DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ 22 EKİM 2000 TARİHİNDE UYGULANAN GENEL NÜFUS SAYIMININ GEÇİCİ SONUÇLARINI AÇIKLADI.

DEVLET İSTATİSTİK ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN 81 İLİN 2000 GENEL NÜFUS SAYIMI SONUÇLARI AÇIKLANMIŞTIR.

İL BAZINDA YAPILAN AÇIKLAMADA 41 İLİNKESİN SONUÇLARI, 40 İLİN İSE GEÇİCİ SONUÇLARI VERİLMİŞTİR.

2000 GENEL NÜFUS SAYIMI GEÇİCİ SONUÇLARINA GÖRE TÜRKİYE’NİN TOPLAMNÜFUSU67 844 903, iL VE İLÇE MERKEZLERİNİN NÜFUSU 44 109 336, BUCAK VE KÖYLERİN NÜFUSU İSE 23 735 567 OLARAK BELİRLENMİŞTİR.

2000 Genel Nüfus Sayımının il bazında geçici sonuçları ekte dört tablo halinde sunulmaktadır.

Ülkemizde Cumhuriyetin ilanından 1950 yılına kadar olan dönemde,ölüm hızının azalması ve doğum hızının artması ile yıllık nüfus artış hızı yükselmiştir. 1923 ve 1955 yılları arasında Türkiye’nin nüfusu, yaklaşık iki kat artarak 13 milyondan 24 milyona ulaşmıştır. Nüfus artış hızının en yüksek olduğu dönembinde 28.5 ile 1955-60 dönemidir. 1950’li yıllardan sonra doğurganlık azalmaya başlamıştır. Ancak, doğurganlıktaki azalma hızı, ölüm hızlarında meydana gelen azalmadan daha az olduğu için nüfus büyümeye devam etmiştir. 1955 ile 1985 yılları arasında, nüfus yeniden ikiye katlanarak 24 milyondan 51 milyona ulaşmıştır. 1985 yılından sonranüfus artış hızı düşme eğilimine girmiştir. Yıllık nüfus artış hızımız; 1980-1985 döneminde binde 24.9, 1985-1990 döneminde binde 21.7 iken 1990-2000 döneminde bu hız binde 18.3’e düşmüştür. Nüfusumuz yaklaşık son 75 yılda beş kat artmıştır.

2000 Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre:

Türkiye’nin 1990-2000 dönemindeki yıllık nüfus artış hızı binde 18.3, il ve ilçe merkezlerinin yıllık nüfus artış hızı binde 27.0, bucak ve köylerin yıllık nüfus artış hızı binde 3.9 olarak gerçekleşmiştir.

81 il içinde en fazla nüfusu olan ilk üç il sırasıyla İstanbul, Ankara ve İzmir’dir. 2000 yılında İstanbul’un nüfusu 10 033 478, Ankara’nın nüfusu 4 007 860 ve İzmir’in nüfusu 3 387 908 olarak gerçekleşmiştir.

81 il içinde nüfus artış hızı en yüksek olan ilk üç il sırasıyla Antalya, Şanlıurfa ve İstanbul’dur. 1990-2000 döneminde Antalya’nın yıllık nüfus artış hızı binde 42.2, Şanlıurfa’nın yıllık nüfus artış hızı binde 36.1 ve İstanbul’un yıllık nüfus artış hızı ise binde 33.2 olarak gerçekleşmiştir.

81 il içinde nüfus artış hızı en düşük olan ilk üç il sırasıyla Tunceli, Ardahan ve Sinop’dur. 1990-2000 döneminde Tunceli’nin yıllık nüfus artış hızı binde -35.6, Ardahan’ın yıllık nüfus artış hızı binde -20.2 ve Sinop’un yıllık nüfus artış hızı binde –16.2 olarak gerçekleşmiştir.

