- Genel bulgular ve grafikler

- Türkiye'de Tarım Sayımları

- Bazı tanım ve kavramlar

TARIMSAL İŞLETMELERDE ÖRNEKLEME YÖNTEMİ

2001Genel Tarım Sayımı Hanehalkı Araştırmasında amaç hızla değişmeyen ürün deseni, ekili alan, parsel sayısı, toprağın işleme durumu gibi temel karakteristikler düzeyinde tahmin vermektir.

Kapsam : 2001 Genel Tarım Sayımında nüfusu ne olursa olsun idari olarak köy statüsündeki yerleşim yerleri ve nüfusu 5000 ve daha az olan il ve ilçe merkezlerindeki tüm işletmeler kapsama dahildir.

1. Aşama Örnekleme Birimi : 2001 Genel Tarım Sayımı Hanehalkı Araştırmasında il bazında tahmin vermeye yönelik geliştirilen örnekleme yönteminde ilk aşama örnekleme birimi kapsam içerisinde yer alan yerleşim yerleridir.

2. Aşama Örnekleme Birimi : 2001 Genel Tarım Sayımı Hanehalkı Araştırmasında ikinci aşama örnekleme birimi tarımsal işletmedir.

1. Aşama Örnek Seçim Çerçevesi : Birinci aşama örnek seçim çerçevesini, 1997 Köy Envanterinde yer alan köy statüsündeki yerleşim yerleri ve nüfusu 5000 ve daha az olan il ve ilçe merkezleri oluşturmuştur.

2. Aşama Örnek Seçim Çerçevesi : Birinci aşamada belirlenen örnek yerleşim yerlerinde anketörler tarafından oluşturulan işletme listeleri ikinci aşama örnek seçim çerçevesini oluşturmuştur.

Anket birimi : Yasal durumu ne olursa olsun ister sahip olduğu isterse ortakçılık, yarıcılık ya da kiralama şeklinde olsun işlediği arazi büyüklüğüne bakılmaksızın kendi adına bitkisel üretim yapan ya da küçükbaş veya büyükbaş hayvan besleyen tek yönetim altındaki ekonomik birim olan tarımsal işletmedir. Genel olarak tarımsal işletme hanehalkına eşittir.

Örnek Hacmi : Tarım Sayımı Hanehalkı Araştırmasında işletme bazında tahmin üretmek amacıyla dizayn edilen örnekleme tasarımında örnek hacmi hesaplamaları için 1991 Genel Tarım Sayımı Hanehalkı Araştırması sonuçlarına ilişkin varyanslar kullanılarak pek cok karakteristik için örnek hacmi hesaplanmıştır. Bu hesaplamalar sonrasında, maliyet ve işgücü dikkate alınarak uygulama yapılmasına karar verilen işletme sayısı 50000; her köyden 10 işletme olmak üzere uygulama yapılması karar verilen yerleşim yeri sayısı da 5000 olarak kararlaştırılmıştır.

İl Bazında İlk Aşama Örnekleme Birim Sayısının Belirlenmesi :

2001 Genel Tarım Sayımında hanehalkına yönelik araştırmada il bazında tahminleri elde etmek amacıyla 2 aşamalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. İlk aşamada örnek yerleşim yerleri, 2.aşamada ise örnek işletmeler seçilmiştir.

a = 5000 (tanımlanan yerleşim yeri büyüklüğüne ( sk ) orantılı
olarak seçilecek yerleşim yeri sayısı )

b= 10 ( örnek yerleşim yerinden eşit olasılıkla sistematik seçilecek
işletme sayısı )

n= 50000=( a*b)

2001 Genel Tarım Sayımında işletme bazındaki araştırmada il bazında tahmin hedeflendiğinden ilk aşama örnekleme birimlerinin (kapsamdaki yerleşim yerleri) tabakalama kriterlerinden birini iller oluşturmuştur. İşletme bazında tahmin edilmek istenen diğer karakteristikler dikkate alındığında, temel olarak görülen 75 karakteristik diğer bir tabakalama boyutu olarak ele alınmış, bu boyut temel tarımsal aktivite olarak tanımlanmıştır. Tarımsal aktiviteye göre tabakalama yapmak amacıyla kapsam içinde yer alan yerleşim yerleri ele alınan 75 karakteristiğe göre değerlerini gösteren matris oluşturulmuş ve her karakteristik için hesaplanan yerleşim yeri bazında, ortalama değerler ile karakteristik değerleri standartlaştırılmıştır. Standartlaştırılmış tarımsal aktivite değerlerinden maksimum olan, o yerleşim yerinin baskın olan tarımsal aktivite tabakasını belirlemiştir. İl ve tarımsal aktivite en iyi biçimde temsil edilmek istendiğinden il ve tarımsal aktivite bazında bağımsız olarak yapılan dağıtım en uygun dağıtıma ulaşmak amacıyla iterasyonla belirlenmiştir.

Bu işlemler için tüm Türkiye bazında toplam 36721 yerleşim yerinde 75 değişkene ait veriler kullanılmıştır. 2001 Genel Tarım Sayımında her yerleşim yerinden 10 işletme ile görüşülmesi esas alınarak nihai yerleşim yeri sayıları hesaplanmıştır.

Birinci Aşama Örnek Yerleşim Yerlerinin Seçimi : 2001 Genel Tarım Sayımında il bazında belirlenen örnek hacimleri, 75 değişken bazında hesaplanan büyüklük (MOS) değerleri dikkate alınarak Büyüklüğe Orantılı Olasılıkla (PPS) seçilmiştir. Örnek çekimi il, il içinde ilçe, ilçe içinde bucak, bucak içinde de köye ait MOS değerleri sıralanarak gerçekleştirilmiştir.

İkinci Aşama Örnek Hanehalklarının (Tarımsal İşletmelerin) Seçimi: Tarımsal işletmeye uygulanan bu ankette, işletmenin yasal durumu, arazi kullanımı, arazi mülkiyet durumu, bitkisel üretim, hayvan varlığı, tarımsal alet ve makine varlığı ile kullanımı, sulama kaynakları, hanehalkı kompozisyonu ve istihdam ile hanehalkının tarımsal yapısına ilişkin diğer göstergeler konularında veri derlenmiştir.

Yerleşim yerinde tarımsal işletme seçimi, daha önce muhtarlar tarafından oluşturulmuş olan tarımsal işletme listesi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Örnek seçilen yerleşim yerlerinde muhtarlar tarafından doldurulan “Tarımsal İşletme Listesi” ile önce ilçelerde muhtarlarla görüşülerek doldurulmuş olan “Köy Genel Bilgi (Muhtarlık) Soru Kağıdı”nın muhtar, ihtiyar heyeti ve köyden katılanlarla birlikte tutarlılığı araştırılmıştır. Düzeltilmesi gereken hususlar varsa düzeltmiştir. Her yerleşim yerinden 10 hanehalkı tarımsal aktiviteleri dikkate alınarak sistematik örnek seçim yöntemi ile seçilmiştir.

Not 1: Gözlem sayılarının çok az olduğu yerlerde, tahminlerde belirli tutarsızlıklar gözlenebilir. Yayın aşamasında hangi gözlem sayısının altının ihtiyatla kullanılması gerektiği konusunda değişim katsayılarına dayalı olarak açıklama yapılacaktır.

Not 2: Örnekleme ile yapılan bu çalışmanın genişletme katsayısı desimalli kullanıldığından ve yuvarlama işlemi tablolar oluşturulduktan sonra bir kez yapıldığından tablolar arası farklılıklar olabilmektedir.