TÜRKİYE'DE TARIM SAYIMLARI

Ülkemizde ilk tarım sayımı 1927 yılında gerçekleştirilmiştir. Daha sonra 1950, 1963, 1970 ve 1980 yıllarında tarım sayımları uygulanmıştır. 1990 yılından itibaren ise tarım sayımının sonu bir ile biten yıllarda uygulanması kanun hükmünde kararname ile belirlenmiş olup, bu kapsamda 1991 yılında altıncı ve 2001 yılında da yedinci Genel Tarım Sayımı gerçekleştirilmiştir.

2001 YILI GENEL TARIM SAYIMI;

Amaç: Her yıl derlenen cari tarım istatistikleri Türkiye’de yetiştirilen ürünlerin ekiliş alanları, üretimleri, verimleri, hayvan sayıları ve tarım ürünlerinin fiyatları vb. bilgileri kapsamaktadır. Bu istatistikler Tarım ve Köyişleri Bakanlığı aracılığı ile derlenmektedir. Cari İstatistiklerle derlenen bilgiler tarım potansiyelini ve tarımsal yapının ayrıntılarını tam olarak yansıtmamaktadır. Bu nedenle ülkemizde belli periyodlarla Genel Tarım Sayımı yapılmaktadır.

2001 yılı Genel Tarım Sayımında, cari tarım istatistikleri ile derlenemeyen tarımsal işletmelerin büyüklükleri, tipleri, arazi tasarruf şekli, arazi parça sayısı, kimyasal gübre ve zirai mücadele ilacı kullanımı, hanehalkı kompozisyonu gibi bilgilerin derlenmesi, Tarımsal İşletmeler Listesi ile tüm tarımsal işletmelere ilişkin ayrıntılı bilgiler toplanıp çiftçi kayıt sistemi elde edilmesi ve ara yıllarda yapılacak tarımsal işletmeler ile ilgili araştırmalara çerçeve oluşturulması amaçlanmıştır.

Kapsam: 2001 Genel Tarım Sayımında bilgiler; Köy Genel Bilgi Anketi, Tarımsal İşletmeler Anketi ve Tarımsal İşletme Listesi olmak üzere üç ayrı çalışma ile derlenmiştir.

Köy Genel Bilgi Anketi tüm köyler ve nüfusu 25 000 den az olan il ve ilçe merkezlerinde uygulanmış, bu yerleşim yerlerinde muhtarlar tarafından ayrıca Tarımsal İşletme Listeleri oluşturulmuştur. Tarımsal İşletmeler (Hanehalkı) Anketi ise tüm köyler ve nüfusu 5 000 den az olan ilçe merkezlerinde uygulanmıştır.

Yöntem: 2001 Genel Tarım Sayımında bilgiler, Muhtarlık (muhtar ve ihtiyar heyeti) ve Hanehalkından olmak üzere iki kaynaktan derlenmiştir.

Tarımsal İşletme Listesi ve Köy Genel Bilgi Anketi tam sayımdır. Tarımsal İşletmeler Anketi, 5000 örnek köy ve her köyden de 10 tarımsal işletme sistematik örnekleme yöntemi ile seçilerek uygulanmıştır. Tüm çalışmalar 28 Mayıs–30 Eylül 2001 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.

Hazırlık Çalışmaları: 2001 yılı Genel Tarım Sayımı hazırlık çalışmalarına Enstitü Başkanının başkanlığında Ankara’da, Ankara’daki üniversitelerden bilim adamları ve konu ile ilgili kurum ve kuruluş yetkililerinin katıldığı bir dizi toplantı ile başlanmıştır. Toplantılar, Adana’da Çukurova Üniversitesi ve bölgede yer alan diğer üniversitelerden, İzmir’de Ege Üniversitesi ve bölgedeki üniversitelerden gelen bilim adamları ve ilgili kurum temsilcilerinin katılımı ile devam etmiştir. Bu toplantılarda tarım sayımının yöntemi, ne tür bilgilerin derlenmesi gerektiği, araştırıcı ve kullanıcıların talepleri ile uygulanacak olan soru kağıtları hakkında görüş ve öneriler alınarak hazırlık çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