Ülkemizdeki yedi coğrafi bölgeye göre nüfus artış hızı en fazla olan bölge Marmara Bölgesi, en az olan bölge ise Karadeniz Bölgesidir. 1990-2000 döneminde Marmara Bölgesindeki yıllık nüfus artış hızı binde 26.6, Karadeniz Bölgesindeki yıllık nüfus artış hızı binde 3.6 olarak tespit edilmiştir.

Türkiye’nin nüfus artış hızı azalmaktadır. Yıllık nüfus artış hızı, 1980-1985 döneminde binde 24.9, 1985-1990 döneminde binde 21.7 iken 1990-2000 döneminde binde 18.3’e düşmüştür.

2000 Genel Nüfus Sayımının temel sonuçları Ek Tablolarda verilmiştir.

2000 Genel Nüfus Sayımının il ve ilçe bazında sonuçları, “2000 Genel Nüfus Sayımı Geçici Sonuçları” yayını ile kullanıcıya sunulmuştur. Bu yayında, il ve ilçe bazında 41 ilin kesin, 40 ilin geçici sonuçları yer almaktadır. İdari bölünüş sonuçları kesinleşen illerin sosyal ve ekonomik verilerinin analiz çalışmaları tamamlandıktan sonra “Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri” yayını her il için ayrı bir yayın halinde kullanıcıya sunulmaktadır.

1.Genel Nüfus Sayımlarına göre nüfus, yıllık nüfus artış hızı, yüzölçümü ve nüfus yoğunluğu

2. Bölgelere göre şehir ve köy nüfusu ve yıllık nüfus artış hızı

3. İllere göre şehir ve köy nüfusu ve yıllık nüfus artış hızı

4. İl merkezlerinin nüfus büyüklüğüne göre sıralanışı ve yıllık nüfus artış hızı

AÇIKLAMA

2000 Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarının sayımı takiben bir hafta içinde kamuoyuna açıklanması planlanmıştı. Ancak, birçok ilimize ait bazı yerleşim yerlerinde hayali nüfus yazılması nedeniyle bu açıklamanın hayali yazımların tespitinden sonra yapılmasına karar verilmiştir.

2000 Genel Nüfus Sayımının amacı, organizasyonu ve sayım sonrası çalışmaları aşağıda özetlenmiştir.

Sayımın Amacı ve Organizasyonu

Ülkemizde ilk nüfus sayımı 1927 yılında, ikinci sayım ise 1935 yılında uygulanmıştır. 1935-1990 döneminde sonu sıfır ve beş ile biten yıllarda yapılan Genel Nüfus Sayımlarının, 1990 yılında çıkartılan 403 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği 1990 yılından sonra on yılda bir uygulanması kararlaştırılmıştır. Bu kanun gereğince 22 Ekim 2000 tarihinde 14. Genel Nüfus Sayımı uygulanmıştır.

219 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlükte bulunan 32.maddesi gereğince 2000 Genel Nüfus Sayımı sokağa çıkma yasağı uygulanarak sayımın alan uygulaması bir günde tamamlanmıştır.

2000 Genel Nüfus Sayımı, sayımın uygulama tarihinde sınırlarımız içinde bulunan nüfusun büyüklüğünü, idari bölünüşe göre dağılımını ve nüfusun başlıca sosyal, demografik ve ekonomik niteliklerini belirlemek amacıyla uygulanmıştır.

Genel Nüfus Sayımlarının uygulanması için gerekli tüm çalışmaları yürütmek 219 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince Devlet İstatistik Enstitüsü’nün yasal görevidir. Devlet İstatistik Enstitüsü, uluslararası standartlara uygun tanım ve kavramların oluşturulması, soru kağıdının hazırlanması, basımı ve dağıtımı, sayımın uygulama yöntemi ve soru kağıdına yönelik eğitim dökümanlarının hazırlanması, ilk aşama eğitimin verilmesi ve sayımda derlenen bilgilerin değerlendirilmesi ile yayınlanmasından sorumludur.

