DİE, çeşitli süreç
ve yöntemlerle elde ettiği ürünleri, aşağıda belirtilen 13 türde kullanıcıların
hizmetine sunmaktadır:
1. İstatistik
Belirli bir
olayın gözlemlenmesi sonucu, onun büyüklüğü, kıymeti, dağılımı,
vb. özellikleri hakkında elde edilen rakamlardır. Bu rakamları elde
etmek için veriler toplanır, işlenir, analiz edilir ve yorumlanır.
(Hanehalkı İşgücü İstatistikleri, Ücret istatistikleri, Çalışma
istatistikleri, Evlenme İstatistikleri, Boşanma İstatistikleri,
Tarım İstatistikleri, Gaz ve Su istatistikleri, Vergi İstatistikleri,
Tapu İstatistikleri, Ulaştırma İstatistikleri, Milli Eğitim İstatistikleri,
vb.)
2.
İndeks
Belirli bir
istatistiki olaya ait değerlerin zaman ve mekan boyutunda gösterdiği
oransal değişim olarak tanımlanabilir. (Kentsel Yerler Tüketici
Fiyat İndeksi, Toptan Eşya Fiyat İndeksi, Çiftçinin eline geçen
Fiyat İndeksi, Dönemler İtibariyle İmalat Sanayi Üretim İndeksi,
Dış Ticaret Fiyat ve Miktar İndeksleri, Türkiye Ekonomisi Öncü Göstergeler
İndeksi, İhracat Benzerlik İndeksi, vb.)
3.
Parite
Genel olarak
iki ülke parasının karşılıklı değerini ifade etmektedir. Satınalma
gücü paritesi; Ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan
kaldırarak, ülkelerin yarattıkları Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın reel
anlamda karşılaştırılmasına imkansağlayan, farklı para birimlerini
birbirine dönüştürme oranıdır. Kısaca, farklı para birimlerinin
satınalma gücünü eşitleyen bir değişim oranıdır. Bu oran kullanılarak
ortak para birimine dönüştürülen harcamalar, satın alınan mal ve
hizmet hacmindeki farklılıkları yansıtarak ülkeler arasında gerçek
anlamda karşılaştırılabilir veriler sağlamaktadır. (Satın alma gücü
paritesi)
4.
Hesap
Belirli bir
süre içinde konu olan sistemin (milli gelir) unsurlarını toplayan,
unsurların (milli gelirin) oluşumunu, dağılımını, icmal (birikimli
toplam özeti) halinde yansıtan rakamlardır. Hesap durumu ise iktisadi
ve mali kuruluşlar, yıllık bilançolarının yanısıra hesap durumlarını,
işlerin gidişini ve alınan sonuçları yakından izleyebilmek, bütçe
rakamlarıyla karşılaştırma yapabilmek için belirli durumlarda hesap
durumunu çıkarır. (Mahalli İdareler Bütçe ve Kesin Hesapları, Bütçe
ve Kesin Hesaplar)
5.
Envanter
Belirli bir
anda bir işletmenin, firmanın, kuruluşun, vb. sahip olduğu malların,
haklarını ve borç tutarlarının tahminini veya ayrıntılı durumunu
belirleme işlemidir. Envanter kısaca bilanço gününde mevcutları,
alacakları, borçları, ayrıntılı bir şekilde sayarak, ölçerek, tartarak,
değerlendirmek suretiyle belirleme işlemidir. (Termik Santral Atık
Envanteri, İmalat Sanayi Atık Envanteri, Çevre Teknolojileri Envanteri,
Konaklama Tesisleri Envanteri, Belediye Katı Atık Çöp Envanteri,
Termik Santral Atık Envanteri, vb.)
6.
Muhasebe
Bir müessese,
ticari bir kuruluş, bir ortaklık veya bir ülkenin, belirli bir dönemdeki
üretim ve tüketimine ilişkin iktisadi faaliyetlerinin tümüyle ilgili
bilgileri sağlamaya yarayan bir tekniktir. (Milli Muhasebe, Su İstatistikleri
ve Doğal Kaynak Muhasebesi, vb.)
