ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ ile ilgili Değişkenlerin Tanımları

HANEHALKI: Aralarında aile bağı bulunsun veya bulunmasın, aynı konutta veya aynı konutun bir kısmında yaşayan, aynı kazandan yemek yiyen, kazanç ve masraflarını ayırmayan ve hanehalkı hizmet ve yönetimine iştirak eden bir veya birden fazla kişinin teşkil ettiği topluluktur.

KATI ATIK KOMPOZİSYONU: Hanehalklarından kaynaklanan katı atıkların fiziksel bileşimidir (yaş evsel atık, kül, cüruf, taş, toprak atıkları ve geri kazanılabilir maddeler).

EVSEL KATI ATIK: Hanehalklarından kaynaklanan yaş evsel atık (organik) ve geri kazanılabilir maddeler ile kül, cüruf , taş, toprak vb. gibi (organic veya inorganik) atıklardır.

YAŞ EVSEL ATIK: Hanehalklarından kaynaklanan organik mutfak atıklarıdır.

GERİ KAZANILABİLİR MADDE: Evsel katı atıklardan çıkan gazete, dergi, kağıt, ambalaj, cam, metal, plastik, paçavra, pil, türü tekrar kullanılabilecek maddelerdir.

EV: Kaç katlı olursa olsun içinde bir veya iki konut birimi bulunan ikamete ayrılmış binalardır. (Gecekondular bu gruba dahil edilmiştir)

MÜSTAKİL EV: Bahçe içinde yapılmış müstakil lüks evlerdir. Dubleks, tripleks evler ile köşk, villa, yalı bu gruba dahildir.

APARTMAN: Kaç katlı olursa olsun içinde üç veya daha fazla konut birimi bulunan ikamete ayrılmış binalardır.

KUMBARA: Yeniden kullanılabilecek maddelerin (cam, kağıt, plastik v.b.) ayrı ayrı toplanması için sokaklarda belirli yerlere konulmuş, halk tarafından açılması mümkün olmayan özel büyük kutulardır.

ŞEHİR NÜFÜSU: İl ve ilçe merkezlerinin belediye sınırları içindeki nüfüsu.

ÇÖPLERİN TOPLANMASI: Ev ve işyerlerinin önünde biriktirilen çöplerin, uygun bir sıklıkta çöp toplama aracı tarafından toplanmasıdır.

ÇÖPLERİN TAŞINMASI: Toplanan çöplerin görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzer faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı özel araçlarda taşınmasıdır.

SANAYİ GRUBU: İşyerinin faaliyetleri, "İktisadi Faaliyetlerin Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamasına dayalı İmalat Sanayi Sınıflaması"nın Türkiye'ye. uygulanmış şekline göre tasnif edilmiştir Bir işyerinin birden fazla faaliyeti olduğu taktirde işyerinin ana faaliyeti esas alınmıştır. Bu yapılamadığı taktirde üretim değeri en fazla olan faaliyet ana faaliyet olarak kabul edilmiştir.

ARITMA TESİSİ: Atıksu içerisinde kirliliğe neden olan yabancı maddelerin değişik metodlarla (fiziksel, kimyasal, biyolojik) atıksudan uzaklaştırıldığı birimlere denir.

FİZİKSEL ARITMA: Izgaralar, elekler, kum tutucular, yüzer madde tutucular, dengeleme, çökeltim ve flotasyon (yüzdürme) havuzlarından oluşan sistemlere fiziksel arıtma üniteleri denir.

KİMYASAL ARITMA: Kimyasal metodlar kullanılarak fiziksel arıtım sisteminde uzaklaştırılmamış, suda çözünmüş halde bulunan kirleticilerin uzaklaştırılmasını sağlayan sistemdir.

BİYOLOJİK ARITMA: Fiziksel veya kimyasal arıtımdan sonra atıksuda halen mevcut olan organik esaslı katı maddelerin mikroorganizmalar yardımı ile çöktürü-lerek uzaklaştırılması işlemidir.

GELİŞMİŞ ARITMA:Biyolojik veya kimyasal arıtmada, atıksu içindeki organik maddelerin büyük bir bölümünün uzaklaştırılmasına rağmen, nitrat ve fosfatların arıtımı mümkün olmamaktadır. Gelişmiş arıtma bu gibi kirleticilerin uzaklaştırılması amacıyla uygulanan arıtma işlemidir.

