Enstitü Başkanlığından yapılan açıklamada ülkemizde bilgi eksikliği önemli ölçüde hissedilen ülkemizi ziyaret eden yabancıların niteliklerinin ve turizm faaliyetlerinin ekonomik boyutlarının belirlenebilmesi amacıyla, Devlet İstatistik Enstitüsü ve Turizm Bakanlığı işbirliği çerçevesinde yürütülen “Yabancı Ziyaretçiler Anketi” sonuçlarına göre 1997 yılı altı aylık Turizm Gelirinin 2 778 315 484 Dolar , Yabancı Ziyaretçilerin Beraberlerinde Götürdükleri Malların Toplam Değerinin ise 1 551 900 292 Dolar olarak hesaplandığı belirtilmiştir.
Turizm Gelirinin ve Yabancı Ziyaretçilerin Beraberlerinde Götürdükleri Malların Toplam Değerinin aylar itibariyle dağılımı aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
Yabancı ziyaretçilerin ülkemizde kalış süreleri boyunca satın almış oldukları mal ve hizmetlerin toplam değeri turizm geliri olarak ülke ekonomimize kaydedilmektedir. Bu süre içinde, satın alınan malların yanında, başlıca yararlanılan hizmet türleri; ulaşım, konaklama, lokanta, dinlenme ve eğlence vb. olmaktadır. Yabancı ziyaretçilerin ülkemizdeki seyahatleri süresince yapmış oldukları kişisel harcamalar "yabancı ziyaretçilerin yapmış oldukları harcamaların türleri itibariyle dağılımı" tablosunda gösterilmektedir. Ayrıca bu tabloda yurt dışına götürmek amacıyla alınan malların değeri de gıda maddeleri , giyecek ve diğer mallar ayrıntısında verilmiştir. Yabancı ziyaretçilerin mal ve hizmetlere yapmış oldukları harcamaların (paket tura ödenen hariç) %40.8' i otel, lokanta, pansiyon vb. hizmetler, % 10.3 ' ü ulaştırma, % 48.9 'u diğer mal ve hizmetler karşılığı elde edilmiştir.
Yabancı Ziyaretçiler Anketi'nin bir diğer boyutu da ülkemizi ziyaret eden yabancıların niteliklerini ve ülkemizi ziyaret etme amaçlarını tespit etmektir.
1997 yılının ilk altı ayında 3 486 090 kişi ülkemizi ziyaret ederek çıkış yapmıştır. Bunların % ' 52.4'ü tatil, % 10.6' sı kültürel, % 7.3'ü iş ilişkileri, % 7.4 ' ü ticari amaçla gelmiştir.
Yabancı ziyaretçilerin; "seyahatin organize biçimine ve seyahatin amaçlarına göre dağılımları", ülkelerindeki "çalışma durumuna ve seyahat amaçlarına göre dağılımları", "ziyaret amaçlarına ve yaş gruplarına göre dağılımları" , "milliyetlerine ve ülkelerindeki aylık gelirlerine göre dağılımları" ve "yabancı ziyaretçilerden Türkiye'de gelir elde edenlerin gelir gruplarına ve gelir kaynaklarına göre dağılımı" tabloları aşağıda verilmiştir.
Yabancıların ülkemize gelişleri ile ilgili ilk resmi kayıtlar Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından tutulmuştur. Sadece “ulusal güvenlik” amaçlı olan bu kayıtlar, büyük sınır kapılarında Emniyet personeli tarafından uygulanan kontrol fişlerinden elde edilmiştir.
Bilindiği gibi turizm gelirleri Ödemeler Dengesi içinde cari işlemler artışını sağlayan bir kalem olarak yer almaktadır. 29.12.1983 Gün ve 18266 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmış olan “Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı”ndan önce turizm gelirleri, yabancı pasaportlu kişilerin Türkiye’yi ziyaretleri sırasında bankalarda bozdurdukları dövizler olarak tanımlanırdı. Bu konudaki kaynak, yalnızca kambiyo kayıtlarıydı ve turizm gelirleri içerisinde de sadece yabancıların bankalara satmış oldukları dövizler yer almaktaydı. Bankalar dışında bozdurulan (turistik oteller vb.) dövizler kayıt dışı kalmaktaydı.
İlgili karar değişikliğinden sonra Ödemeler Dengesi’ne konu olan tüm işlemlerde yerleşik- yerleşik olmayan ayırımı yapılmaya ve turizm gelirlerinin ölçümünde kambiyo kayıtlarının yetersiz kaldığı görüldüğünden ankete dayalı verilere gereksinim duyulmaya başlanmıştır.
Bu nedenle, 1984-1987 yılları arasında Devlet İstatistik Enstitüsü ve Turizm Bakanlığı işbirliği ile ülkemize yönelik turizm hareketlerinin özellikleri ve ülke turizm gelirinin, anket yöntemi ile tahmin edilmesi amacıyla “Yabancı Ziyaretçiler Çıkış Anketi” çalışması yapılmıştır. 1988-1990 yılları uygulamaları ise Turizm Bakanlığı tarafından yapılmıştır.
