Enstitü Başkanlığından yapılan açıklamaya göre Haziran 1997'de seçilmiş finansal yatırım araçları 1994=100 Temel Yıllı Toptan Eşya Fiyatları İndeksi ile indirgendiğinde en yüksek aylık reel getiri %9,3 ile Borsa İndeksinde gerçekleşmiş olup, Banka Mevduatı (Brüt) %2,4, Dolar %1,6, Mark %0,5, Külçe Altın ise %0,7'lik reel anlamda artış gösterdiği ifade edilmiştir.
Aynı finansal yatırım araçları 1994=100 Temel Yıllı Kentsel Yerler Tüketici Fiyatları İndeksi ile indirgendiğinde en yüksek aylık reel getiri %9,8 ile Borsa İndeksinde gerçekleşmiş olup, Banka Mevduatı (Brüt) %2,9, Dolar %2,1, Mark %1,0 ve Külçe Altın %1,2' lik reel anlamda artış ile yatırımcısına getiri sağlamıştır.
D.İ.E Başkanlığı, Haziran 1997 itibariyle 1994=100 Temel Yıllı Toptan Eşya Fiyatları İndeksi (TEFE) karşısında, son üç aylık dönemde seçilmiş finansal yatırım araçlarından en yüksek reel getiriyi %3,7 ile Banka Mevduatı'nın (Brüt) sağladığını açıklamıştır. Üç aylık sürede, Dolar %0,5 lik reel getiri sağlarken, Borsa indeksi %-5,7, Mark %-1,2 ve Külçe Altın %-2,7 ile reel anlamda tasarufçusunu zarara uğratmıştır.(Tablo-1).
Enstitü Başkanlığı altı aylık reel getiri'de seçilmiş finansal yatırım araçlarından Borsanın %30,7 ile en yüksek getiriyi sağladığını bunun yanı sıra Banka Mevduatı'nın (Brüt) %4,2, Dolar'ın %0,9 reel getiri sağladığını belirtirken, Mark'ın %-9,3, Külçe Altın'ın ise %-7,0' lık reel getiri ile tasarrufçusunu zarara uğrattığını açıklamıştır.(Tablo-1)
Enstitü Başkanlığı tasarruf sahiplerinin yatırımlarını bir yıllık süre ile değerlendiklerinde en yüksek getiriyi %41,1 ile Borsanın sağladığını, Banka Mevduatı'nın (Brüt) %9,0, Dolar'ın %2,9, Mark'ın %-8,8, Külçe Altın'ın ise %-9,0 lık reel getiri sağladığını açıklamıştır. (Tablo-1)
D.İ.E Başkanlığı, Haziran 1997 itibariyle 1994=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları indeksi karşısında (TÜFE), üç aylık reel getiride seçilmiş finansal yatırım araçlarından en yüksek reel getiriyi %3,7 ile Banka Mevduatı' nın (Brüt) sağladığını açıklamıştır. Üç aylık sürede, Dolar %0,5 lik reel getiri sağlarken, Borsa indeksi %-5,7, Mark %-1,2 ve Külçe Altın %-2,7 reel getiri ile tasarrufçusunu zarara uğratmıştır. (Tablo-1)
Enstitü Başkanlığı altı aylık reel getiride seçilmiş finansal yatırım araçlarından Borsa'nın %31,9 ile en yüksek getiriyi sağladığını bunun yanı sıra Banka Mevduatı'nın (Brüt) %5,1, Dolar'ın %1,8 reel getiri sağladığını belirtirken, Mark'ın %-8,5, Külçe Altın' ın ise %-6,1 reel getiri ile tasarrufçusunu zarara uğrattığını açıklamıştır. (Tablo-1)
Enstitü Başkanlığı tasarruf sahiplerinin yatırımlarını bir yıllık süre ile değerlendiklerinde en yüksek getiriyi %39,3 ile Borsanın sağladığını, Banka Mevduatı'nın (Brüt) %7,6 Dolar'ın %1,6, Mark'ın %-10,0, Külçe Altın'ın ise %-10,2 reel getiri sağladığını açıklamıştır. (Tablo-1)
Teşebbüs sektörü (İşletmeler) daha fazla kar elde etmek için ya da piyasalardaki pazar paylarını koruyabilmek için yatırım yapmaya ihtiyaç duyarlar. Yatırım yapabilmeleri için paraya gereksinimleri vardır, başka bir deyişle fon talep ederler. İşletmeler sermayeyi (fon talebi) özkaynaklarından sağlayabilecekleri gibi dış kaynaklardan da sağlayabilirler.