PROSES SUYU: Maddelerin işlenmesi ya da üretilmesi sırasında ve fabrika içindeki ekipmanların temizliği için kullanılan sudur.

KAZAN SUYU: Proses içerisinde ısıtma işlemleri için kullanılan sudur.

SOĞUTMA SUYU: Proses içerisinde soğutma işlemleri için kullanılan sudur.

EVSEL SU: İşletmelerde insanların günlük normal yaşam faaliyetlerindeki ihtiyaçları nedeni ile tüketilen sudur (yemekhane, lavaboda kullanılan su gibi).

YENİDEN KULLANILAN SU: Kazan ve soğutma suyu dışında proseste ya da işletmenin herhangi bir bölümünde kullanıldıktan sonra arıtılarak ya da arıtılmadan sistemde tekrar kullanılan sudur.

ATIKSU: Evsel ve endüstriyel kullanımlar sonucunda kirlenmiş, özellikleri kısmen veya tamamen değişmiş sulardır.

ARITILAN ATIKSU: Atıksu arıtma tesisinde arıtıldıktan sonra deşarj edilen atıksu.

ARITILMAYAN ATIKSU: Herhangi bir arıtma işlemi uygulanmadan direkt olarak deşarj edilen atıksu.

ÖN ARITMA: Atıksuya, deşarj edilmeden önce içerisindeki bazı kaba maddeleri ayırmak amacı ile uygulanan herhangi bir fiziksel arıtma işlemi.

ATIK YÜKÜ: Bir kuruluş ya da sanayi grubu tarafından belirli bir süre içerisinde, belirli bir alıcı ortama (doğrudan ya da dolaylı olarak belediye kanalizasyonu ya da arıtma tesisi yoluyla) bırakılan kirletici ya da kirleticilerin toplam miktarıdır.

DEŞARJ: Arıtılmış olsun olmasın atıksuların doğrudan veya dolaylı olarak alıcı ortama (sulamadan dönen drenaj sularının kıyıdan veya uygun mühendislik yapıları kullanılarak toprağa sızdırılması hariç) veya sistemli bir şekilde yeraltına boşaltılması işlemine denir.

DEŞARJ İZİN BELGESİ: Endüstriyel kullanımlar sonucunda özellikleri kısmen veya tamamen değişmiş, fiziksel, kimyasal veya bakteriyolojik kirliliğe sahip, (özellikleri sebebiyle karıştıkları alıcı ortamların doğal bileşim ve özelliklerini değiştirebilecek, dolaylı veya doğrudan zararlara yol açabilecek) atıksuları, yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere uygun olarak alıcı ortamlara (nehir, göl, deniz, v.b.) vermek amacıyla ilgili makamdan alınan izin belgesine deşarj izin belgesi adı verilir.

EMİSYON: Yakıt ve benzerlerinin yanmasıyla, sentez, ayrışma, buharlaşma ve benzeri işlemlerle; maddelerin yığılması, ayrılması, taşınması ve bu gibi mekanik işlemler sonucu bir tesisten atmosfere yayılan hava kirleticileridir.

EMİSYON İZİN BELGESİ: Endüstriyel faaliyetler sonucunda açığa çıkan, havanın tabii bileşimini değiştiren emisyonları veya hava kirleticilerini (is, duman, toz, gaz, buhar ve aerosol) halindeki kimyasal maddelerin) yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere uygun olarak alıcı ortama (havaya) vermek amacıyla ilgili makamdan alınan izin belgesine emisyon izin belgesi adı verilir.

ARITMA ÇAMURU: Endüstriyel atıksu-ların fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtma işlemleri sonucunda ortaya çıkan çamurdur.

ÇAMUR ISLAH METODLARI: Fiziksel, kimyasal ve biyolojik arıtımdan arta kalan çamurların su miktarının azaltılması ve bertaraf edilebilecek duruma getirilmesi işlemleridir.

Çöktürmeli Koyulaştırma: Tesis çıkış suyunda bulunan katı maddelerin çökeltildiği ve yoğunlaştırıldığı bir çöktürme tankının kullanıldığı prosestir. Bu yolla, aynı zamanda, tanktan çıkan su berraklaştırılır.

