir parçası olarak yardım veren tarafından arz edilen ara ürünleri kapsar.
Acil Yardımlar: Beklenmedik olaylar oluştuğunda devletler kendi kaynaklarıyla bu olaylara karşı önlem alamazlar ve bu acil olarak önlem alınması gereken bir durumdur. Acil durumlar, doğal veya doğal olmayan felaketlerden oluşur. Bu tür durumlarda yapılan gıda, ilaç, barınma vb. konularda yapılan her türlü bağış bu kapsamda değerlendirilir.
Kalkınmayı Teşvik: Yardım alan ülkedeki kalkınmayı teşvikle ilgili çabalara destek olmak amacıyla verilen eğitim, bilgi ve beceriler konusunda yapılan yardımları kapsar.
İdari Maliyetler: Kalkınma yardımı programlarının idari maliyetleri burada gösterilir. Merkezi yardım kuruluşlarının idari bütçelerini, tamamiyle RKY dağıtımı ile ilgili yürütücü kuruluşların idari bütçelerini, yardım faaliyetlerinde bulunan çok amaçlı yürütücü kuruluşların idari maliyetlerinin belirli bir oranını ve yardım programı ile ilgili yurt dışı temsilcilikler ile diplomatik görevlerden doğan idari maliyetleri kapsar. Yardım alan ülkelerde tamamiyle yardımla ilgili olarak atanan diplomatik görevlilerin maliyetleri de burada kayıt edilir.
Diğer: Yerleşik borç verenlere faiz sübvansiyonları, alıcı tarafından üstlenilen bazı yükümlülükleri finanse etmek için uluslararası anlaşmalarla yardım alan devletlerin yararına veya onlara resmi transfer ödemelerini kapsar.
Bağış Olmayan Resmi Kalkınma Yardımları
Devlet veya Resmi Kuruluşların Verdiği Borçlar: Gıda yardımı borçları, vade yenileme ve diğer borç verme (sabit vadelerle devlet veya resmi kuruluşlarca yapılan gıda yardımı ve borçların vade düzenlemesi dışında kalan bütün borçlar) işlemlerini kapsar.
Öz Varlık Elde Etme: Yardım veren ülke tarafından resmi kuruluş olarak sınıflandırılan kuruluşların doğrudan veya öz varlık yatırımlarını kapsar.
Diğer: Öz varlık yatırımlarından başka devlet veya
menkul değer kurumları tarafından yardım alan ülkelerin resmi veya özel
sektörü tarafından ihraç edilen hisse senetlerinin alınması ile ilgili
işlemleri kapsar.
Uluslararası Kuruluşlara Ödemeler: Uluslararası kuruluşlara verilen aidat, bağış ve imtiyazlı borçları kapsar.
Bağış ve Aidatlar: Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararası Kalkınma Ajansı (IDA), Bölgesel Kalkınma Bankaları ve Diğer uluslararası kuruluşlara verilen bağış ve aidatları kapsar.
İmtiyazlı Borçlar: İmtiyazlı olarak uluslararası
kuruluşlara verilen borçları kapsar.
Diğer Resmi Akımlar: Aşağıdaki işlemleri kapsar:
İhracatla İlgili İşlemler: İhracat finansmanında uzmanlaşmış resmi sektör kuruluşları veya enstitüleri tarafından verilen ihracat kredileri ile özel ihracat kredilerini desteklemek için verilen sübvansiyon ve borçlardan oluşur.
Gelişmekte Olan Ülkelere Resmi İhracat Kredileri: Yardım alanlara doğrudan verilen ihracat kredilerini kapsar.
Ulusal Özel Sektör İhracatçılarına Verilen Borçlar: Ulusal özel sektör ihracatçılarına, ihracat kredilerinin kısmi finansmanı için verilen borçları kapsar.
Ulusal Özel Sektör İhracatçılarına Verilen Faiz Sübvansiyonları: Özel ihracat kredilerine yüklenen faiz oranını düşürmek için verilen sübvansiyonları kapsar.
Yatırımla İlgili İşlemler: Resmi kuruluşlar tarafından yapılan yatırımlar ile ilişkili işlemler bu başlık altında kapsanır.
Ulusal Özel Sektör Yatırımcılarına Verilen Borçlar: Yardım alan ülkelerdeki belirlenmiş yatırımların finansmanına yardım etmek için resmi sektör tarafından yardım eden ülkedeki özel şirketlere verilen borçları kapsar.
Ulusal Özel Sektör Yatırımcılarına Verilen Faiz Sübvansiyonları:
Yatırımlar nerede yapılırsa yapılsın yatırım programlarının finansmanına
yardım etmek için resmi sektör tarafından yardım eden ülkedeki özel sektör
şirketlerine verilen sübvansiyonları kapsar.