Diğer yandan haneler elde ettikleri gelirleri tüketim harcamalarına ayırırlar, geri kalan bölümünü ise tasarruf ederler. Bu tasarruflarını enflasyonun etkisinden korumak, ek gelir elde etmek, yatırım yapmak gibi çeşitli nedenlerle değerlendirmek isterler. Bu nedenle tasarruf ettikleri paraları (fonları) arz ederler.
Fon talebi olan ve fon arz eden kesimlerin karşılaştığı piyasa finans piyasasıdır. Ülkemizde geleneksel finansal yatırım araçları Banka mevduat hesabı, Altın; 1980 sonrası ise Döviz, Devlet tahvili Hazine bonosu, Hisse senedi olarak sınıflandırılabilir.
Devlet İstatistik Enstitüsü, Sermaye Piyasası Kurulu işbirliğiyle "İşyerleri Finansman Eğilimleri Anketi" ile "Hanehalkı Tasarruf ve Yatırım Eğilimleri Anketi" düzenlemektedir. Bu anketlerle, sektörlerin yatırım kararlarını alma süreçleri, ihtiyaç ve beklentilerinin neler olduğu saptanmaya çalışılacaktır. Bu çalışmalar öncesi, Devlet İstatistik Enstitüsü seçilmiş finansal yatırım araçlarının nominal ve reel getirilerini aylık olarak hesaplayıp kamuoyuna duyurmayı amaçlamıştır.
Finansal yatırım araçlarından Banka mevduatı(Brüt), Borsa İndeksi (İMKB Ulusal 100), Altın(Külçe), Dolar ve Mark seçilmiştir. Yatırım araçlarının Toptan Eşya Fiyatları İndeksi (TEFE) ve Tüketici Fiyatları İndeksi (TÜFE) karşısında aylık, 3 aylık, 6 aylık ve yıllık nominal ve reel getirileri hesaplanmıştır.
Kullanılan yatırım araçları ve bunların hesaplamalarına ilişkin açıklamalar aşağıda verilmiştir.
Hesaplamalarda kullanılan Mevduatlara uygulanan faiz oranları, Dolar, Mark gibi döviz kurları Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (T.C.M.B) verileridir.
Mevduatlara uygulanan faiz oranları olarak; bankaların vadeler itibariyle hafta içinde uyguladıkları faiz oranlarının gün sayısına göre ağırlıklı ortalamalarının, mevduatla ağırlıklandırılmış ortalaması kullanılmıştır. Dolar ve Mark' da ise; 1 Amerikan Doları ve 1 Alman Markı karşılığı döviz alış kurunun bir aylık ortalamasıdır.
Altın fiyatlarında; İstanbul borsası aylık ortalama külçe altın fiyatları ( TL / gr ) kullanılmıştır.
Borsa indeksinde; İstanbul Menkul Kıymetler Borsası' ndan ( İMKB Ulusal 100 ) elde edilen 1. ve 2. seans kapanış fiyatları bileşik indeksinin aylık ortalaması kullanılmıştır. İMKB Ulusal 100 indeksi ; borsada enaz 60 gün süre ile işlem gören hisse senetlerinden, piyasa değeri ve günlük ortalama işlem hacmi en büyük olan 100 şirketin hisse senetlerinden hesaplanmaktadır.
Aylık nominal getirilerin hesaplanmasında kullanılan formüller aşağıda verilmiştir.
Banka mevduatlarına uygulanan basit faiz oranlarının bir aylık getirisi : gn Haziran 97 / 12
gn Haziran 97: Bir ay vadeli mevduata uygulanan yıllık basit faiz oranı.
Borsa indeksinin bir aylık getirisi,Dolar kurunun nominal bir aylık getirisi : ( $ (TL)Haziran 97 / $ (TL)Mayıs 97 )*100-100 (TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık Doların Türk lirası karşılığı ortalaması.
Mark kurunun nominal bir aylık getirisi : ( DM (TL)Haziran 97 / DM (TL)Mayıs 97 )*100-100 DM(TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Markın Türk Lirası karşılığı ortalaması.
Altın fiyatlarının nominal bir aylık getirisi : ( AL(Külçe)Haziran 97 / AL(Külçe)Mayıs 97 )*100-100 AL(Külçe) : İstanbul Altın Borsası bir aylık ortalama külçe altın fiyatıdır.
Üç aylık nominal getirilerin hesaplanmasında kullanılan formüller aşağıda verilmiştir.
Banka mevduatlarına uygulanan basit faiz oranlarının üç aylık getirisi : gn Mart 97 / 4
gn Mart 97 : Üç ay vadeli mevduata uygulanan yıllık basit faiz oranı.