Flotasyon: Bu işlemde katı maddeleri yüzeye taşımak amacıyla hava kabarcıkları oluşturulması prensibi kullanılır, ve bunlar daha sonra flotasyon tankından sıyrılarak alınır.

Santrifüjleme: Merkezkaç kuvvetinden yararlanarak çamur içerisinden su miktarının uzaklaştırılması işlemidir.

Filtreleme: Filtre ve basınç kullanılarak çamurun içerisindeki suyun uzaklaştırılması işlemidir. Bu işlem üç metod ile yapılabilir. Bunlar: vakum filtrasyonu, filtre pres (basınçlı filtre) ve torba filtredir.

Kimyasal Tasfiye: Kimyasal maddeler kullanılarak çamurun suyunu alma işlemine denir.

Termal Islah (Isı ile işlem): Isı yolu ile çamurun içerisindeki organik esaslı maddelerin oksitlenmesi ve suyunun azaltılması işlemidir.

Çamur Kurutma Yatakları: En yaygın kullanılan bu metodda çamur, suyun süzülmesi ve buharlaşması için özel bir alana yayılır.

dBA: İnsan kulağının en hassas olduğu orta ve yüksek frekansların özellikle vurgulandığı bir ses değerlendirilmesi birimidir. Gürültü azaltılması veya kontrolünde çok kullanılan dBA birimi, ses yüksekliğinin subjektif değerlendirilmesi ile ilgilidir.

Darbe gürültülerinin üst seviyesi 140 dBA'yı aşamaz.

Partiküler madde ( DUMAN): partiküler maddeler gaz halindeki emisyonların kimyasal dönüşümü ve yığın halindeki şekillenmesi ile oluşurlar.

5-10 mikrometre çaplı partiküler, asılı partiküler madde olarak tanımlanır, genel olarak heterejon karışımları içerirler ve karakterisrikleri bir yerden bir başka yere önemli ölçüde farklılık gösterir.

Kısa vadeli sınır değeri ( KVS değeri): Hava kalitesinin korunması yönetmeliğine göre maksimum günlük ortalama değer veya istatistik olarak bütün ölçüm sonuçları, sayısal değerlerinin büyüklüğüne göre dizildiğinde, ölçüm sonuçlarının %95' ini aşmaması gereken değerdir. Bir yıllık periyod için KVS değerleri SO₂ için 400 ug/m³ olarak tesbit edilmiştir.

Uzun vadeli sınır değeri ( UVS değeri):Hava kalitesinin korunması yönetmeliğinde belirtilen aşılmaması gereken bütün ölçüm sonuçlarının aritmetik ortasıdır. Bir yıllık periyod için uvs değeri SO₂ ve partiküler madde ( 10 mikron ve daha küçük partiküler) için 150, Ekim-Mart aylarını kapsayan kış sezonu için UVS değerleri; SO₂ için 250 ug/m³ partiküler madde için 200 ug/m³' dür.

BÖLGELER

MARMARA			- Balıkesir, Bilecik, Bursa, Çanakkale, Edirne, İstanbul, Kırklareli, Kocaeli, Sakarya, Tekirdağ.
EGE	 		- Afyon, Aydın, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla, Uşak.
KARADENİZ		- Amasya, Artvin, Bolu, Çorum, Giresun, Gümüşhane, Kastamonu, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Tokat, Trabzon, Zonguldak. 
AKDENİZ 		- Adana, Antalya, Burdur, Hatay, Isparta, İçel, Kahramanmaraş.
İÇ ANADOLU		- Ankara, Çankırı, Eskişehir, Kayseri, Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde, Sivas, Yozgat.
GÜNEYDOĞU ANADOLU	- Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin, Siirt, Şanlıurfa.
DOĞU ANADOLU		- Ağrı, Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Hakkari, Kars, Malatya, Muş, Tunceli, Van.

Ug/m³ - Mikrogram/Metreküp

M.Ton- Metrik Ton (1 M.Ton = 1000 kg)

HANEHALKI REİSİ: Hanehalkının gelir ve giderlerinden sorumlu olan ve hanehalkını yöneten kimsedir.