Tarım Sayımını, DİE’nin tesbit edeceği esaslar doğrultusunda hazırlamak, yürütmek ve gerekli tedbirleri almak üzere, İl Komiteleri ve İlçe Çalışma Grupları kurulmuştur. Tarım Sayımı İl Komitesi, Vali veya Vali Yardımcısı başkanlığında, İl Tarım Müdürü ve İl Ziraat Odası başkanından, Tarım Sayımı İlçe Çalışma Grubu ise Kaymakam başkanlığında, İlçe Tarım Müdürü ile İlçe Ziraat Odası başkanlarından oluşturulmuştur. Ayrıca, DİE Bölge Müdürlüğünün olduğu illerde DİE Bölge Müdürü, Ziraat Fakültesinin olduğu illerde de Ziraat Fakültesi Dekanı Tarım Sayımı İl Komitesi üyesi olarak görev almışlardır.

2001 Genel Tarım Sayımının alan uygulamasının öncesinde ve alan uygulamasında tüm İl Komitelerine ve İlçe Çalışma Gruplarına destek olmak, eğitim vermek ve danışmanlık yapmak üzere DİE’den teknik elemanlar görevlendirilmiştir.

Alan Uygulaması: Ülkemizde yetiştirilen önemli ürünlerin hasat dönemleri dikkate alınarak iller üç gruba ayrılmış ve uygulama üç ayrı dönemde yapılmıştır. Sayımın alan uygulaması 28 Mayıs 2001 tarihinde başlayıp 30 Eylül 2001 tarihinde sona ermiştir.

I. Dönem de (28 Mayıs – 14 Temmuz 2001); Trakya, Marmara, Ege, Akdeniz ve kısmen Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan 26 il’de,

II. Dönem de (15 Temmuz – 29 Ağustos 2001); İçanadolu ve Karadeniz bölgelerinde bulunan 34 il’de,

III. Dönem de (2 Eylül – 30 Eylül 2001); Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bulunan 21 il’de alan uygulaması yürütülmüştür.

Alan uygulamasında bilgi iki yöntemle derlenmiştir. Nüfusu 25000’den az ilçe merkezleri ile köy statüsünde olan yerleşim yerlerindeki bütün köy ve mahalle muhtarları ilçe merkezine çağrılarak bütün muhtarlara Köy Genel Bilgi Anketi uygulanmıştır. Muhtarlardan köy arazisinin kullanılışına göre dağılımı, zirai mücadele, gübre kullanımı, hane sayısı, tarımsal işletme sayıları ve köyde bulunan ticari amaçlı işyeri sayılarına ait bilgiler derlenmiştir. Köy arazi büyüklüklerinin tespitinde 1/25000 ölçekli topografik haritalar kullanılmıştır. Ayrıca, nüfusu 25 000 den az olan il ve ilçe merkezleri ile tüm köylerde muhtarlar tarafından Tarımsal İşletme Listeleri oluşturulmuştur.

Köy Genel Bilgi Anketinden sonra 5000 örnek köyde ve her örnek köyde de örnekleme yöntemi ile seçilen 10 tarımsal işletme ile görüşülerek Tarımsal İşletmeler Anketi uygulanmıştır. Tarımsal İşletmeler Anketinde; işletmelerin sahip oldukları arazilerin kullanılışına göre dağılımı, tasarruf şekli, ürün türlerine göre arazi dağılımı, parsel sayıları, hayvan sayıları, tarımsal araç ve makine sayıları, hanehalkı kompozisyonu vb. detay bilgiler alınmıştır.

Alan uygulamasını Enstitümüz ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığının İl ve İlçe Müdürlüklerinden elemanlar ortaklaşa yürütmüşlerdir.