Ülke genelinde bir milyona yakın kişinin görev aldığı nüfus sayımının alan organizasyonu “Genel Nüfus Sayımı Sayım Komiteleri ve Bürolarının Kuruluş, Görev ve Çalışma Esaslarına Ait Yönetmelik” gereği illerde Vali veya Vali Yardımcısı, ilçelerde ise Kaymakamlar başkanlığında kurulan İl ve İlçe Sayım Komiteleri tarafından yürütülmektedir.

İl ve İlçe Sayım Komiteleri, ilgili yönetmelikte belirtilen hususların yanısıra her sayımda Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı’nın hazırlayıp Sayım Komitelerine gönderdiği genelgeler doğrultusunda sayımı uygulamakla yükümlüdür. Sayım Komiteleri, sorumluluk alanı içerisinde yer alan tüm nüfusun kapsanması için gerekli olan Sayım Bölgelerinin oluşturulması, sayımda görev alacak kişilerin belirlenmesi ve sayımın alan uygulamasının tam ve doğru olarak yapılmasından sorumludur.

Ülkemizdeki nüfusun tam olarak sayılabilmesi için sayımı yapılacak adreslerin ve bu adreslerdeki yapıların niteliklerinin tam olarak bilinmesi gerekmektedir. Adres Çerçevesi olarak tanımlanan bu bilgiler her sayım memurunun görev alacağı bölgelerin belirlenmesinde kullanılmaktadır.

Adres Çerçevesinin oluşturulması amacıyla, önceki sayımlarda olduğu gibi, 2000 Genel Nüfus Sayımından önce de bütün sokak ve caddelere isim veya numara verilmiş ve içinde insan bulunan veya bulunması muhtemel olan bütün yapıların numaralandırılması ve bu adreslerde yaşayan kişilerin tespitini kapsayan “Numaralama Çalışması” yapılmıştır. Bu çalışma belediye teşkilatı bulunan yerlerde belediyeler, belediye teşkilatı bulunmayan bucak ve köylerde muhtarlıklar tarafından yapılmıştır.

Numaralama Çalışmasını takiben belediyeler ile birlikte Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından 16 yıldır yapılmayan 2000 Bina Sayımı, nüfus sayımından önce uygulanmış ve belediyesi olan tüm yerleşim yerlerinde, nüfus sayımında kullanılacak adres çerçevesi bir kez daha kontrol edilmiştir.

Bir sayım memurunun sayım günü ziyaret edeceği adres listesi sayım bölgesi olarak tanımlanmaktadır. 2000 Genel Nüfus Sayımı öncesinde yapılan pretest çalışmaları ile bir sayım memurunun sayım günü il ve ilçe merkezlerinde ortalama 22 hane (en fazla 100 nüfus), bucak ve köylerde ortalama 25 hane (en fazla 130 nüfus) ‘nin sayımını yapabileceği tespit edilmiştir. Bu tanım doğrultusunda sayım bölgeleri, İl ve İlçe Sayım Komiteleri tarafından Numaralama Çalışması ile belirlenen güncel adres çerçevesi ve bu adreslerdeki nüfus bilgileri kullanılarak belirlenmiştir.

Yukarıda belirtilen DİE dışındaki kurumlar tarafından yürütülen çalışmalarda, DİE’nin 750 teknik personeli tarafından ilçe bazında danışmanlık hizmeti verilerek İl ve İlçe Sayım Komitelerine teknik destek sağlanmıştır.

Bu organizasyon çerçevesinde Genel Nüfus Sayımlarının doğru ve eksiksiz bir şekilde uygulanabilmesi için DİE dışındaki kurumlar tarafından yapılan çalışmaların da sağlıklı bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir.