OKURYAZARLIK: Türk alfabesi ile hem okuma hem yazma bilen kimse " okuryazar" olarak kabul edilmiştir. Okuma bilipte yazma bilmeyen kimseler ile eski türk harfleri ile okuma yazma bilenler, "okuryazar" olarak kabul edilmiştir.

İŞTEKİ DURUMU: Anketten önceki son bir hafta içinde ayni veya nakdi bir gelir temin etmek amacıyla çalıştığı veya ilgisini kesmediği işi veya mesleğindeki; " ücretli veya maaşlı" , " yevmiyeli", " işveren", " kendi hesabına" veya " ücretsiz aile işçisi" olma durumudur.

ÜCRETLİ VEYA MAAŞLI: Bir başkasının işinde nakdi ( para) veya ayni ( mal) olarak gelir elde etmek amacıyla ücret maaş ile bir işveren için çalışanlardır.

YEVMİYELİ: Bir işverene bağlı olarak düzenli ve sürekli olmadan işine göre mevsimlik, yada geçici olarak yada iş bıldukça çalışanlardır.

İŞVEREN: Kendi işinde para yada mal karşılığı bir veya daha fazla ücretli yada yevmiyeli işçi çalıştıran kişilerdir.

KENDİ HESABINA: İşinde, tarlasında, bağında, bahçesinde, dükkanında, yazıhanesinde, imalathanesinde, tamirhanesinde vb. Yerlerde tek başına veya ücretsiz aile fertleriyle birlikte nakdi (para) yada ayni (mal) olarak gelir elde etmek için çalışanlardır.

ÜCRETSİZ AİLE İŞÇİSİ: Hane halkı fertlerinden biri yada birkaçı tarafından yürütülen bir ekonomik faaliyete yardım etmek amacıyla ücret almaksızın işgücü olarak katkıda bulunan hanehalkı ferdidir.

HANEHALKI ÇÖPÜ: Hanehalklarından kaynaklanan geri kazanılabilir maddeleride içeren organik ve inorganik atıklardır.

İŞYERİ: Tek bir mülkiyet veya kontrol düzeni altında mal veya hizmet üretimi amacı ile genellikle tek tip iktisadi faaliyet icra eden ve soru kağıdını doldurabilecek kayıt ve kaynaklara sahip olan yerdir.

İŞTEKİ DURUMU: Anketten önceki son bir hafta içinde ayni veya nakdi bir gelir temin etmek amacıyla çalıştığı veya ilgisini çekmediği işi veya mesleğindeki; " ücretli veya maaşlı" , " yevmiyeli" , " işveren", " kendi hesabına" veya " ücretsiz aile işçisi" olma durumudur.

İŞYERİ SAHİBİ VE ORTAKLAR: Ferdi mülkiyete tabi işyerleri ile adi ortaklık , kollektif ve komandit şirketlerde zamanın çoğunu işyerinde çalışarak geçiren iş sahibi ve ortakları ifade eder.Bu kişilerden kar dışında emeği karşılığı ücret alanlar varsa burada değil, ücretle çalışanlar kısmında gösterilir.

ÜCRETSİZ AİLE İŞÇİSİ: Karı, koca, çocuklar ve aynı evde oturan, yeme ve giymeleri aile sorumluluğu altında olan kişilerden bir ücret almaksızın zamanın çoğunu işyerinde çalışarak geçirenleri kapsar. Bunlardan ücret gibi nakdi gelir alanlar burada değil , ücretle çalışanlar kısmında gösterilir.

ÜCRETLE ÇALIŞANLAR: İş sahibi ve ortakları ile ücretsiz çalışan aile fertleri dışında işyerinde sıfatı ne olursa olsun, emeği karşılığında maaş, ücret yevmiye vb. Adı altında para almak suretiyle çalışanları kapsar. İşyeri ile çalışma bağı devam etmekle beraber, hastalık, izin, grev vb. Gibi sebeplerce o tarihte işyerinde fiilen mevcut olmayan kimselerle işyerinde ücret alsın veya almasın çırak olarak çalışanlar da bu sayıya dahildir.

İŞYERİ ÇÖPÜ: İşyerlerinden kaynaklanan geri kazınabilir maddeleri de içeren organik ve inorganik atıklardır.