1993 yılı Yeni Ulusal Hesaplar Sistemi’nde ekonomik ve sosyal yönden ilgi odağı olan alanların (turizm, çevre, eğitim vb.) daha ayrıntılı belirlenebilmesi için yapılan hesaplamaların tümü “Uydu Hesap Sistemi” içinde ele alınmaktadır.
Turizmin ulusal hesaplar içerisindeki gerçek yerinin belirlenmesine yardımcı olacak “Turizm Uydu Hesap Sistemi” turizme ilişkin bilgilerin arz ve talep açısından uyumlaştırılarak ulusal hesaplar sistemi içine yerleştirilmesi amacını güden yardımcı bilgiler niteliğindedir. Bu hesaplarla, turizm faaliyetleri hakkında organize bilgilerin elde edilmesi ve ekonomideki diğer endüstrilerle ilişkisinin karşılaştırılabilir kılınması amaçlanmıştır.
Bu nedenle, Enstitümüz bünyesinde; başta turizm sektörünü ekonomik açıdan ele alıp, turizm endüstrisinin karşılaştırmalı analizlerinin yapılabilmesine olanak sağlayan temel göstergeleri tespit etmek, turizmin ulusal hesaplar içerisindeki gerçek yerinin belirlenmesine yardımcı olacak Uydu Hesap Sistemi’ni geliştirmek üzere gerekli çalışmalar başlatılmıştır.
Gayri Safi Milli Hasıla hesaplamalarımız içinde turizm faaliyetlerinden yaratılan katma değer vardır; ancak sektörler itibariyle büyüklüğün belirlenebilmesi için çalışmaların anketler kapsamında yürütülmesi gerekmektedir.
Bu amaçla, Enstitümüz ve Turizm Bakanlığı işbirliği ile 1996 yılında Yabancı Ziyaretçiler Anketi uygulaması başlatılmıştır.
Yabancı Ziyaretçiler Anketi'nin uygulamasına 1996 yılında Turizm Bakanlığı ile aktedilen Protokol'den sonra başlanmıştır.
Yıllar itibari ile yapılan analizler sonucunda, hava, kara ve deniz kapıları ayrımında yoğunluk gösteren 11 kapı kitleyi temsil etmek üzere ele alınmıştır.Bu kapılar,
1- Atatürk Hava Limanı
2- Antalya Hava Limanı
3- İzmir Adnan Menderes Hava Limanı
4- Esenboğa Hava Limanı
5- Edirne Kapıkule
6- Edirne İpsala
7- Hatay Cilvegözü
8- Karaköy Limanı
9- Bodrum Yat Limanı
10- Kuşadası Yat Limanı
11- Trabzon Limanıdır.
Bir yıl için dört farklı dönem belirlenmiştir.Yıllar itibari ile kendi içinde yabancı ziyaretçilerin yoğunlaşması ve kompozisyonu açısından homojenlik gösteren dönemler,
1.Dönem; Ocak, Şubat, Mart
2.Dönem; Nisan, Mayıs, Haziran
3.Dönem; Temmuz, Ağustos, Eylül
4.Dönem; Ekim, Kasım, Aralık aylarıdır.
Yabancı ziyaretçilerin geceleme yapan ve günübirlikçi ayırımında farklı yapısal özellikler göstermesi, binde 2 örneklem oranı ile ele alınacak olan yabancı ziyaretçilerin, milliyet, geceleme yapan ve günübirlikçi ayrımında ele alınmasını zorunlu kılmıştır. Bu amaçla, daha önceki yılların verileri analiz edilerek milliyet, geceleme yapan ve günübirlikçi ayrımında ele alınan kapılar bazında kotalar oluşturulmuştur.
Derlenmek istenilen karakteristiklerin detaylı olması nedeni ile veri derlemede iki ayrı yöntem uygulanmıştır.
1.Yöntem; sadece hava limanlarında uygulanan bu yöntemde, Türkiye'ye giriş yapan yabancı ziyaretçi sayısı temel alınarak milliyetlerine göre soru formu verilerek, girişte dağıtılan bu formların yabancı ziyaretçiler tarafından doldurularak çıkışta hava alanlarında uygun yerlere yerleştirilen cam kutulara atılması ziyaretçilerden istenmiştir.
2.Yöntem; hava limanlarıda dahil olmak üzere, ele alınan 9 kapıda anketör aracılığı ile yüzyüze görüşme ile anket formlarının doldurulmasıdır.
Birinci yöntemde dağıtılan formların çok az oranda geri döndüğü, Şubat ayında yapılan deneme çalışması ile tespit edilmiştir. Bu deneme çalışmasından elde edilen geri dönüş oranı dikkate alınarak belirlenen kotalardaki minimum örnek sayısının ne kadarının birinci yöntem ile derleneceğini, ne kadarının ikinci yöntem ile derleneceğini belirlemiştir.