Borsa indeksinin üç aylık getirisi : ( ( ( İMKB 100 ) Haziran 97 / ( ( İMKB 100 ) Mart 97 ) * 100-100
( ( İMKB 100 ) : İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bir aylık ortalama kapanış fiyatlarına göre Ulusal 100 indeks rakamıdır.
Dolar kurunun nominal üç aylık getirisi :($ (TL)Haziran 97 / $ (TL)Mart 97 )*100-100
$ (TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Doların Türk lirası karşılığı ortalaması.
Mark kurunun nominal üç aylık getirisi : ( DM (TL)Haziran 97 / DM (TL)Mart 97 )*100-100
DM(TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Markın Türk lirası karşılığı ortalaması.
Altın fiyatlarının nominal üç aylık getirisi :(AL(Külçe)Haziran 97 / AL(Külçe)Mart 97 )*100-100
AL(Külçe) : İstanbul Altın Borsası bir aylık ortalama külçe altın fiyatıdır.
Altı Aylık nominal getirilerin hesaplanmasında kullanılan formüller aşağıda verilmiştir.
Banka mevduatlarına uygulanan basit faiz oranlarının altı aylık getirisi :gn Aralık 96 / 2
gn Aralık 96 : Altı ay vadeli mevduata uygulanan yıllık basit faiz oranı.
Borsa indeksinin altı aylık getirisi:( ( ( İMKB 100 ) Haziran 97 / ( ( İMKB 100 ) Aralık 96 ) * 100-100( ( İMKB 100 ) : İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bir aylık ortalama kapanış fiyatlarına göre Ulusal 100 indeks rakamıdır.
Dolar kurunun nominal altı aylık getirisi : ( $ (TL)Haziran 97 / $ (TL)Aralık 96 ) *100-100
$ (TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Doların Türk lirası karşılığı ortalaması.
Mark kurunun nominal altı aylık getirisi :( DM (TL)Haziran 97 / DM (TL)Aralık 96 )*100-100
DM(TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Markın Türk lirası karşılığı ortalaması.
Altın fiyatlarının altı aylık nominal getirisi :(AL(Külçe)Haziran 97 / AL(Külçe)Aralık 96 )*100-100
AL(Külçe) : İstanbul Altın Borsası bir aylık ortalama külçe altın fiyatıdır.
Yıllık nominal getirilerin hesaplanmasında kullanılan formüller aşağıda verilmiştir.
Banka mevduatlarına uygulanan basit faiz oranlarının yıllık getirisi : gn Haziran 96 / 1
gn Haziran 96: Bir yıllık mevduata uygulanan yıllık basit faiz oranı.Borsa indeksinin yıllık getirisi : ( ( ( İMKB 100 ) Haziran 97 / ( ( İMKB 100 ) Haziran 96 ) * 100-100
( ( İMKB 100 ): İstanbul Menkul Kıymetler Borsası bir aylık ortalama kapanış fiyatlarına göre Ulusal 100 indeks rakamıdır.
Dolar kurunun nominal yıllık getirisi :($ (TL)Haziran 97 / $ (TL)Haziran 96 ) *100-100
$ (TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Doların Türk lirası karşılığı ortalaması.
Mark kurunun nominal yıllık getirisi : (DM (TL)Haziran 97 / DM (TL)Haziran 96 )*100-100
DM(TL): Merkez bankası döviz alış kuruna göre bir aylık 1 Markın Türk lirası karşılığı ortalaması.
Altın fiyatlarının nominal yıllık getirisi : (AL(Külçe)Haziran 97 / AL(Külçe)Haziran 96 )*100-100
AL(Külçe): İstanbul Altın Borsası bir aylık ortalama külçe altın fiyatıdır.
formüllerine göre hesaplanmıştır.Gerçekleşen reel getiriler hesaplanırken seçilmiş finansal yatırım araçlarının nominal artışının belirli bir kısmının enflasyon aracılığı ile kayba uğradığı düşünülerek nominal artışlardan fiyatlar genel düzeyindeki artış oranı düşülerek reel getiri oran ları bulunmuştur.
Reel getiri oranları hesaplanırken;p: Gerçekleşen fiyatlar genel düzeyi değişim oranı (DİE 1994=100 Temel Yıllı Toptan Eşya veya Kentsel Yerler Tüketici Fiyatları İndeksleri değişim oranları kullanılmıştır.)
olarak kullanılmıştır.Birikimli reel getiri : Finansal yatırım araçlarının 1997 yılı aylar itibariyle gerçekleşen reel getirilerinin toplamı alınarak birikimli reel getiri oranları bulunmuştur.
. 1 Bkz. Sermaye Piyasası Analizleri ve Portföy Yönetimi, Prof. Dr. Özdemir AKMUT, Ankara, 1989