Sayım Sonrası Çalışmalar

22 Ekim 2000 tarihinde uygulanan Genel Nüfus Sayımının geçici sonuçları, sayımı takiben üç gün içinde İl ve İlçe Sayım Komiteleri tarafından faks ile Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığına gönderilmiştir. Bu bilgiler ile önceki sayım sonuçları dikkate alınarak yapılan analiz ve projeksiyon sonuçları karşılaştırıldığında, birçok ildeki bazı yerleşim yerlerinde nüfus artışının tahminlerin üzerinde olduğu görülmüştür. Ayrıca, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı, Devlet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı yazılı ve sözlü olarak sayım günü ve sonrasında hayali nüfus yazımı yapılan yerlerle ilgili yoğun ihbarlar almıştır.

Hayali nüfus yazılan yerlerin tespit edilebilmesi amacıyla öncelikli olarak ülkemizdeki tüm il, ilçe, bucak ve köylerin nüfus büyüklüğündeki değişim, önceki sayımlara göre yapılan nüfus projeksiyonları ile karşılaştırılarak, tahminlerin üzerinde nüfus artış hızına sahip olan yerleşim yerleri tespit edilmiştir. Bu çalışmaya ek olarak, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının genelgeleriyle tanımlanan, bir sayım memurunun görev alacağı sayım bölgesi tanımına uyulmayan diğer bir ifadeyle belirlenen ölçütlerden daha fazla nüfus yazılan sayım bölgeleri tespit edilmiştir. Ayrıca, sayımın uygulanmasından önce belediye teşkilatı bulunan yerlerde belediyeler, belediye teşkilatı bulunmayan bucak ve köylerde muhtarlıklar tarafından yapılan Numaralama Çalışmasında her yerleşim yeri için oluşturulan adres çerçevesi ile sayım defterlerindeki adresler karşılaştırılarak tutarsızlıklar tespit edilmiştir. Bütün bu kriterler gözönüne alınarak yapılan analizler sonucunda hayali nüfus yazımı için alan kontrolü yapılacak yerleşim yerlerine karar verilmiştir. Bu çalışma sonucunda 73 ilimizde toplam 2290 yerleşim yeri hayali nüfus yazımının kontrolü için incelemeye alınmıştır.

Hayali nüfus yazımı yapılan yerleşim yerlerine ait sistematik hataların belirlenmesi amacıyla sayım defterleri incelemeye alınmıştır. Sayım defterleri DİE’nin merkezinde bu konuda özel eğitim almış personel tarafından incelenmiştir.

Sayım defterlerinde ve alan incelemelerinde hayali nüfus yazımı ile ilgili olarak tespit edilen sistematik hatalar aşağıda özetlenmiştir;
· Hayali mahalle, sokak veya adreslerde hayali nüfus yazımı,
· Mevcut adreslerde hayali veya mükerrer nüfus yazımı,
· Nüfus kütüklerindeki nüfusun hayali yazımı,
· Özel sayım bölgelerinde (yurtlar, oteller, mevsimlik işçilerin bulunduğu çadırlar, terminaller, işyerleri, vb.) hayali nüfus yazımı,
· Sayım günü seyahat halinde olan nüfusun mükerrer yazımı,
· Arsa, inşaat, ahır, samanlık ve depo gibi yerlerde hayali nüfus yazımı,
· Aynı sayım bölgesinde (aynı sayım defteri) ardışık hanelerde, sayım defterinin tamamını doldurmak suretiyle hanedeki kişi sayısı 7 ve 7’nin katları olacak şekilde hayali nüfus yazımı,
· Bir sayım memurunun defterinde farklı yazı karakterleri ile hayali nüfus yazımı,
· Sayımın alan organizasyonunda, her sayım memurunun kentlerde en çok 100, köylerde en çok 130 nüfusu yazabileceği şekilde sayım bölgeleri oluşturulmasına rağmen bazı sayım memurlarının planlanandan daha fazla defter kullanarak hayali nüfus yazması.

Hayali nüfus yazılan yerleşim yerlerinin belirlenmesine yönelik çalışmalar sonucunda hayali nüfus yazıldığı tahmin edilen tüm yerleşim yerlerinde, sayım defterleri fiilen alanda kontrol edilerek hayali yazılan nüfus belirlenmiştir.