T.C. Başbakanlık DİE - Konu / Dış Ticaret / Dış Ticarette Yoğunlaşma

English >

Konu / Dış Ticaret / Dış Ticarette Yoğunlaşma

İstatistik Adı

Dış Ticarette Yoğunlaşma

Seri Numarası

...

Periyodu

Yıllık

Amacı

Dış ticaretimizin çeşitli açılardan yoğunlaşma ölçüleri verilmektedir. İhracat ve ithalatımızda ülkelerin, sektörlerin, firmaların,fasılların, maddelerin birikimli payı hesaplanmaktadır. Bu şekilde dış ticaretimizin belli firmalar tarafından kontrol edilip edilmediği, dış ticarette belli ülkelere bağlılık oranlarımız, sektörlere göre Dış ticaretimizin belli mallara bağımlı olup olmadığı dış ticarette yoğunlaşma sayesinde görülebilecektir.

Kapsamı

Dış ticaret, diğer ülkelerle yapılan mal alışverişine ait işlemlerden nelerin kapsandığına bakılarak "genel ticaret" ve "özel ticaret" sistemine göre oluşturulabilmektedir. Türkiye'nin dış ticareti özel ticaret sistemine göre düzenlenmektedir.

Özel ticaret sisteminde gümrük sınırı esas alınmakta, gümrük sınırı dışındaki alanlara giren ya da çıkan mallar kaydedilmemektedir. Bu tanıma göre serbest bölgeler ve gümrük işleme alanları gümrük sınırı dışında yer almaktadır. Bu sistemi uygulayan ülkelerde, 3. ülkelerden serbest bölgelere gelen ve giden mallar dış ticarette yer almazken, bu ülkelerden söz konusu serbest bölgelere giden ve gelen mallar dış ticarete dahil edilmektedir.

Öte yandan diğer ülkelerle yapılan alışverişlerde her zaman mülkiyet değişimi olmayabilmektedir. Ya da bir işlem ticari nitelik taşımamaktadır. Ayrıca, bazı işlemlerde beyanname düzenleme zorunluluğu bulunmamakta, bu işlemlerin istatistiklere yansıtılması olanağı bulunamamaktadır.

Bu nedenlerle Gümrüklerde gerçekleşen bazı mal giriş çıkışları dış ticaret istatistiklerinin kapsamı dışındadır.

Bu işlemler;

· Geçici ihracat ve ithalat,
· Kıyı ve sınır ticareti;
· Yabancı araçların ülkemizde satın aldığı yakıt ve kumanyalar ya da bizim araçlarımızın yurtdışında aldıkları,
· Para tabanlı altın
· Mal sayılmayan, ancak beyanname düzenlenen işlemler (Nakit para, kıymetli evrak, pul vb)
· Transit Ticaret
· Yolcu beraberinde getirilen veya götürülen mallar (bavul ticareti),
· Yabancı elçiliklerin ya da personelinin sınırdan geçirdikleri ya da satın aldıkları,

Bilgi Derleme yöntemi

Dış ticaret bilgileri, gümrük beyannamelerinden alınmaktadır. Bilgiler Gümrük Müsteşarlığından elektronik ortamda alınmakta, kontrol ve tasnif işlemlerinden sonra kullanıma hazır hale gelmektedir. Ham petrol, doğal gaz ve elektrik dış ticaretine ilişkin bilgiler doğrudan firmalardan DİE tarafından derlenmektedir.

İstatistiksel Hesaplama Yöntemi

Bu çalışmada, yoğunlaşmayı ölçmek amacıyla bir çok ölçüt arasından en yaygın kullanılan iki ölçüt kullanılacaktır.

1. Yoğunlaşma oranı (CR m):

Yoğunlaşma ölçütleri arasında basit hesaplanabilmesi nedeniyle en yaygın kullanılan ölçüttür. Yoğunlaşma oranı, belli sayıdaki firma, madde, fasıl veya ülkenin kümülatif paylarını ifade eder. Hesaplanan değer 0 ile 100 arasındadır ve aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.

m
CRm = å Pi *100
i=1

CRm : Yoğunlaşma oranı
Pi : Firma, madde, fasıl veya ülkenin payı

Burada CR1 en büyük birimin payı, CRm ise m inci birimin kümülatif payıdır. M değerinin seçilme işlemi tamamen keyfidir. Genellikle yapılan çalışmalarda, CR4, CR8 değerleri hesaplanmaktadır. Birim sayısının az oluşu yoğunlaşmanın artması ve dış ticaretin az sayıdaki birim tarafından kontrol edilmesi anlamına gelir.

2. Herfindahl indeksi (H-I):

Bu indeks, yoğunlaşma oranı hesaplanacak tüm birimlerin toplamdaki paylarının kareleri toplamı olarak tanımlanabilir ve aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır:

n
H-I = å Pi2
i=1

H-I: Herfindahl index
Pi : Firma, madde, fasıl veya ülkenin payı

n birim sayısı olmak üzere indeks 1/n <=H-I <=1 değer aralığında bulunur. Tek bir birim için hesaplandığında indeks değeri 1'dir. Tüm birimler eşit dağılmış ise, indeks en küçük değer olan 1/n bulunur.İndeks, zaman boyutu içerisinde her birimin dağılımdaki paylarının değişikliklerini göstermekle birlikte, tüm dağılımı hesaba kattığı ve birim sayısındaki değişikliklere duyarlı olduğu için iyi bir ölçüttür.Birim sayısı (n) arttıkça H değeri azalmakta veya birimlerin büyüklükleri arasında eşitsizlik arttıkça H indeksi yükselmektedir. Böylece rekabet ortamı az, yoğunlaşma yüksek olur.

Meta veri tabloları

Bilginin sunulduğu ortam