7.
Gösterge
Ekonominin çeşitli
düzeylerini kritik ve öncü noktalar durumuyla gösteren verilerdir.
(İl Düzeyinde Temel Ekonomik ve Sosyal Göstergeler, İstatistik Göstergeler,
Cinsiyet Düzeyinde Eğitim Göstergeleri, vb.)
8.
Yoğunlaşma Oranı
Belirli bir
kitle içinde yoğunlaşmaya konu olan olayın izlenmesi sonucu sıklığına,
seyrine ait bir derece bulunmasına imkan tanıyan bir ölçüttür. Sanayi
yoğunlaşması, bir sanayide faaliyet gösteren başlıca firmaların
küçük bir grup tarafından kontrol edilmesi olarak tanımlanır. Yoğunlaşma
göstergelerinin hesabı, Türkiye İmalat Sanayiinde faaliyette bulunan
işyerlerinin piyasa payı göz önüne alınarak, sanayide tekelleşme
ya da oligopolcü bir yapının ortaya çıkarılması amacıyla yapılmaktadır.
(Türkiye İmalat Sanayiinde Yoğunlaşma) Dış ticarette yoğunlaşma,
dış ticaretin belirli bir sayıdaki firma tarafından kontrol edilmesi
olarak tanımlanabilir. Ancak, ticaretin belli ülkelere, fasıllara
ya da maddelere yoğunlaşması önemli olduğundan, bu değişkenler için
de yoğunlaşma ölçütleri hesaplanmaktadır. (Dış Ticarette Yoğunlaşma)
9.
Tahmin
İstatistiğin
temel uğraşılarından biri olan örneğe ait istatistikler yardımıyla,
ana kitlenin parametreleri hakkında genelleme yapma işlemleri ve
bu amaçla kullanılan değerlere tahmin adı verilir. (Milli Gelir
Ön Tahminleri, Gayri Safi Milli Hasıla Tahminleri, vb.)
10. İnput-Output Tablosu
Endüstriler
arası mal ve hizmet akımlarını toplu olarak gösteren tablodur. Tabloda,
sütunlar bir sanayinin üretimi için gerekli girdileri ve katma değer
unsurlarına yapılan ödemeleri, satırlar ise, sanayi tarafından üretilen
ürünlerin hangi sanayiler ve nihai talep unsurları tarafından kullanıldığını
gösterir. (Değişik yıllarda üretilen İnput-Output Tabloları)
11. Had
Had, oran veya
bir denklemi meydana getiren kısımlardan her biri olarak tanımlanmaktadır.
Ekonomideki bazı sektörler arasında mal ve hizmet girdi çıktı durumunun
kuşbakışı olarak incelenmesidir. İç ticaret hadleri, tarım ve tarımdışı
kesimler arasında sektörler arasındaki değişim hadleri ile ilgili
bir göstergedir. Belirli bir sosyal sınıfın özellikle çiftçinin
satın alma gücünde ve ekonomik refahındaki değişmeleri izlemek amacıyla
kullanılmaktadır. (İç Ticaret Hadleri) Dış ticaret hadleri; ihracaat
fiyat indeksinin ithalat fiyat indeksine oranlanması ile hesaplanır.
Dış ticaret fiyat indeksleri kullanılarak, ülkenin yaptığı dış ticaret
gelişimini saptamak amacıyla dış ticaret hadleri hesaplanmaktadır.
12. Projeksiyon
Projeksiyon,
geçmişteki koşullar gözönünde bulundurularak, çeşitli varsayımlar
altında geleceğe yönelik tahminler yapma işlemidir. (Nüfus Projeksiyonu)
13. Yorum
Belirli göstergeleri
(ekonomik, istatistik, vb.) izleme, analiz etme ve bunlar çerçevesinde,
karar vericilere ışık tutmak üzere değerlendirme yapılmasıdır. (Mayıs
1991 Türkiye Ekonomisi İstatistik ve Yorumlar)
|