Anketlerde yerleşik ve yerleşik olmayan tanımı temel alındığından Türkiye'de ikamet eden yabancı, askeri personel, diplomat, öğrenci ve 15 yaşından küçük olanlar kapsam dışında tutulmuştur.
Cevaplama oranlarını artırmak amacı ile anket formları Türkçe, İngilizce, Fransızca, Almanca, İspanyolca, İbranice, Arapça, Rusca, Bulgarca, Romence olmak üzere 10 dilde hazırlanmıştır.
1997 Yılında birinci uygulama Mart ayında, ikinci uygulama Mayıs ayında gerçekleştirilmiştir.
Bu çalışmanın sonuçlarından faydalanılarak, “Turizm Ekonomik Hesapları” oluşturulmaya başlanılacaktır. Turizm Ekonomik Hesapları, turizmin ekonomik önemini ölçmeye yönelik hesaplar setidir. Bu set içerisinde turizmin GSYİH içindeki payı, faaliyet ve mal sınıflandırmalarına göre turizmin arz ve talep yönünden belirlenmesi amaçlanmıştır. OECD bünyesinde oluşturulan Turizm Ekonomik Hesapları Komitesi tarafından yürütülen çalışmalarda, turizm hesaplarının belirli bir standarta oturtulması, 1993 Ulusal Hesaplar Sistemi ile uyumlaştırılması istenmektedir. Daha önceki çalışmalar genellikle turizmin talep yönünden hesaplanmasına yönelikti. 1993 Ulusal Hesaplar Sistemi’ndeki Uydu Hesapları ile birlikte turizmin arz yönünden hesaplanması da önem kazanmıştır.
Turizm: Turizm insanların günlük hayatlarını sürdürdükleri yerlerin dışındaki eğlence, kültür ve dinlenme faaliyetlerini kapsamaktadır. Bu faaliyetlere ziyaret edilen yer tarafından karşılığı verilmeyen bazı zorunlu ve mesleki faaliyetler de dahildir.
Genel anlamda turizm üç sınıfa ayrılabilir. Bunlar;
a)Bir ülke içinde yapılan yurtiçi ziyaretler,
b)Dışarıda ikamet eden kişilerin bir ülkeye yaptıkları ziyaretler (Yabancı Ziyaretçiler Anketi bu kapsamdadır).
c)Bir ülkede ikamet eden kişilerin diğer ülkelere yaptıkları ziyaretler.
İkamet Etme: Yurtiçinde oldukça uzun zamandan beri (bir yıl ve daha fazla) ekonomik faaliyetlerde bulunan birimler ikamet birimleridir. Dışarıda ikamet eden birimler ise tamamen dışarıda bulunan ve kendi ülkesinden herhangi bir menfaat beklemeyen birimlerdir.
Uluslararası turizm istatistiklerinin amaçları doğrultusunda bir ülkede ikamet etme şartları olarak kişilerin o ülkede oturduğu bir konutta ülkeyi ziyaret ettiği andan itibaren en az bir yıl veya birbirini takip eden oniki ay boyunca kalması gereklidir.
Ziyaretçi: Bir kişi ikamet ettiği çevreden başka bir yere belirtilen zamandan daha az süre için yolculuk ederse ve bu seyahatin amacı ziyaret edilen yerden karşılığını alacağı bir faaliyette bulunmak değilse bu kişi ziyaretçidir.
Ziyaretçiler iki ana grupta sınıflandırılabilir:
1) Günübirlik kalan turistler veya ziyaretçiler,
2) Bir geceden fazla kalan ziyaretçiler veya kısa süreli seyahat edenler.
Turist: Ziyaret ettiği yerde en az bir gece kalan ziyaretçi.
Günübirlik Ziyaretçi: Ziyaret ettiği yerde bir gece bile kalmayan ziyaretçi.
Turizm Geliri: Dünya Turizm Örgütü tarafından kabul edilen tanıma göre; bir ülkeye gelen yabancı ziyaretçilerin, yabancı döviz kaynakları ile tüketim harcamaları olarak mal ve hizmetlere yaptıkları ödemelerden elde edilen gelirlerdir. Günübirlik ziyaretçilerin, 24 saatten az kalan gemi yolcularının harcamalarını da kapsamaktadır. İstihdamdan doğan ücretleri ve uluslararası taşımacılık gelirlerini kapsamamaktadır.
Yabancı Ziyaretçilerin Beraberlerinde Toptan Olarak Götürdükleri Malların Toplam Değeri: Yurda gelen yabancı ziyaretçilerin bağımsız iradesi ile satmak üzere ve / veya diğer amaçlarla kullanılmak üzere satın aldığı malların bedelidir.